Đánh thức di sản Pháp lam giữa lòng TP. Hồ Chí Minh

Từng đứng trước nguy cơ thất truyền, nghệ thuật Pháp lam – một kỹ nghệ thủ công độc đáo của Việt Nam – đang được giới thiệu và lan tỏa đến công chúng thông qua không gian trưng bày và các lớp trải nghiệm thực hành tại Sheraton Saigon Grand Opera Hotel. Hoạt động diễn ra từ ngày 13 đến 16/11, hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Chương trình nằm trong chuỗi hoạt động Gatherings by Sheraton, được Sheraton Saigon Grand Opera Hotel phối hợp cùng Bách Tác Space và nghệ sĩ Trương Thanh Tùng – nhà sáng lập thương hiệu Pháp lam Lam Sắc – tổ chức. Không gian trưng bày được bố trí tại sảnh trước nhà hàng Saigon Café, mở cửa để người dân thành phố, du khách trong nước và quốc tế cùng tham quan, tìm hiểu về loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Pháp lam: gần hai thế kỷ thăng trầm của một kỹ nghệ Việt

Pháp lam là nghệ thuật phủ men màu lên cốt kim loại, chủ yếu là đồng, rồi nung ở nhiệt độ khoảng 800°C để men nóng chảy, bám chặt vào bề mặt và giữ màu bền vững. Mùa đông năm Đinh Hợi (1827), vua Minh Mạng cho lập Pháp lam tượng cục tại kinh đô Huế, mở ra giai đoạn phát triển rực rỡ của loại hình nghệ thuật này. Qua các triều Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, Pháp lam được dùng để trang trí kiến trúc, chế tác đồ tế tự và vật dụng quý; nhiều chi tiết Pháp lam đến nay vẫn hiện diện trên các công trình thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế. Trước những biến động của thời cuộc, kỹ nghệ này dần mai một; phần lớn bí quyết pha men và nung đốt thất truyền, khiến Pháp lam đứng trước nguy cơ chỉ còn lại trong tư liệu và hiện vật.

Từ một người làm công việc văn phòng, Trương Thanh Tùng đã dành hơn sáu năm tự nghiên cứu Pháp lam. Anh kiên trì đối chiếu từng nguồn tư liệu hiếm hoi, trải qua nhiều năm thử nghiệm cách pha men và kiểm soát nhiệt độ nung, để từng bước phục dựng ba kỹ thuật nền tảng: Họa Pháp lam (phủ lớp men nền rồi vẽ họa tiết bằng men màu), Kháp ti Pháp lam (uốn sợi kim loại mảnh thành hoa văn, tạo vách ngăn trước khi đổ men) và Tạm thai Pháp lam (chạm khắc họa tiết trên bề mặt kim loại rồi phủ men). Không dừng lại ở việc phục dựng, anh phát triển kỹ thuật "men mài" của riêng mình: lấy cảm hứng từ sơn mài, nghệ sĩ phủ xen kẽ nhiều lớp men với kim loại đồng, bạc, rồi mài ở công đoạn cuối để làm hiện lên những hoa văn và chiều sâu bất ngờ, khiến mỗi tác phẩm là một tạo tác độc bản.

Nói về trăn trở đưa di sản bước ra khỏi sách vở để chạm đến cộng đồng qua những buổi thực hành, nghệ sĩ Trương Thanh Tùng chia sẻ: "Làm thế nào để di sản này không còn là những dòng tư liệu khô khan trong sách? Khi nghệ thuật Pháp lam được tiếp cận bằng sự tử tế và lòng kiên trì, nó sẽ không mất đi tính nguyên bản, mà ngược lại, sẽ có thêm hơi thở của thời đại, sẵn sàng để lan tỏa không chỉ trong nước mà còn vươn ra thế giới."

Điểm nhấn của chương trình là các lớp thực hành chế tác Pháp lam, diễn ra từ ngày 13 đến 15/11. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của nghệ sĩ Trương Thanh Tùng, người tham gia được tìm hiểu nguyên lý chế tác, lựa chọn họa tiết, phối màu men và tự tay hoàn thiện một sản phẩm Pháp lam mang dấu ấn cá nhân. Các lớp trải nghiệm được tổ chức miễn phí, với số lượng người tham gia giới hạn mỗi buổi.

Ông Julian Wong, Tổng Giám đốc Sheraton Saigon Grand Opera Hotel, chia sẻ: "Sảnh khách sạn từ lâu đã là nơi thành phố gặp gỡ thế giới. Với Gatherings by Sheraton, chúng tôi mong mỗi tuần đều mang đến thêm một lý do để người dân thành phố và du khách quây quần bên nhau, dù là bên ly cà phê buổi sáng hay trong buổi tập cuối tuần. Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, chúng tôi rất vinh dự được cùng Bách Tác Space và nghệ sĩ Trương Thanh Tùng đưa nghệ thuật Pháp lam đến ngay sảnh khách sạn, bởi chúng tôi tin rằng di sản sẽ tiếp tục sống khi được chạm vào, được trải nghiệm và được kể lại. Chúng tôi trân trọng kính mời quý khách và người dân thành phố đến tham quan, trải nghiệm."

Thưởng lãm và tự tay chế tác Pháp lam tại sảnh mở Saigon Café

Thay vì tổ chức trong một khán phòng khép kín, toàn bộ hoạt động trưng bày và thực hành được bố trí tại khu vực sảnh trước nhà hàng Saigon Café (tầng 1). Đây là không gian mở giàu tính cộng đồng, nơi thực khách của nhà hàng đã gắn bó hơn hai thập kỷ với đường Đồng Khởi, khách lưu trú quốc tế và người dân thành phố đều có thể thong thả ghé thăm, chiêm ngưỡng tác phẩm và trò chuyện trực tiếp cùng nghệ sĩ.

Thông qua chủ đề “Vietnamese Craft Journey – Hành trình thủ công Việt Nam”, Gatherings by Sheraton còn giới thiệu các giá trị nghề thủ công truyền thống tại nhiều địa phương. Tại Việt Nam, chương trình lần lượt đưa nghệ thuật Pháp lam đến TP. Hồ Chí Minh, nghệ thuật sơn mài đến Hà Nội và nghề làm hoa giấy Thanh Tiên đến Đà Nẵng trong tháng 11/2026.

Việc đưa nghệ thuật Pháp lam vào không gian sinh hoạt cộng đồng không chỉ góp phần giới thiệu một di sản thủ công đặc sắc mà còn tạo cơ hội để công chúng trực tiếp tiếp cận, trải nghiệm và hiểu hơn về giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, di sản không chỉ được lưu giữ trong tư liệu hay hiện vật mà còn có thêm cơ hội tiếp nối trong đời sống hôm nay.