Mở rộng cánh cửa nghệ thuật cho người khiếm thị | Người chung quanh ta

Mở rộng cơ hội nghệ thuật cho người khiếm thị

Anh Lương Linh bắt đầu quan tâm đến người khiếm thị trong quá trình thực hiện các dự án nghệ thuật. Năm 2022, anh có bước chuyển mới khi du học tại Vương quốc Anh. Tại đây, anh thực hiện đề tài thiết kế triển lãm dành cho người khiếm thị. Mục tiêu là giúp họ di chuyển và trải nghiệm không gian một cách chủ động. 

Từ trải nghiệm đó, anh Lương Linh nhận ra nhiều hoạt động nghệ thuật vẫn chủ yếu hướng đến khán giả sáng mắt. Vì vậy, anh bắt đầu tìm cách mở rộng khả năng tiếp cận nghệ thuật cho người khiếm thị. Dự án “Từ tay đến mắt” cũng được hình thành từ quá trình này.

Một trong những giải pháp được triển khai là đưa người khiếm thị lên sân khấu trước giờ diễn. Tại đây, họ có thể sờ chạm đạo cụ và làm quen với diễn viên. Nhờ vậy, không gian sân khấu trở nên dễ hình dung hơn với người khiếm thị. 

Bên cạnh trải nghiệm trực tiếp, dự án còn sử dụng phần mô tả bằng lời. Người khiếm thị có thể nghe những thông tin cần thiết về nhân vật và diễn biến. Qua đó, họ có thêm dữ liệu để hình dung vở diễn.

Người khiếm thị cảm nhận sân khấu bằng nhiều giác quan

Theo anh Lương Linh, sân khấu không nhất thiết chỉ được cảm nhận bằng thị giác. Người khiếm thị vẫn có thể thưởng thức kịch bằng những giác quan còn lại. Vì thế, dự án tập trung bổ sung những thông tin mà thị giác thường mang đến.

Người mô tả phải hiểu rõ vở diễn và nắm được thời điểm diễn viên thể hiện từng tình huống. Đồng thời, lời mô tả cần vừa đủ để không làm ảnh hưởng đến không khí sân khấu. Cách mô tả tạo ra một trải nghiệm đáng chú ý cho khán giả khiếm thị. Họ không còn phải cố gắng cười theo người khác khi chưa hiểu tình huống. Thay vào đó, họ có thể hiểu nội dung và cười cùng mọi người. 

Ngoài phần mô tả, anh Lương Linh còn sử dụng mô hình sân khấu. Đây là cách giúp người khiếm thị hình dung những không gian khó diễn giải bằng lời. Với một vở diễn, chỉ chín chiếc ghế có thể được sắp xếp thành nhiều bối cảnh khác nhau

Người khiếm thị có thể sờ chạm mô hình trước khi vở diễn bắt đầu. Sau đó, khi nghe phần mô tả, họ dễ xác định vị trí của diễn viên hơn. 

Từ khán giả khiếm thị đến những diễn viên trên sân khấu

Sau quá trình thực hiện “Từ tay đến mắt”, anh Lương Linh tiếp tục phát triển dự án “Hào quang trong bóng tối”. Mục tiêu lần này không dừng ở việc đưa người khiếm thị đến rạp. Anh muốn họ trực tiếp trở thành một phần của vở diễn.

Để có thể chủ động trên sân khấu, các diễn viên phải ghi nhớ hệ thống dấu hiệu xúc giác. Họ cũng phải nhớ số bước chân và hướng di chuyển. Vì vậy, quá trình tập luyện đòi hỏi sự kiên trì của cả nhóm.

Dự án còn đặt ra những thử thách mới trong diễn xuất. Một trong số đó là việc để người khiếm thị hóa thân thành nhân vật sáng mắt. Họ phải học cách sử dụng những hành vi vốn gắn với giao tiếp bằng mắt.

Chẳng hạn, diễn viên cần nhớ vị trí của bạn diễn để hướng mặt chính xác. Đây là một kỹ năng khó với người khiếm thị. Tuy nhiên, nhóm xem chính những thử thách đó là cơ hội để mở rộng khả năng biểu đạt.

Với anh Lương Linh, làm nghệ thuật hòa nhập không chỉ cần lòng tốt. Người thực hiện còn phải nghiên cứu và làm việc trực tiếp với cộng đồng khiếm thị. Từ thực tế đó, anh mong muốn tiếp tục nghiên cứu phương pháp thực hành nghệ thuật với người khiếm thị tại Việt Nam. 

Dự kiến, dự án sẽ có buổi diễn báo cáo vào cuối tháng 10. Đến cuối tháng 11, chương trình dự kiến có hai tiết mục hát và ba trích đoạn kịch. Đặc biệt, toàn bộ diễn viên đều là người khiếm thị. 

Câu chuyện của anh Lương Linh cho thấy nghệ thuật có thể mở ra nhiều cách tiếp cận. Khi rào cản được tháo gỡ, người khiếm thị có thêm cơ hội thưởng thức và tham gia nghệ thuật.

Chương trình Người chung quanh ta phát sóng 20g45 thứ Sáu hàng tuần trên HTV9. Kính mời quý khán giả đón xem.