Những tác phẩm phái sinh đặc sắc từ Truyện Kiều

Cốt truyện gốc vốn xuất phát từ “Kim Vân Kiều” của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã hóa thành ông trời để thổi một sức sống mới vào cuộc đời Thúy Kiều. Nguyễn Du đã chọn thể thơ lục bát - xuất phát từ văn học truyền khẩu. Đây là tiếng lòng của người Việt, vừa dễ nhớ và cũng đầy tính nhạc điệu. Bằng nhãn quan sắc sảo và khả năng xây dựng nhân vật tài tình của đại thi hào, các nhân vật có tên riêng nằm dưới lớp thơ bình dân đã thoát thai mà đi vào đời sống thường nhật như một cách gọi chung: “Đồ sở khanh”, “ghen như Hoạn Thư”.

Mặt khác, những câu thơ Kiều mang đậm tính bác học, nổi bật qua các điển tích, điển cố, lối chơi chữ và các triết lý nhân sinh sâu sắc: “Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen/ Mà trong lẽ phải có người có ta”... Bằng bút lực “văn hữu dư ba”, Nguyễn Du đã kế thừa những giá trị văn hóa Việt và nâng tầm thể loại văn học dân gian để cho ra đời một Truyện Kiều đa tầng, đa nghĩa. Điều này giúp mọi tầng lớp từ trí thức đến lao động đều có thể “ngấm” và thấy Truyện Kiều hay theo cách của riêng mình.

Nếu Nguyễn Du chọn thơ lục bát để “thiên biến vạn hóa” 15 năm lưu lạc của nàng Kiều, thì những người nghệ sĩ lại chọn câu hát, điệu đàn hay chuyển động cơ thể để khắc họa vẻ đẹp và cuộc đời của số phận “một hai nghiêng nước nghiêng thành”. Sự ra đời của các tác phẩm phái sinh từ Truyện Kiều ở đa lĩnh vực, thể loại là minh chứng rõ nét cho tính nhân văn, cách tân, bất hoại của tác phẩm trước sự sàng lọc khắc nghiệt của thời gian.

Thế thời đã xoay chuyển hơn 200 năm, hơn 3.000 câu thơ mà Nguyễn Du cho rằng là “lời quê chắp nhặt dông dài” vẫn còn vang vọng trong tâm thức, khiến trái tim của hàng triệu người Việt thổn thức, ngậm ngùi. Truyện Kiều dù chứa đựng nhiều tinh túy Việt từ văn hóa, văn chương và nhiều khía cạnh trong xã hội, nhưng không vì thế mà nhìn nhận như một tác phẩm hoàn hảo không tì vết. Truyện Kiều sống động vì sự sáng tạo vượt khuôn khổ nhưng cũng vì tính chủ quan của Nguyễn Du dưới xã hội phong kiến đương thời.

Những câu lục bát ấy không nằm yên trong lồng kính ở viện bảo tàng, mà được truyền nối qua những cuộc trò chuyện thường ngày của người dân lao động, những cuộc chơi cờ rồi ngâm thơ thưởng trăng của giới trí thức, những cuộc tìm hiểu chuyên sâu của giới nghiên cứu và những lần đồng cảm vượt thời đại của giới văn nghệ sĩ từ bao thế hệ. Xuất hiện trong các ngữ cảnh khác nhau, nàng Kiều lại mang trên mình một lớp áo mới và được gửi gắm một góc nhìn, suy nghĩ, chiêm nghiệm của người sáng tạo. Truyện Kiều tiếp tục sống không chỉ vì sự ra đời của đa dạng các tác phẩm phái sinh. Hơn thế nữa, nàng Kiều, Thúc Sinh, Từ Hải, Hoạn Thư bước khỏi trang thơ và đi vào cuộc đời của người Việt vì ta có thể bắt gặp các nhân vật ở bất kỳ đâu. Ta nhìn thấy gia đình, người thân và cả chính mình trong các nhân vật ấy. Vậy phải chăng nhiều người thích Truyện Kiều vì cảm thấy một sự kết nối sâu sắc, như một phần mạch huyết đang chảy bên trong mình?

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9