Nhập siêu tăng: Áp lực vĩ mô hay lực đẩy tăng trưởng?

Nhập siêu gia tăng trong bức tranh thương mại sôi động

5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt hơn 445 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng gần 20%. Tuy nhiên, nhập khẩu lại tăng mạnh tới hơn 30% khiến cán cân thương mại đảo chiều, chuyển từ trạng thái hỗ trợ sang nhập siêu gần 14 tỷ USD.

Theo Tiến sĩ Châu Đình Linh - Giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, nhập siêu trong bối cảnh hiện nay không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Ông cho rằng hiện tượng này gắn liền với quá trình mở rộng sản xuất, kinh doanh của khối doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Ngô Minh Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP. Hồ Chí Minh (UEF) nhận định rằng nhập khẩu tăng mạnh không chỉ xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng nội địa mà còn đến từ việc gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu. Đây là những yếu tố đầu vào quan trọng nhằm chuẩn bị cho các đơn hàng trong quý III và quý IV của năm 2026

Việc nhập khẩu nhiều nguyên vật liệu cho thấy doanh nghiệp đang chủ động tích trữ nguồn lực, đón đầu chu kỳ sản xuất mới. Điều này có thể được xem là tín hiệu tích cực, phản ánh kỳ vọng tăng trưởng trong thời gian tới, đặc biệt khi nền kinh tế hướng đến làn sóng tiêu dùng vào cuối năm.

Áp lực tỷ giá, lạm phát và bài toán điều hành vĩ mô

Câu chuyện nhập siêu không chỉ dừng lại ở lượng hàng hóa. Trong 5 tháng đầu năm, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Trung Quốc vẫn giữ vị trí là nguồn nhập khẩu lớn nhất. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu phải cân đối dòng tiền và ngoại tệ trong hoạt động thương mại quốc tế.

Ông Trần Thanh Hải - Chuyên gia kinh tế cho biết Việt Nam đang xuất siêu sang thị trường Mỹ nhưng lại nhập siêu từ Trung Quốc. Điều này dẫn đến sự chênh lệch trong dòng tiền thanh toán, khi nguồn thu chủ yếu bằng USD trong khi chi trả nhập khẩu có thể bằng cả USD hoặc nhân dân tệ. Nếu không cân đối hợp lý, những lợi thế từ xuất siêu có thể bị ảnh hưởng bởi biến động tỷ giá, đặc biệt là khi đồng nhân dân tệ tăng giá so với USD.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc bóc tách và quản lý hiệu quả các dòng tiền ngoại tệ là yếu tố then chốt trong điều hành xuất nhập khẩu. Áp lực càng gia tăng khi nhập siêu diễn ra đồng thời với việc chỉ số giá tiêu dùng bình quân những tháng đầu năm duy trì ở mức cao. Điều này đặt ra bài toán kép cho chính sách điều hành: vừa phải kiểm soát lạm phát, vừa đảm bảo dư địa cho tăng trưởng.

Nhập siêu gần 14 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm sẽ tác động trực tiếp đến tỷ giá và lạm phát. Hiện nay, lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước đang được giữ ở mức ổn định nhằm kiểm soát áp lực giá cả. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp phản ánh lãi suất đầu vào và đầu ra còn cao, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ông Trần Thanh Hải cũng cho rằng việc duy trì mặt bằng lãi suất như hiện nay là cần thiết để kiểm soát lạm phát. Song song đó, Nhà nước cần có các chính sách tín dụng đặc thù nhằm hỗ trợ những lĩnh vực quan trọng như nông nghiệp, nông dân và nông thôn từ đó đảm bảo sự cân bằng giữa ổn định và phát triển.

Trong lịch sử thương mại, những giai đoạn doanh nghiệp tăng mạnh nhập khẩu nguyên vật liệu thường đi trước các chu kỳ tăng trưởng xuất khẩu. 

Trong bối cảnh đó, nhập siêu có thể không chỉ là thách thức cần kiểm soát mà còn là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang chuẩn bị bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, phù hợp với mục tiêu phát triển mà Chính phủ đang hướng tới. 

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9