Chuyển đổi số phải gắn với phát huy quyền làm chủ thực chất của nhân dân ở cơ sở

Bảo đảm quyền dân chủ trên môi trường số

Phân tích của đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cho thấy cần duy trì song song hình thức truyền thống và số hóa, bảo đảm biểu quyết trực tuyến “đúng người, đúng quyền, đúng một lần” và bổ sung yêu cầu kiểm chứng, kiểm toán hệ thống điện tử.

Theo đại biểu, cần nhất quán nguyên tắc nền tảng số là “để mở rộng quyền dân chủ”, không phải là điều kiện “để người dân mới được thực hiện quyền dân chủ”. Ông đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc thực hiện dân chủ trên nền tảng số là để mở thêm cách tham gia cho người dân chứ không thay thế hoàn toàn các hình thức truyền thống.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ giữa công khai trực tuyến, lấy ý kiến trực tuyến và biểu quyết trực tuyến. Dự thảo đã mở rộng các hình thức số: thông tin có thể được công khai qua cổng thông tin điện tử, nền tảng số, mạng viễn thông và mạng xã hội; nhân dân có thể tham gia ý kiến qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng số, mạng viễn thông và mạng xã hội; cho phép biểu quyết trực tuyến, song theo đại biểu, phải phân biệt rõ công khai là để người dân biết, lấy ý kiến là để cơ quan có trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu và giải trình, còn biểu quyết là hành vi thể hiện ý chí có thể trực tiếp hình thành quyết định của cộng đồng dân cư. Ba hoạt động này không thể có cùng giá trị pháp lý. Điều 14 và 18 phải làm rõ đâu là lấy ý kiến, đâu là biểu quyết, giá trị pháp lý của từng hình thức và điều kiện để một kết quả điện tử được coi là hợp lệ.

Đại biểu Bình lưu ý biểu quyết trực tuyến phải đảm bảo đúng người, đúng quyền, đúng một lần và kiểm chứng được. Điều 14 cần xác định nguyên tắc mỗi chủ thể có quyền biểu quyết chỉ được ghi nhận một kết quả hợp lệ đối với một nội dung. Khi kết hợp trực tiếp (phát phiếu) và trực tuyến thì hệ thống phải phát hiện, loại trừ kết quả trùng lặp.

Lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo

Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được lắng nghe, kiến nghị được giải quyết và đời sống được cải thiện. Từ quan điểm này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TP Hồ Chí Minh) đề xuất các nội dung trọng tâm gắn chuyển đổi số với việc phát huy quyền làm chủ thực chất của nhân dân, gồm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra - giám sát và dân thụ hưởng.

Theo đại biểu, dân biết phải biết đầy đủ, kịp thời, rõ ràng và dễ tiếp cận thông tin. Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số để người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, tuy nhiên, việc công khai không nên dừng lại ở việc đăng tải văn bản lên các nền tảng số mà quan trọng là người dân phải hiểu được những thông tin liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình. Đại biểu đề nghị bổ sung Điều 12 về trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc công khai thông tin trên nền tảng số theo hướng dễ tìm, dễ hiểu, dễ kiểm chứng. Bảo đảm các hình thức công khai phù hợp với người dân chưa có điều kiện sử dụng công nghệ.

Về dân bàn, phải bảo đảm tiếng nói của người dân được lắng nghe, tôn trọng và phản hồi đầy đủ, không chỉ tạo điều kiện để người dân đóng góp ý kiến mà còn phải bảo đảm mọi ý kiến đều được ghi nhận, xem xét và phản hồi công khai. Cần làm rõ về thời hạn hoàn thành việc tổng hợp, tiếp thu, giải trình khi pháp luật chuyên ngành chưa quy định.

Dân làm phải gắn với dân kiểm tra, dân giám sát và theo dõi đến cùng kết quả. Cần xây dựng cơ chế theo dõi kiến nghị qua hệ thống số, cấp mã tra cứu, xác nhận tiếp nhận, cập nhật cơ quan xử lý, thời hạn theo quy định, tiến độ và kết quả thực hiện. Khi chuyển kiến nghị hoặc chậm xử lý, phải thông báo, nêu rõ lý do và trách nhiệm theo dõi.

Theo đại biểu, dân thụ hưởng phải là thước đo cuối cùng của hiệu quả chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Hiệu quả không chỉ được đánh giá qua số lượng nền tảng số hay số ý kiến tiếp nhận, mà quan trọng hơn là có bao nhiêu kiến nghị được giải quyết, khó khăn của người dân được tháo gỡ và đời sống nhân dân được cải thiện như thế nào.

Bà đề nghị cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá về tỷ lệ kiến nghị được giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và trách nhiệm của người đứng đầu đối với kết quả thực hiện. Đồng thời cần bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật và người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ vẫn được thực hiện đầy đủ quyền dân chủ thông qua các hình thức phù hợp.

Cho biết một bộ phận bà con đồng bào dân tộc thiểu số chưa thạo tiếng phổ thông, đại biểu Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) nêu quan điểm, nếu chính quyền cơ sở chỉ đăng tải thông tin hoặc tổ chức lấy ý kiến qua cổng thông tin điện tử, thiết bị số thì nguy cơ một bộ phận đồng bào khó thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở. Đại biểu kiến nghị dự thảo Luật cần thể hiện rõ nguyên tắc việc ứng dụng nền tảng số phải thực hiện song song với việc duy trì ổn định, hiệu quả các phương thức dân chủ trực tiếp truyền thống như tổ chức họp thôn, tổ dân phố để không làm thu hẹp quyền của người dân khi chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng số vùng khó khăn, xây dựng các cổng thông tin, ứng dụng số ở cơ sở có giao diện đơn giản, thân thiện, có tích hợp hỗ trợ âm thanh, có cả tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số phổ biến ở địa phương.

Tiếp thu, giải trình trước Quốc hội về nội dung này, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thông tin, dự thảo Luật bổ sung các quy định về nguyên tắc thực hiện; quyền và nghĩa vụ của công dân trong việc tham gia ý kiến, bàn và quyết định bằng hình thức trực tuyến; các biện pháp bảo đảm và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, tổ chức trong xây dựng, thiết lập nền tảng số. Trong đó, dự thảo chú trọng các phương thức để người dân dễ tiếp cận, tham gia, phản ánh, kiến nghị và giám sát trên môi trường số; bảo đảm tính xác thực, việc lưu trữ và bảo mật thông tin, dữ liệu, kết quả thực hiện dân chủ.

Việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số phải được tiến hành song song với các phương thức truyền thống, bảo đảm quyền tiếp cận và tham gia của người cao tuổi, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, quy định chặt chẽ để việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; không tạo ra khoảng trống pháp lý, khoảng cách, làm tăng chi phí hoặc hạn chế quyền của người dân.

Nguồn: https://baotintuc.vn/chuyen-doi-so-phai-gan-voi-phat-huy-quyen-lam-chu-thuc-chat-cua-nhan-dan-o-co-so-post1398622.html