Sửa Luật Điện lực: Gỡ điểm nghẽn thủ tục cho điện mặt trời mái nhà

Chính phủ đã ban hành Nghị định 243 vào ngày 26/6/2026, cho phép hộ gia đình bán tối đa 50% sản lượng điện dư lên lưới điện quốc gia, chính sách này kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy những vướng mắc về thủ tục pháp lý và giá thu mua điện dư vẫn là rào cản khiến nhiều chủ đầu tư chưa mặn mà với cơ chế này.

Điện mặt trời mái nhà giúp tiết giảm chi phí

Việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ đang mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho nhiều hộ gia đình. Gia đình anh Lê Văn Thanh tại phường Trung Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh đã đầu tư 119 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 6 kWp kết hợp pin lưu trữ 16 kWh.

Theo anh Thanh, trước khi lắp đặt, tiền điện mỗi tháng của gia đình dao động từ 2,1 - 2,5 triệu đồng, riêng mùa hè có thời điểm lên đến 3 triệu đồng. Sau khi đưa hệ thống vào sử dụng, chi phí điện giảm còn dưới 600.000 đồng/tháng.

Không chỉ hộ gia đình, mô hình này còn cho thấy hiệu quả tại các cơ sở kinh doanh và khu nhà trọ. Với hệ thống điện mặt trời công suất 16 kWp, tổng mức đầu tư khoảng 350 triệu đồng, một khu nhà trọ đã giảm chi phí tiền điện từ 10 triệu đồng xuống còn khoảng 2,5 triệu đồng mỗi tháng.

Tại một cơ sở kinh doanh ở phường Tân Thới Hiệp, việc sử dụng điện mặt trời đã giúp tiết giảm khoảng 5 - 7 triệu đồng tiền điện hằng tháng. Chủ cơ sở đang tiếp tục lên kế hoạch mở rộng thêm 50 kW công suất để tăng hiệu quả tiết kiệm.

Những mô hình thực tế cho thấy điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ có thể giúp người sử dụng chủ động hơn trong việc khai thác nguồn năng lượng tự sản xuất, đồng thời giảm đáng kể chi phí điện sinh hoạt và kinh doanh.

Thủ tục và giá thu mua khiến tỷ lệ bán điện dư còn thấp

Dù mang lại hiệu quả kinh tế trong quá trình tự sản xuất, tự tiêu thụ, việc đăng ký bán phần điện dư lên lưới vẫn chưa được nhiều chủ đầu tư lựa chọn. Theo số liệu, tính đến tháng 8/2026, chỉ khoảng 1,2% hệ thống điện mặt trời mái nhà trên cả nước hoàn tất thủ tục đăng ký bán điện dư cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Lý giải thực trạng này, ông Trần Quốc Tâm - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh cho rằng có hai điểm nghẽn chính là thủ tục pháp lý và giá thu mua điện dư.

Theo ông Trần Quốc Tâm, điểm nghẽn thứ nhất là thủ tục pháp lý, nếu chỉ dùng nội bộ thì rất đơn giản theo Nghị định 243, nhưng nếu bán dù chỉ vài kWh điện dư, hệ thống lập tức bị ứng xử như một 'công trình nguồn điện lớn'. Chủ đầu tư phải làm vô số thủ tục về phòng cháy chữa cháy, an toàn kết cấu mái, thử nghiệm đấu nối và tự mua công tơ 2 chiều. Điểm nghẽn thứ hai là giá thu mua điện dư hiện nay quá thấp, không đủ bù đắp chi phí kiểm định và thời gian.

Theo ông, sự khác biệt trong yêu cầu thủ tục giữa hệ thống chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng nội bộ và hệ thống có đăng ký bán điện dư đang khiến người dân, doanh nghiệp cân nhắc khi tham gia cơ chế này. Bên cạnh đó, mức giá thu mua chưa đủ hấp dẫn cũng làm giảm động lực đầu tư cho việc đấu nối và bán phần điện chưa sử dụng.

Kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn từ Luật Điện lực sửa đổi

Trước những bất cập trên, việc sửa đổi Luật Điện lực được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động phát triển điện mặt trời mái nhà, đặc biệt là cơ chế bán điện dư và đầu tư hệ thống lưu trữ.

Một trong những nội dung được đặt ra là trao quyền chủ động cho HĐND cấp tỉnh trong việc ban hành cơ chế hỗ trợ tài chính, chính sách giá mua điện từ ngân sách địa phương nhằm khuyến khích người dân phát triển nguồn năng lượng này. Việc hoàn thiện quy định đối với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) cũng được kỳ vọng tạo điều kiện để người dân tích trữ lượng điện sản xuất vào ban ngày và sử dụng vào các khung giờ cao điểm.

Việc tháo gỡ các rào cản về thủ tục, đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và hành lang pháp lý cho hệ thống lưu trữ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác điện mặt trời mái nhà. Qua đó, người dân và doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư, tận dụng nguồn năng lượng tự sản xuất và tối ưu chi phí sử dụng điện.