Phụ nữ khẳng định vị thế trong nghiên cứu khoa học

Thế nhưng, vượt lên mọi rào cản và định kiến, những nhà khoa học nữ Việt Nam đang ngày càng dấn thân mạnh mẽ, biến phòng thí nghiệm thành nơi nuôi dưỡng ước mơ và khẳng định vị thế bằng những thành tựu vươn tầm quốc tế.

Kết hợp A.I. và y sinh: Cân bằng để cống hiến

Từng tốt nghiệp tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại ngôi trường danh giá Đại học Stanford (Hoa Kỳ), Phó Giáo sư - Tiến sĩ (PGS.TS) Hà Thị Thanh Hương đã quyết định trở về Việt Nam để cống hiến cho công tác giảng dạy và nghiên cứu.

Hiện là Trưởng bộ môn Kỹ thuật Mô và Y học Tái tạo (Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP.HCM), PGS.TS Hà Thị Thanh Hương vừa gây tiếng vang lớn khi xuất sắc giành giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026.

Đằng sau ánh hào quang của những giải thưởng quốc tế, vấn đề khiến chị trăn trở và suy ngẫm nhiều nhất chính là bài toán cân bằng giữa hai vai trò: một nhà khoa học miệt mài trong phòng thí nghiệm và một người phụ nữ của gia đình.

Chia sẻ về hành trình của mình, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương bộc bạch: "Cũng không thể nói là mình đã cân bằng được cả hai vai trò đó, mà đối với mỗi vai trò thì mình cố gắng hết sức thôi. Mình rất may mắn khi nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ ông xã, gia đình và các con. Hiện tại, mình cùng nhóm nghiên cứu đang tập trung kết hợp trí tuệ nhân tạo (A.I.) với công nghệ y sinh nhằm phát hiện, theo dõi và hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý thần kinh, sức khỏe tâm thần".

Khát vọng "cởi trói" cơ chế để khoa học bung tỏa

Cùng công tác tại Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh, PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp (Trưởng Khoa Kỹ thuật Y sinh) được biết đến là một trong những nhà nghiên cứu y học tái tạo tiên phong của Việt Nam.

Với gần 20 năm bền bỉ theo đuổi nghiên cứu y sinh, gia tài khoa học của chị vô cùng đồ sộ với hơn 170 công trình nghiên cứu, 136 bài báo công bố quốc tế và 7 bằng sáng chế. Những cống hiến không ngừng nghỉ ấy đã mang về cho nữ Phó Giáo sư danh hiệu cao quý: Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2026.

Nhìn nhận về sự phát triển của khoa học nước nhà, PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp cho rằng, bên cạnh nỗ lực tự thân, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc tạo bệ phóng cho các nhà khoa học nữ. Tuy nhiên, để khoa học thực sự cất cánh, vẫn cần những cơ chế cởi mở hơn nữa.

"Nghị quyết 57 ra đời đã giúp các nhà khoa học có thêm điều kiện thuận lợi hơn rất nhiều so với thời kỳ 10 năm về trước, lúc tôi mới về nước công tác. Nghị quyết cũng ưu tiên nguồn lực cho các hướng nghiên cứu mũi nhọn", PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp nhận định. Tuy nhiên, nữ khoa học gia cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn hiện tại: "Chúng ta chưa thực sự tháo gỡ được những vướng mắc về tài chính để giúp nhà nghiên cứu thoải mái hơn. Khi làm nghiên cứu là phải bung tỏa, phải sáng tạo, nhưng hiện tại cách thuyết minh tài chính vẫn yêu cầu làm theo khung cứng nhắc. Tôi hy vọng thời gian tới sẽ có một khung cơ chế rộng mở hơn để các nhà khoa học mạnh dạn dấn thân. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các quỹ nghiên cứu cần chấp nhận tỷ lệ rủi ro nhất định".

Động lực để phụ nữ làm chủ công nghệ và cuộc sống

Sự dấn thân và những thành tựu rực rỡ của các nhà khoa học nữ không chỉ đóng góp trực tiếp cho giới hàn lâm mà còn truyền cảm hứng mạnh mẽ cho cộng đồng.

Đánh giá về những đóng góp này, bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM khẳng định: "Hội Liên hiệp Phụ nữ đánh giá rất cao vai trò của các nữ khoa học gia. Các chị không những đi tiên phong trong việc nghiên cứu các lĩnh vực trọng điểm mà còn có những công trình được ứng dụng trực tiếp vào thực tiễn. Gương điển hình của các chị chính là động lực to lớn thúc đẩy phụ nữ Thành phố tiếp tục học tập, làm chủ công nghệ, làm chủ cuộc sống và đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của TP. Hồ Chí Minh".

Vượt qua những định kiến xưa cũ coi khoa học kỹ thuật chỉ là "sân chơi" của nam giới, những nhà khoa học nữ Việt Nam hôm nay vẫn đang ngày đêm kiên trì với lý tưởng đã chọn. Bằng trí tuệ và sự bền bỉ, họ không chỉ nâng cao vị thế của phái đẹp trong giới hàn lâm, mà quan trọng hơn cả, họ đang nỗ lực mang những công trình khoa học ra khỏi những trang giấy, đi sâu vào đời sống để phục vụ cộng đồng và dựng xây đất nước.