Sinh viên phát triển nền tảng A.I. cảnh báo lừa đảo cho gia đình

Lừa đảo trực tuyến len lỏi vào môi trường học đường

Theo số liệu của Bộ Công an được dẫn trong phóng sự, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam giai đoạn 2020-2025 ước tính gần 40.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, người trẻ từ 17 đến 20 tuổi là nhóm có tỷ lệ nạn nhân cao nhất trong thủ đoạn lừa đảo kết hợp với hình thức "bắt cóc online".

Mặc dù thường xuyên sử dụng Internet, mạng xã hội và các nền tảng công nghệ, người trẻ vẫn có thể trở thành nạn nhân của những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Đặc biệt, trong môi trường đại học, các đối tượng có thể lợi dụng những hoạt động quen thuộc như thông báo học bổng để tiếp cận sinh viên.

Chị Đàng Trương Hải Nhi - chuyên viên Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Gia Định, chia sẻ: "Hiện nay, có nhiều hình thức lừa đảo trên không gian mạng, trong đó có thủ đoạn giả mạo thông báo của nhà trường để gửi thư mời học bổng đến sinh viên".

Trước nguy cơ này, ngoài việc đưa ra cảnh báo, nhà trường còn tổ chức các hoạt động giúp sinh viên tìm hiểu phương thức và công nghệ lừa đảo, từ đó nâng cao khả năng tự phòng vệ.

Thực tế cho thấy, việc thành thạo công nghệ chưa đủ để bảo đảm an toàn trên không gian mạng. Người sử dụng còn cần có khả năng kiểm chứng thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường và xử lý kịp thời khi gặp tình huống đáng ngờ.

Sinh viên phát triển công cụ nhận diện lừa đảo bằng A.I.

Trước những thách thức về an ninh mạng, nhiều sinh viên đã chủ động ứng dụng kiến thức công nghệ để xây dựng giải pháp phòng tránh lừa đảo trực tuyến.

Tại Ngày hội Sinh viên An ninh mạng 2026, bạn Đặng Đình Phú - Sinh viên Trường Đại học Bách khoa, TP. Hồ Chí Minh, cùng nhóm phát triển giới thiệu TRUST (Truth Rating & User Security Tool) - nền tảng hỗ trợ nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến. Dự án nằm trong Top 50 A.I. Raiser Việt Nam.

TRUST tích hợp các tính năng kiểm tra email, số điện thoại, số tài khoản, đường link và tập tin có dấu hiệu bất thường. Bên cạnh đó, nền tảng còn có khóa học kiến thức an ninh mạng được thiết kế theo hình thức trò chơi, giúp người dùng tiếp cận thông tin dễ dàng hơn.

Đáng chú ý, tính năng "Thám tử A.I." được phát triển nhằm hỗ trợ những người ít am hiểu công nghệ, đặc biệt là người lớn tuổi. Phú cho biết, khi gặp nghi ngờ trên Internet, người dùng có thể chat trực tiếp với thám tử A.I. hoặc gọi điện trực tiếp cho thám tử A.I.

Ngoài ra, hệ thống kết nối gia đình cho phép các thành viên chia sẻ cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo để người thân cùng ứng phó. Theo Phú, sau hai tháng thử nghiệm, nền tảng ghi nhận khoảng 2.000 lượt quét và khoảng 50 gia đình kết nối trong hệ thống.

Những kết quả bước đầu cho thấy hướng tiếp cận của sinh viên trong việc đưa công nghệ vào hỗ trợ phòng tránh lừa đảo, không chỉ phục vụ người dùng cá nhân mà còn mở rộng khả năng cảnh báo trong gia đình.

Nâng cao nhận thức để xây dựng môi trường mạng an toàn

Dù các công cụ sử dụng A.I. ngày càng được phát triển, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn khả năng nhận diện và đánh giá rủi ro của người sử dụng.

Anh Hoàng Đình Huy - Chuyên gia an ninh mạng thuộc Trung tâm An toàn thông tin VNPT, Tập đoàn VNPT, nhấn mạnh: "Người trẻ cần nâng cao nhận thức về những rủi ro mà A.I. có thể gây ra, từ đó chia sẻ kiến thức với gia đình, bạn bè và những người xung quanh, góp phần xây dựng cộng đồng có khả năng tự bảo vệ an toàn trên không gian số".

Cùng quan điểm, Thượng tá Trần Việt Cường - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Huấn luyện, Cục An ninh mạng, Bộ Công an, đánh giá sinh viên có thể trở thành lực lượng quan trọng trong việc lan tỏa kiến thức an ninh mạng đến người thân, nhà trường và cộng đồng, đồng thời là nguồn nhân lực góp phần bảo đảm an ninh mạng trong tương lai.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, bà Nguyễn Liên - Giám đốc Quan hệ Chính phủ và Chính sách công Google Việt Nam, cho biết Google tích hợp các tính năng an toàn ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, dịch vụ nhằm ngăn chặn thông tin và phần mềm độc hại.

Đồng thời, doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan chức năng và đối tác triển khai những sáng kiến như A.I. Raiser, khuyến khích người trẻ phát triển ứng dụng hỗ trợ phòng tránh lừa đảo.

Từ các hoạt động nâng cao nhận thức đến những dự án công nghệ như TRUST, người trẻ đang từng bước chuyển từ đối tượng cần được bảo vệ thành lực lượng chủ động tham gia giải quyết các thách thức an ninh mạng. Tuy nhiên, trước những thủ đoạn lừa đảo liên tục thay đổi, sự kết hợp giữa công nghệ, kiến thức và kỹ năng xử lý tình huống vẫn là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro trên không gian số.