Nhiều bất cập trong thi hành Luật Đất đai 2024, chuyên gia đề xuất sớm sửa đổi, hoàn thiện

Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành được ban hành đã thể hiện bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức thi hành thời gian qua cũng bộc lộ một số tồn tại, vướng mắc khách quan cần sớm được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh hiện nay.

Theo các chuyên gia, hiện nay có nhiều vấn đề cần điều chỉnh trong Luật Đất đai, trong đó nổi cộm là bất cập trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất dưới mô hình chính quyền địa phương hai cấp; các "điểm nghẽn" pháp lý trong quy định thu hồi đất; cơ chế trao quyền sử dụng đất của Nhà nước; cũng như các vấn đề liên quan đến áp dụng giá đất và chính sách hỗ trợ tái định cư.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Hiền, Giảng viên cao cấp, Trưởng khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ, cho biết trước đây căn cứ thu hồi đất dựa trên kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện. Tuy nhiên, khi không còn tổ chức chính quyền địa phương cấp huyện, việc lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất thay đổi, dẫn đến khó khăn trong xác định rõ khu vực đất thuộc quy hoạch, gây khó khăn cho người dân trong tiếp cận thông tin.

Bên cạnh đó, theo ông, quy định về thông báo thu hồi đất trong Luật Đất đai 2024 có thời hạn hiệu lực 12 tháng, nhưng các nghị quyết liên quan lại cho phép gia hạn mà chưa quy định rõ điều kiện, thời gian và số lần gia hạn, dẫn đến khoảng trống pháp lý, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và quyền lợi người dân.

Tiến sĩ Ninh Thị Hiền - Trưởng Văn phòng Công chứng Bảy Hiền (TP. Hồ Chí Minh), cũng cho rằng hiện nay tổ chức phát triển quỹ đất đang tồn tại sự "giao thoa vai trò" giữa cơ quan quản lý đất đai và đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện nhiệm vụ của UBND, dẫn đến chưa rõ ràng về chức năng và cơ chế vận hành.

Theo bà, việc này khiến tổ chức phát triển quỹ đất vừa thực hiện nhiệm vụ đại diện chủ sở hữu đất đai của Nhà nước, vừa thực hiện chức năng quản lý, dẫn đến sự lẫn lộn vai trò và cần được tách bạch rõ ràng hơn trong sửa đổi luật.

Ở góc độ khác, Thạc sĩ Ngô Gia Hoàng Khoa - Giảng viên Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng đồng bộ, thống nhất và khả thi hơn; đồng thời tăng cường tính minh bạch, dân chủ trong quá trình xây dựng và thực hiện quy hoạch.

Ông cũng nhấn mạnh cần có cơ chế xử lý đối với các quy hoạch treo, quy định rõ thời điểm điều chỉnh hoặc hủy bỏ quy hoạch để đảm bảo quyền lợi và sự yên tâm của người dân trong khai thác, sử dụng đất.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Hiền cũng cho rằng cần làm rõ căn cứ chỉ tiêu sử dụng đất, tăng cường công khai, minh bạch và lấy ý kiến người dân trong quá trình lập quy hoạch. Đồng thời, mục đích thu hồi đất cần xác định rõ phục vụ lợi ích công ích, quốc phòng – an ninh và phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, các quy định về thời hạn thông báo thu hồi đất, cơ chế gia hạn, định giá đất, bồi thường và tái định cư cũng cần được rà soát, sửa đổi theo hướng cụ thể, minh bạch hơn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trong khu vực bị thu hồi đất.

Tiến sĩ Ninh Thị Hiền đề xuất cần tách bạch vai trò của tổ chức phát triển quỹ đất khỏi cơ quan chuyên môn, trao quyền độc lập hơn để đơn vị này hoạt động theo cơ chế thị trường, chủ động trong việc giao kết, thực hiện và chấm dứt các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất.

Tại hội thảo do Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức, các chuyên gia thống nhất cho rằng dù Chính phủ và Quốc hội đã kịp thời ban hành nhiều văn bản nhằm tháo gỡ khó khăn, song các quy định hiện nay vẫn mang tính điều chỉnh kỹ thuật và giải pháp tình thế.

Vì vậy, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật Đất đai, dự kiến đặt ra trong năm 2026, được đánh giá là cần thiết nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9