Định danh điện tử phải an toàn và không để ai bị bỏ lại

Bảo đảm quyền tiếp cận cho người dân gặp khó khăn

Nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công an và các cơ quan có liên quan. Đại biểu mong muốn khi Luật được ban hành sẽ vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số, vừa tạo thuận lợi cho mọi người dân, nhất là người cao tuổi, trẻ em và người hạn chế kỹ năng số đều có thể tiếp cận và thụ hưởng các tiện ích của chuyển đổi số.

Quan tâm tới quy định tại Điều 16 về khai thác sử dụng danh tính điện tử, theo đại biểu Thạch Phước Bình, tại điểm a khoản 3 của điều này, dự thảo quy định về khai thác sử dụng danh tính điện tử thông qua ứng dụng định danh quốc gia. Đánh giá đây là một quy định cần thiết, phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý và phục vụ người dân, đại biểu tỉnh Vĩnh Long cho rằng, việc sử dụng ứng dụng định danh điện tử sẽ góp phần giảm bớt giấy tờ, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi trong thực hiện các thủ tục giao dịch.

Tuy nhiên, từ thực tiễn đời sống, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị Cơ quan soạn thảo quan tâm thêm đến điều kiện sử dụng công nghệ của một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người khuyết tật, người sinh sống tại các địa bàn còn khó khăn hoặc những người chưa quen sử dụng các thiết bị thông minh. Đại biểu đề xuất, bên cạnh việc khuyến khích sử dụng ứng dụng định danh điện tử, cần tiếp tục duy trì những phương thức hỗ trợ phù hợp để người dân có thể thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình một cách thuận lợi.

Cụ thể, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 16 quy định theo hướng: Cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ hoặc áp dụng phương thức xác minh, xác thực phù hợp đối với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và những người gặp khó khăn trong việc sử dụng phương tiện điện tử, bảo đảm quyền tiếp cận các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu theo quy định của pháp luật. Việc bổ sung nội dung này sẽ góp phần làm cho Luật có tính nhân văn và khả thi cao hơn, thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số toàn dân, toàn diện và không ai bị bỏ lại phía sau.

Nhấn mạnh chuyển đổi số cần được thể hiện bằng khả năng tiếp cận dịch vụ và giảm thủ tục hành chính trên thực tế, theo đại biểu Sí Thị Mai Anh (Lào Cai), dự thảo Luật cần bảo đảm người dân có phương thức xác thực phù hợp, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc chủ động khai thác, liên thông và cập nhật dữ liệu, qua đó phát huy hiệu quả của định danh điện tử trong phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ công và các dịch vụ thiết yếu của người dân vùng khó khăn, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 26 quy định về trách nhiệm bảo đảm phương thức xác thực thay thế, gắn với chính sách ưu tiên tại khoản 1 Điều 5, phương thức đăng ký tại Điều 10 và trách nhiệm tổ chức thực hiện tại Điều 40. Theo đó, các chính sách ưu tiên cần được cụ thể hóa bằng cơ chế hỗ trợ, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Phân tích quy định tại khoản 2 Điều 10 về các hình thức đăng ký trực tuyến, trực tiếp hoặc kết hợp và quy định tại khoản 3 về việc cung cấp một hoặc nhiều phương thức xác thực, đại biểu nhấn mạnh, cần xem xét tính đồng bộ giữa khâu đăng ký và khả năng sử dụng dịch vụ sau đăng ký. Đối với các địa bàn miền núi, biên giới, cần tính đến những trường hợp người dân không có thiết bị phù hợp, không thể xác thực bằng sinh trắc học hoặc gặp trở ngại do kết nối gián đoạn. Đại biểu Mai Anh cho rằng, nếu không có phương thức thay thế, người dân có thể phải đi lại nhiều lần, chậm được giải quyết thủ tục dù có đầy đủ giấy tờ hợp pháp để xác minh danh tính.

Từ thực tế trên, đại biểu tỉnh Lào Cai đề nghị quy định ngay trong Luật trách nhiệm của cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu trong việc duy trì phương thức xác thực trực tiếp hoặc phương thức thay thế bảo đảm độ tin cậy, an toàn và phù hợp với pháp luật chuyên ngành. Khi hệ thống xảy ra sự cố, cần có quy trình tiếp nhận, xác thực và tiếp tục giải quyết thủ tục, đồng thời thông báo, hướng dẫn rõ ràng cho người dân. Chính phủ quy định cụ thể các phương thức xác thực tương ứng với mức độ rủi ro, việc xác thực thông qua người đại diện hợp pháp và điều kiện áp dụng.

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ dữ liệu, ngăn ngừa giả mạo danh tính điện tử

Đóng góp ý kiến đối với dự thảo Luật, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Cần Thơ) đề nghị bổ sung, hoàn thiện các quy định về hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 6. Theo đại biểu, tại điểm a khoản 2, phạm vi các hành vi thu thập, sử dụng, tiết lộ, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh điện tử chưa bao quát đầy đủ các nguy cơ phát sinh trong thực tiễn. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ "yếu tố xác thực điện tử" vào quy định này, với nội dung: "Thu thập, sử dụng, tiết lộ, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh điện tử và yếu tố xác thực điện tử".

Lý giải đề xuất trên, đại biểu cho biết khoản 5 Điều 3 của dự thảo đã quy định yếu tố xác thực điện tử bao gồm ba nhóm: yếu tố tri thức, yếu tố sở hữu và yếu tố đặc trưng. Trong khi đó, tội phạm mạng hiện nay thường thu thập, mua bán dữ liệu khuôn mặt, giọng nói, mã OTP của người dân để vượt qua các bước xác thực, dù không trực tiếp can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu gốc trong hệ thống. Vì vậy, việc bổ sung quy định này sẽ bảo đảm phạm vi bảo vệ đầy đủ đối với các yếu tố được sử dụng để xác nhận danh tính điện tử, đồng thời đáp ứng yêu cầu phòng ngừa các phương thức tấn công ngày càng tinh vi.

Phát biểu giải trình về dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, về bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân, dự thảo đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ, quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Việc xử lý dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh, xác thực điện tử phải tuân thủ chặt chẽ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, mục đích xử lý và dữ liệu cá nhân không thay đổi. Hoạt động định danh, xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể; việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin. Bộ trưởng khẳng định, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu, bảo đảm chặt chẽ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Về liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử và cơ chế phòng ngừa rủi ro trong việc giả mạo danh tính trên môi trường điện tử, Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu rõ, khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch điện tử trực tuyến trong các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến, dịch vụ đăng ký, cho thuê và sử dụng tên miền và các lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng thì phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử đó. Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ được giao quy định cụ thể các giao dịch trực tuyến thuộc lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng, phù hợp với đặc thù từng ngành...

Nguồn: TTXVN