Gỡ ràng buộc, trao quyền chủ động thực chất cho người đứng đầu chính quyền cơ sở

Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu thảo luận tại hội trường, cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Các đại biểu đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra trong việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật.

Một trong những nội dung nhận được ý kiến từ các đại biểu là quy định tại Điều 17 và Điều 24 của dự thảo luật liên quan đến thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong việc quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản.

Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trên địa bàn để phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, nhưng kèm theo điều kiện "mà cấp trung ương, cấp tỉnh không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa trực tiếp tiếp cận địa bàn."

Phân tích tính bất cập của quy định này, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) thẳng thắn chỉ ra rằng điều kiện ràng buộc trên chưa rõ ràng, gây khó khăn trong thực tiễn và làm hạn chế tính chủ động của chính quyền cơ sở. Đại biểu đặt vấn đề, "khi xảy ra thiên tai, giao thông bị chia cắt nhưng thông tin liên lạc vẫn thông suốt, cấp tỉnh vẫn chỉ đạo từ xa thì có được coi là đã tiếp cận địa bàn hay chưa? Nếu không quy định rõ, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ lúng túng không biết khi nào mình có thẩm quyền".

Từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phương châm "4 tại chỗ," đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị bỏ điều kiện ràng buộc này để trao quyền chủ động thực chất cho người đứng đầu chính quyền cơ sở - lực lượng sát dân nhất, có mặt đầu tiên tại hiện trường.

Đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) nhấn mạnh sự cần thiết phải trao quyền quyết định ngay cho Chủ tịch UBND cấp xã. Đại biểu dẫn chứng về các trận lũ quét, sạt lở ở miền núi, lực lượng cấp tỉnh chưa thể đến hiện trường nhưng chỉ đạo qua điện thoại, nếu Chủ tịch xã cứ phải chờ ý kiến hay chờ cấp trên tiếp cận thì sẽ lỡ thời điểm vàng cứu hộ, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Đại biểu đề nghị quy định rõ thẩm quyền thực hiện ngay, đi đôi với cơ chế báo cáo, thông báo lại cho cấp tỉnh ngay sau khi ra quyết định mà không làm phát sinh thủ tục cản trở.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cũng bổ sung thêm, thiên tai có thể xảy ra đồng thời ở nhiều xã với nguồn lực tài chính khác nhau. Do đó, cần bổ sung trách nhiệm của cấp xã trong việc thông báo ngay quyết định huy động cho cấp tỉnh, thiết lập cơ chế điều phối thống nhất khi nhu cầu vượt quá khả năng xử lý của địa phương, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Từ thực tiễn công tác phòng thủ dân sự và cứu hộ cứu nạn tại các tỉnh Bắc Trung Bộ, đại biểu Ngô Nam Cường (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đã nêu ra những bài học từ thực tế. Theo đại biểu, tại các xã miền Tây Bắc Trung Bộ, khi xảy ra mưa lũ, sạt lở, giao thông chia cắt và mất hoàn toàn liên lạc, việc mở đường cứu dân đòi hỏi phải huy động ngay máy xúc, máy ủi, xe tải có sẵn tại địa bàn.

Tuy nhiên, khó khăn phát sinh là chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản đã sơ tán, không thể liên lạc để bàn giao trực tiếp. Do đó, đại biểu Ngô Nam Cường kiến nghị ba nhóm giải pháp cụ thể: Trong tình huống thực sự cấp bách theo quyết định trưng dụng hợp pháp, cho phép tổ chức tiếp nhận và sử dụng tài sản ngay mà không cần chờ chủ sở hữu bàn giao trực tiếp; phải ghi nhận hiện trạng tài sản, thời điểm và lý do vắng mặt của người quản lý; làm rõ trách nhiệm bảo quản, vận hành, an toàn, hoàn trả và bồi thường, đồng thời thông báo ngay cho chủ tài sản khi có điều kiện liên lạc. Quy định trực tiếp trong luật các nguyên tắc, điều kiện của cơ chế đặc biệt này thay vì giao phó toàn bộ cho các văn bản dưới luật.

Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các vị đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật.

Báo cáo tại phiên họp, đại diện cơ quan soạn thảo cho biết, nhìn lại quá trình thực tiễn, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được ban hành từ năm 2008, trước thời điểm Hiến pháp năm 2013 ra đời. Thêm vào đó, việc kiện toàn hệ thống chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi luật để phù hợp với các điều kiện mới.

Từ những yêu cầu thực tiễn đó, các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý. Mục tiêu trọng tâm của việc xây dựng luật là phải quy định rất rõ ràng, cụ thể các điều kiện, bối cảnh áp dụng trưng mua, trưng dụng tài sản. Đồng thời, dự án luật cần làm rõ thẩm quyền, quy trình thực hiện, cũng như quy định cụ thể về hình thức và mức độ bồi thường thiệt hại đối với tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng. Điều này đảm bảo sự quán triệt sâu sắc và đầy đủ các quy định tại Hiến pháp.

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu quan tâm và đóng góp ý kiến về thẩm quyền của cấp xã trong những tình huống khẩn cấp. Cơ quan soạn thảo ghi nhận và đánh giá rất cao các ý kiến phân tích về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong bối cảnh xảy ra thiên tai, dịch họa, khi chưa kịp có sự chỉ đạo trực tiếp từ cấp tỉnh hay cấp trung ương, các tình huống phát sinh trong trường hợp cấp bách; vai trò, thẩm quyền trưng dụng tài sản giữa hai cấp xã, được đánh giá là rất hợp lý và cần thiết để tiếp thu.

Cơ quan soạn thảo khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để tiếp thu nghiêm túc toàn bộ các ý kiến tâm huyết trên, bảo đảm dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản khi được thông qua sẽ bám sát thực tiễn đời sống, phát huy hiệu quả thiết thực và sớm đi vào cuộc sống.

Nguồn: TTXVN