TP. Hồ Chí Minh tăng tốc đầu tư hạ tầng, giải bài toán ngập đô thị

Chống ngập TP. Hồ Chí Minh trước áp lực đô thị hóa và biến đổi khí hậu

Mưa lớn kết hợp triều cường khiến nhiều tuyến đường tại TP. Hồ Chí Minh thường xuyên rơi vào tình trạng ngập sâu. Không chỉ gây khó khăn cho việc đi lại, tình trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và hoạt động mưu sinh của người dân.

Chị Nguyễn Ngọc Lan, người dân TP. Hồ Chí Minh, cho biết mỗi khi mưa lớn, khu vực chị làm việc thường ngập sâu và nước rút chậm. Có những hôm, nhân viên phải ở lại văn phòng đến 23 – 24 giờ mới có thể di chuyển về nhà.

Theo các chuyên gia, tình trạng ngập đô thị tại TP. Hồ Chí Minh là hệ quả tích tụ của nhiều yếu tố trong thời gian dài. Vì vậy, việc xử lý từng điểm ngập riêng lẻ khó tạo ra chuyển biến căn cơ nếu thiếu quy hoạch và kết nối hạ tầng tổng thể.

Quy hoạch thoát nước thiếu đồng bộ, gia tăng áp lực ngập đô thị

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, cho rằng có 2 nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ngập kéo dài.

Thứ nhất, tốc độ đô thị hóa trong khoảng 20 năm trở lại đây diễn ra nhanh, trong khi quy hoạch tổng thể hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ. Nhiều khu vực trung tâm vẫn sử dụng mạng lưới thoát nước cũ, trong đó có những tuyến cống tại khu vực Quận 1 trước đây được xây dựng từ thời Pháp thuộc.

Thứ hai, nguồn lực đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật và môi trường từng bị hạn chế do tỷ lệ điều tiết ngân sách giữ lại cho thành phố ở mức thấp, khoảng 18%. Bên cạnh đó, hệ thống kênh rạch và thủy lợi có mối liên hệ mật thiết nhưng chưa được đầu tư hoàn chỉnh, góp phần kéo dài tình trạng ngập cục bộ.

Những vấn đề này cho thấy bài toán chống ngập không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm công trình, mà còn đòi hỏi sự kết nối giữa hệ thống thoát nước, kênh rạch, thủy lợi và các giải pháp điều tiết nước trên toàn đô thị.

Hàng loạt dự án chống ngập được triển khai trong giai đoạn 2026 – 2030

Trong tháng 11/2026, dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP. Hồ Chí Minh có xét yếu tố biến đổi khí hậu, giai đoạn 1, dự kiến chính thức được đưa vào vận hành. Khi hoạt động, công trình được kỳ vọng kiểm soát ngập cho 20 phường, xã thuộc khu vực trung tâm và phía Nam Thành phố, trên diện tích khoảng 570 km2.

Một trong sáu cống kiểm soát triều lớn của dự án là cống Bến Nghé, có khẩu độ 40 mét và được trang bị cửa van cung chìm kết hợp trạm bơm công suất 12 m3/giây.

Theo cơ chế vận hành, khi triều cường dâng cao, cửa van sẽ đóng để ngăn nước từ sông tràn vào nội đô. Trường hợp mưa lớn trùng thời điểm đỉnh triều, hệ thống máy bơm sẽ hoạt động để đẩy nước từ bên trong ra sông, góp phần hạ thấp mực nước kênh rạch và giảm áp lực ngập cho khu vực trung tâm.

Dự án ngăn triều có sáu cống kiểm soát triều lớn, trong đó có cống Bến Nghé.

Bên cạnh công trình ngăn triều, trong năm 2026, Thành phố tập trung hoàn thành 9 dự án thoát nước và chống ngập khác với tổng vốn đầu tư hơn 7.100 tỷ đồng.

Xa hơn, giai đoạn 2026 – 2030, TP. Hồ Chí Minh dự kiến triển khai 87 dự án với tổng nguồn vốn khoảng 140.000 tỷ đồng. Các dự án kết hợp công trình thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết và công nghệ dự báo số, hướng đến giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập trọng điểm.

Việc triển khai đồng thời nhiều công trình mở ra thêm nguồn lực cho công tác chống ngập. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư hay số lượng dự án, mà còn cần bảo đảm sự đồng bộ trong quy hoạch, kết nối giữa các hệ thống hạ tầng và khả năng vận hành tổng thể.