Giữ hồn dân tộc từ những trò chơi dân gian ở Tuyên Quang

Ở các lễ hội truyền thống, ngày hội văn hóa của đồng bào vùng cao Tuyên Quang, phần hội luôn là thời khắc được mong chờ nhất. Không chỉ mang đến không khí vui tươi, rộn ràng, những trò chơi dân gian còn là nơi cộng đồng gặp gỡ, giao lưu và trao truyền những giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.

Khi phần lễ khép lại, sân hội ở thôn Lũng Làn, xã Sơn Vĩ bừng lên trong tiếng hò reo. Tiếng khèn, tiếng trống hòa cùng những cuộc thi kéo co, đẩy gậy, lày cỏ; những quả còn nhiều sắc màu liên tiếp bay vút lên nền trời, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, cổ vũ.

Giữa vòng người đứng xem đông kín, bà Hoàng Thị Tương, ở xã Sơn Vĩ, không rời mắt khỏi sân thi đấu. Với bà, điều quý giá nhất không nằm ở kết quả thắng thua mà ở niềm vui đoàn tụ, sự gắn kết cộng đồng và việc những giá trị văn hóa của cha ông được trao truyền tự nhiên cho thế hệ trẻ.

"Ngày hội mà thiếu trò chơi thì không còn là ngày hội nữa. Người già vui vì được gặp nhau, con cháu thì hiểu thêm ông bà ngày trước đã sinh hoạt, vui chơi như thế nào. Cứ thế, những trò chơi của dân tộc mình được truyền lại qua từng thế hệ", bà Tương chia sẻ.

Theo ông Trần Việt Hùng - Phó chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ, việc duy trì các trò chơi dân gian trong lễ hội và ngày hội văn hóa không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn là giải pháp thiết thực để bảo tồn bản sắc văn hóa. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu hơn về phong tục, tập quán của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống.

"Bảo tồn trò chơi dân gian không phải là lưu giữ một hình thức sinh hoạt của quá khứ mà là gìn giữ những giá trị văn hóa vẫn còn nguyên ý nghĩa trong đời sống hôm nay 8/8. Khi người dân, đặc biệt là lớp trẻ, hào hứng tham gia các trò chơi truyền thống cũng là lúc bản sắc văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên và bền vững", ông Trần Việt Hùng nhấn mạnh.

Không chỉ được gìn giữ trong các lễ hội, trò chơi dân gian còn trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc, góp phần phát triển du lịch cộng đồng ở nhiều địa phương trong tỉnh. Tại xã Lũng Cú, nơi hội tụ bản sắc văn hóa của đồng bào Mông, Lô Lô và nhiều dân tộc vùng cao, các trò chơi như kéo co, đẩy gậy, ném còn được lồng ghép vào các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách. Cùng với những ngôi nhà trình tường, trang phục truyền thống, ẩm thực bản địa và các làn điệu dân ca, những trò chơi dân gian đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, để mỗi chuyến đi không chỉ là hành trình khám phá cảnh sắc mà còn là dịp cảm nhận chiều sâu văn hóa của vùng đất nơi cực Bắc Tổ quốc.

Ông Ma Doãn Khánh - Phó chủ tịch UBND xã Lũng Cú cho biết: "Địa phương xác định bảo tồn văn hóa truyền thống phải gắn với phát triển du lịch bền vững, trong đó các trò chơi dân gian là một phần của sản phẩm du lịch cộng đồng. Việc duy trì các hoạt động trải nghiệm trong lễ hội không chỉ quảng bá hình ảnh địa phương, tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong cộng đồng".

Có thể thấy, khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động bảo tồn và cũng là người trực tiếp hưởng lợi từ phát triển du lịch, các giá trị văn hóa truyền thống có thêm sức sống. Những trò chơi dân gian vì thế không còn bó hẹp trong khuôn khổ lễ hội mà từng bước trở thành cầu nối đưa văn hóa các dân tộc đến gần hơn với du khách, góp phần biến tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.

Tuyên Quang là một trong những địa phương có sự đa dạng dân tộc lớn của cả nước với hơn 40 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 70% dân số. Mỗi dân tộc mang theo những phong tục, lễ hội, tiếng nói, trang phục, dân ca, nghề thủ công và trò chơi truyền thống riêng, tạo nên kho tàng di sản văn hóa phong phú, đồng thời trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững.

Tuy nhiên, cùng với quá trình hội nhập và sự phát triển của các loại hình giải trí hiện đại, nhiều trò chơi dân gian đang đứng trước nguy cơ mai một. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải tạo thêm nhiều không gian để các trò chơi được thực hành thường xuyên, tiếp tục được gìn giữ và trao truyền trong đời sống cộng đồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Đề án Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Đề án tập trung kiểm kê, số hóa di sản văn hóa ; phục dựng các lễ hội truyền thống; mở rộng hoạt động truyền dạy dân ca, dân vũ, nhạc cụ, nghề thủ công; xây dựng các làng văn hóa du lịch cộng đồng; đồng thời đưa các môn thể thao dân tộc và trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, ném còn trở thành hoạt động thường xuyên trong các lễ hội, ngày hội văn hóa và sản phẩm du lịch. Đây là giải pháp quan trọng nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di sản, tạo sinh kế cho người dân và nâng cao sức hấp dẫn của du lịch địa phương.

Giữ gìn trò chơi dân gian không chỉ là bảo tồn một nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn gìn giữ mạch nguồn đoàn kết của cộng đồng các dân tộc. Khi tiếng hò reo vẫn rộn vang trên mỗi sân hội, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn tiếp tục được trao truyền, trở thành nguồn lực nội sinh để Tuyên Quang phát triển bền vững trên nền tảng bản sắc văn hóa dân tộc.

Nguồn: Quân đội Nhân dân

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV