Đảm bảo an sinh cho người bán vé số dạo: Bài toán cần lời giải đồng bộ

Mỗi năm, nguồn thu từ hoạt động xổ số kiến thiết đóng góp hàng chục nghìn tỷ đồng vào ngân sách các tỉnh, thành, trở thành nguồn lực quan trọng cho nhiều công trình phúc lợi. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng đó lại tồn tại một nghịch lý: Lực lượng trực tiếp tạo ra doanh thu  những người bán vé số dạo vẫn đang phải đối mặt với tình trạng “3 không”: Không hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội và không được bảo hộ an toàn lao động. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần sớm nghiên cứu, xây dựng chính sách nhằm đảm bảo nhóm lao động này không đứng ngoài hệ thống an sinh.

Giữa cái nắng gay gắt của miền Nam, dù đã ngoài 60 tuổi, sức khỏe suy giảm và hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông Nguyễn Văn Thắng vẫn hằng ngày rong ruổi khắp các con đường tại TP. Hồ Chí Minh để mưu sinh. Với ông, xấp vé số là nguồn thu nhập duy nhất. Ông cho biết giá cả sinh hoạt và chi phí thuốc men ngày càng tăng, trong khi mức hoa hồng bán vé số không thay đổi. Trước đây, bán 100 tờ vé có thể thu về 100.000 đồng, nhưng hiện tại thu nhập không còn tương xứng với chi phí. Ngoài ra, ông cũng nhiều lần gặp rủi ro bị tráo vé giả hoặc lừa đổi vé trúng thưởng, có trường hợp bị thiệt hại vài tờ vé, thậm chí từng bị mất cả vé trúng trị giá 200.000 đồng.

Không chỉ đối mặt với rủi ro, người bán vé số dạo còn gặp nhiều khó khăn từ cơ chế “mua đứt bán đoạn” đang được áp dụng phổ biến. Theo ông Nguyễn Văn Năm, người bán vé số dạo tại TP. Hồ Chí Minh, thông thường người bán phải tự chịu trách nhiệm với số vé đã nhận. Trong trường hợp thời tiết xấu như mưa gió, hoặc gặp vấn đề sức khỏe đột xuất, đại lý không thu hồi lại vé tồn. Điều này khiến người bán dễ rơi vào tình trạng thua lỗ nếu không bán hết. Ông bày tỏ mong muốn đại lý có thể linh hoạt thu hồi một phần vé trong những trường hợp bất khả kháng. Ông cũng chia sẻ thêm rằng trước đây từng làm thợ hồ nhưng do mắc bệnh gai cột sống nên không thể tiếp tục lao động nặng, buộc phải chuyển sang bán vé số để mưu sinh và nuôi gia đình.

Từ góc nhìn của người trẻ, anh Tô Hải Phát tại TP. Hồ Chí Minh nhận định rằng hình thức “mua đứt bán đoạn” khiến nhiều người bán vé số, đặc biệt là người lớn tuổi, dễ gặp rủi ro thua lỗ khi không tiêu thụ hết vé trong ngày.

Các chuyên gia cho rằng người bán vé số dạo thực chất là lực lượng lao động phi chính thức, thuộc nhóm yếu thế và chưa được bảo vệ đầy đủ bởi pháp luật lao động. Thạc sĩ Nguyễn Văn Tâm - Phó Trưởng Bộ môn Marketing, Trường Đại học Văn Lang, nhận định rằng trong chuỗi cung ứng ngành xổ số, người bán dạo là mắt xích cuối cùng và cũng là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Họ chủ yếu là người cao tuổi, người khuyết tật hoặc lao động mất sức. Dưới góc độ kinh tế học, đây là nhóm chịu tác động nặng nề trước biến động kinh tế vĩ mô, do đó cần có cơ chế minh bạch hơn, bao gồm hợp đồng và các ràng buộc nhằm bảo vệ quyền lợi của họ.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Hậu - Ủy viên Trung ương Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng các công ty xổ số kiến thiết cần nâng cao trách nhiệm xã hội đối với mạng lưới bán dạo. Ông đề xuất cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể là Bộ Tài chính, cần ban hành các quy định ràng buộc, trong đó có việc cho phép tỷ lệ thu hồi vé ế (khoảng 5 - 10%). Đồng thời, cần trích lập quỹ hỗ trợ rủi ro từ lợi nhuận ngành xổ số để hỗ trợ bảo hiểm y tế hoặc trợ cấp ốm đau cho những người bán vé số đã đăng ký hành nghề.

Xổ số kiến thiết mang sứ mệnh “Ích nước - Lợi nhà”. Tuy nhiên, sứ mệnh này chỉ thực sự trọn vẹn khi tất cả các chủ thể tham gia, đặc biệt là những người yếu thế nhất, được đảm bảo quyền lợi và không bị bỏ lại phía sau.

Dưới điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại TP. Hồ Chí Minh, người bán vé số dạo đang phải đối mặt với nhiều rủi ro, từ tình trạng vé số giả đến áp lực tài chính khi không bán hết vé. Thực tế này cho thấy đã đến lúc cần có những chính sách phù hợp hơn nhằm cải thiện đời sống của họ, góp phần hướng tới mục tiêu xây dựng một thành phố văn minh, hiện đại và nghĩa tình.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9