Thay đổi tư duy, cách làm để thúc đẩy công nghệ chiến lược

Phát triển công nghệ chiến lược là nhiệm vụ đặc biệt cấp bách, đòi hỏi triển khai quyết liệt từ việc ban hành cơ chế, chính sách đến tổ chức thực hiện, hành động đột phá, tạo ra kết quả thực chất, mang lại giá trị hiện hữu. Thành công trong làm chủ công nghệ chiến lược sẽ góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển năng động, có năng lực công nghệ và có những sản phẩm công nghệ mang tầm vóc, thương hiệu trên trường quốc tế.

Những tiền đề quan trọng

Công nghệ chiến lược có tính đột phá và lan tỏa, được Nhà nước xác định tập trung đầu tư phát triển. Đây là những công nghệ giúp tăng cường năng lực tự chủ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Việc phát triển công nghệ chiến lược hiện nay đang từng bước thu hút sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội. Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái cho biết, những năm qua, đơn vị đã cùng hợp tác với các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế triển khai hiệu quả nhiều nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của các ngành, lĩnh vực và địa phương.

Mới đây, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã rà soát, sàng lọc và chọn lựa danh mục 112 công nghệ đáp ứng yêu cầu sẵn sàng triển khai chuyển giao, ứng dụng trong thực tiễn, phù hợp yêu cầu phát triển ngành, lĩnh vực. Trong đó, một số công nghệ điển hình như: Giải pháp tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật, điện toán đám mây/điện toán biên, tự động hóa và robotics nhằm tăng cường năng lực giám sát vận hành các hệ thống công nghiệp và năng lượng; nền tảng công nghệ Digital Core Platform (Lowcode); dòng lúa chuyển gien có hàm lượng gamma oryzanol cao…

Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thế Duy cho biết, đơn vị đã xây dựng các viện nghiên cứu công nghệ công nghiệp chiến lược (Vi mạch bán dẫn, Quantum, AI4SD), các trung tâm nghiên cứu xuất sắc với sự ưu tiên đầu tư lớn về các nguồn lực, hình thành 16 chương trình nghiên cứu trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như: chip bán dẫn, AI, robot-tự động hóa, UAV, an ninh mạng, công nghệ y sinh tiên tiến, vật liệu và năng lượng mới, công nghệ lượng tử và phát triển bền vững.

Đối với doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed chia sẻ, tập đoàn luôn kiên trì theo đuổi con đường phát triển dựa trên khoa học-công nghệ, đã đầu tư xây dựng viện nghiên cứu cây trồng từ 25 năm trước với đội ngũ cán bộ khoa học chuyên sâu; liên kết chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học trong nước và nước ngoài. Đến nay, tập đoàn đã nghiên cứu, chọn tạo công nhận quốc gia và đưa vào sản xuất hơn 40 giống cây trồng chất lượng cao và chiếm 20% diện tích gieo cấy lúa cả nước, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất cho nông dân.

Tiếp tục tập trung nguồn lực

Những kết quả trong phát triển khoa học-công nghệ của các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp bước đầu tạo nền tảng cơ bản thúc đẩy đột phá phát triển khoa học-công nghệ nói chung, phát triển công nghệ chiến lược nói riêng. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới hiện nay, đòi hỏi phát triển công nghệ chiến lược cần phải bước sang một giai đoạn tập trung nguồn lực, phát triển ở quy mô lớn hơn, hiện đại hơn và mang tính chiến lược hơn.

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên họp chuyên đề về công nghệ chiến lược của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chỉ rõ yêu cầu cấp bách phải thay đổi mạnh mẽ tư duy và cách làm. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định 21/2026/ QĐ-TTg, xác định danh mục 10 công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược chia thành hai nhóm; ban hành quyết định giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.

Theo các chuyên gia, với những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo các cấp, nhiệm vụ đặt ra trong phát triển công nghệ chiến lược là tạo ra được sản phẩm cụ thể, có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao, đóng góp thật sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành, đơn vị cần tăng cường hợp tác quốc tế, có cơ chế để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ; hướng tới phát huy mạnh mẽ mạng lưới các trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài; chuyển mạnh từ tư duy “làm cho có” sang tư duy tạo ra sản phẩm thực chất, giá trị thực chất và hiệu quả thực chất. Các chương trình, nhiệm vụ khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo cần hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.

Hiện nay, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp cũng chuyển mình, đưa ra những giải pháp, mục tiêu nhằm hiện thực hóa các chủ trương, chính sách, các chỉ đạo về phát triển công nghệ chiến lược. Điển hình như, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang xây dựng đề án tăng cường năng lực đơn vị ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, dự kiến đầu tư phát triển các hướng, trung tâm nghiên cứu phát triển các công nghệ chiến lược… Đại học Quốc gia Hà Nội đang triển khai nhiệm vụ thiết kế lõi IP vi xử lý mã nguồn mở RISC-V công suất thấp cho các thiết bị IoT; chế tạo hệ thống Lab-on-a-chip phát hiện sớm tế bào ung thư phổi; triển khai hệ thống điều khiển thông minh tổ hợp nhiều UAV phục vụ tìm kiếm cứu nạn và giám sát diện rộng… Tập đoàn ThaiBinh Seed dự kiến giai đoạn 2026-2030 đầu tư khoảng 500 tỷ đồng cho hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm công nghệ sinh học, trung tâm dữ liệu và hệ thống khảo nghiệm thông minh…

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, nước ta đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới, cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Do đó, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương và toàn xã hội cần chung tay xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thật sự trở thành động lực chủ yếu đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững.