Bảo tồn, phát huy giá trị di sản ở 'siêu đô thị' TP. Hồ Chí Minh

Đây là vấn đề khiến nhiều người quan tâm, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh Trần Thế Thuận cũng nhấn mạnh mong mọi người góp ý làm sao có thể hài hòa giữa việc bảo tồn di sản như địa đạo Củ Chi và khai thác di sản đó trong đời sống, phục vụ du lịch.

Hội nghị Di sản văn hóa toàn thành nhằm triển khai thực hiện nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh lần 1, nhiệm kỳ 2025-2030.

Phát huy di tích địa đạo Củ Chi

Địa đạo Củ Chi là một trong bốn di tích quốc gia đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh (sau mở rộng). Ông Nhựt cho biết thời gian qua Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp với Khu di tích lịch sử địa đạo Củ Chi và các đơn vị tư vấn thực hiện báo cáo tóm tắt địa đạo Củ Chi.

Báo cáo này dựa trên cơ sở góp ý của các chuyên gia UNESCO tại Hội thảo quốc tế về chất lượng hồ sơ đề cử di sản thế giới ở Đông Nam Á diễn ra tại Philippines vào tháng 5/2025.

Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, Bộ Quốc phòng, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã xác định giá trị nổi bật toàn cầu đối với di tích địa đạo Củ Chi theo hai tiêu chí iv và vi (nằm trong các tiêu chí để được ghi vào danh sách di sản thế giới).

Theo đó, địa đạo Củ Chi là ví dụ nổi bật về một loại công trình xây dựng, một quần thể kiến trúc, kỹ thuật minh họa một giai đoạn quan trọng trong lịch sử; có liên hệ trực tiếp hoặc có liên quan đến sự kiện hay những truyền thống sinh hoạt, các quan niệm hay tín ngưỡng với các công trình nghệ thuật, văn hóa, có ý nghĩa nổi bật toàn cầu.

Về tiến độ thực hiện, ông Nhựt cho biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lấy ý kiến lần cuối và nhận được phản hồi từ Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, Bộ Quốc phòng. Trên cơ sở ý kiến của hai nơi này, bộ sẽ thẩm định và trình lên Thủ tướng Chính phủ.

Ông Nhựt hy vọng từ đây tới cuối năm có thể trình để Thủ tướng có ý kiến và đăng ký với UNESCO về việc đưa địa đạo Củ Chi vào danh mục, chuẩn bị triển khai các quy trình tiếp theo. Việc này được TP và Nhà nước rất quan tâm nhưng do nhiều vấn đề, thủ tục phát sinh nên tiến độ có phần chậm so với kế hoạch.

Lưu ý tiềm năng của di sản văn hóa

Trong hội nghị, nhiều đại biểu lo ngại việc di sản, di tích chưa được bảo tồn đúng mức, thậm chí còn bị xâm hại nghiêm trọng. TS Nguyễn Thị Hậu đề cập những quan điểm thế giới áp dụng thành công mà chúng ta hoàn toàn có thể học hỏi theo.

Bảo tồn di sản văn hóa không mâu thuẫn với phát triển mà đây là phương thức phát triển đặc thù, là cơ sở cho phát triển bền vững.

Bảo tồn di sản không phải giữ nguyên tất cả những di sản đã có mà phải có những phương thức hiện đại kích hoạt ký ức và di sản đô thị để trở thành động lực cho sự phát triển.

Trên cơ sở đó bà Hậu đề xuất TP nên thành lập viện nghiên cứu bảo tồn di sản đô thị, đây là cơ quan nghiên cứu khoa học, công lập hoặc ngoài công lập, có chức năng nghiên cứu, tư vấn, giám sát các dự án bảo tồn về di sản văn hóa, độc lập với cơ quan quản lý nhà nước.

Cần xây dựng ngay cơ sở dữ liệu số hóa về di sản văn hóa, khảo cổ học, cần có quy chế kiến trúc cảnh quan khu trung tâm lịch sử.

Các ngành, các cấp cần có sự phối hợp, đánh giá chặt chẽ để bảo đảm tốt việc bảo tồn di tích. Bà Hậu đề nghị TP phát triển các sản phẩm du lịch, công nghiệp văn hóa nên lưu ý tiềm năng của di sản văn hóa. Và bà mong TP có một nghị quyết riêng về di sản văn hóa để phát huy tốt nhất các di sản trong sự phát triển chung của TP.

TS Hoàng Anh Tú, đến từ Trường đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, quan tâm đến tính sống của di sản. Ông cho rằng di sản không phải là gánh nặng của đô thị mà là tài sản quý giá, quý báu của chúng ta.

"Chúng ta cần xem xét tính "sống" của di sản được duy trì như thế nào. Cần có đánh giá khách quan giá trị sử dụng của các công trình di sản, nó có một vị thế và phải được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng, xem xét một cách đúng mức.

Làm được điều này không đơn giản nhưng chúng ta vẫn cần phải làm để đảm bảo tính "sống" của di sản. Các nước trên thế giới người ta cũng đã làm, chẳng hạn ở Paris chúng ta có thể thấy cả một di sản sống, tất cả công trình trong đó đều có sự hài hòa, TP vẫn rất phát triển nhưng song song đó họ vẫn bảo tồn được các giá trị" - ông Tú nói.

Nguồn: Tuổi trẻ