Phạm Minh Tiến - Mật ngọt từ hành trình khởi nghiệp xanh

Khởi đầu từ tri thức và kỹ thuật "massage" dừa nước

Rừng ngập mặn Cần Giờ – Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại Việt Nam vốn bạt ngàn những rặng dừa nước mọc hoang ven sông. Tuy nhiên, giá trị kinh tế của loại cây này từng rất khiêm tốn, người dân địa phương chủ yếu chỉ thu hoạch buồng trái bán đá me, đá dừa hoặc chặt lá lợp nhà.

Sinh ra và lớn lên tại Cần Giờ, tốt nghiệp ngành Công nghệ Hóa học (Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh) và từng có thời gian làm việc tại trung tâm thành phố, kỹ sư Phạm Minh Tiến luôn trăn trở trước cảnh tài nguyên quê nhà chưa được khai thác hiệu quả. Anh quyết định trở về quê hương để tìm đường phát triển cho cây dừa nước.

Từ các tài liệu khoa học, anh Tiến biết rằng cuống dừa nước có khả năng tiết mật. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam hầu như chưa có công trình nghiên cứu hay hướng dẫn cụ thể. Phải mất gần 1 năm thử nghiệm liên tục, anh mới hoàn thiện được kỹ thuật "massage" (gõ cuống dừa) để lấy được những giọt mật đầu tiên.

Cơ chế tiết mật: Trước khi thu hoạch buồng khoảng 1 tháng, mỗi ngày người thợ phải gõ đều đặn vào cuống dừa từ 5–15 phút tùy độ lớn của cuống. Việc tác động lực vừa đủ sẽ kích thích các tuyến mạch bên trong thông suốt, gửi "tín hiệu" để cây tiếp tục dồn chất dinh dưỡng tiết ra mật.

Hiệu quả thu hoạch: Sau khi cắt buồng, mỗi cuống dừa tiếp tục tiết ra từ 1–2 lít mật mỗi ngày và kéo dài liên tục trong khoảng 30 ngày.

Giá trị kép: Bảo tồn sinh thái và sinh kế cho nông dân

Mô hình khai thác mật dừa nước của Phạm Minh Tiến mang lại bài toán kinh tế - môi trường bền vững: Tăng giá trị kinh tế của cây dừa gấp từ 3 đến 10 lần. Thay vì bị chặt bỏ để san lấp mặt bằng như trước, diện tích dừa nước hiện được người dân giữ gìn và mở rộng trồng mới.

Tạo ra nghề mới – "nghề massage dừa nước". Anh liên kết với nông dân địa phương, mang lại cho họ mức thu nhập ổn định hàng tháng từ mười mấy triệu đồng.

Cần Giờ hiện có khoảng 900 ha dừa nước, trung bình 1 ha cho khoảng 100 tấn mật/năm. Sản phẩm mật dừa nước cô đặc hay đường dừa nước là chất làm ngọt tự nhiên giàu khoáng chất, đáp ứng đúng xu hướng tiêu dùng hữu cơ (organic) đang tăng trưởng mạnh tại Việt Nam cũng như các thị trường quốc tế như Châu Âu, Mỹ.

Ứng dụng công nghệ chế biến sâu và bài toán khởi nghiệp

Nền tảng kỹ sư hóa học giúp Phạm Minh Tiến chủ động trong khâu chế biến sâu tại nhà máy. Anh áp dụng các công nghệ hiện đại như cô đặc chân không và tiệt trùng Retort, giúp sản phẩm mật dừa nước đóng lon giữ nguyên giá trị dinh dưỡng, hương vị tự nhiên mà không cần dùng chất bảo quản, đạt hạn sử dụng lên đến 12 tháng.

Tuy nhiên, con đường khởi nghiệp xanh chưa bao giờ trải thảm đỏ. Tiến và doanh nghiệp (VietNipa) phải đối mặt với không ít thách thức:

Mật dừa nước là sản phẩm hoàn toàn mới, đòi hỏi sự kiên trì trong công tác làm thương hiệu, marketing và xây dựng kênh phân phối. Áp lực về vốn đầu tư, đạt các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt cho cả vùng nguyên liệu lẫn nhà máy. Bài toán thu hút và giữ chân nhân sự giỏi về làm việc tại các vùng ven, vùng sâu vùng xa.

Từ trải nghiệm thực tế, Phạm Minh Tiến chia sẻ rằng khởi nghiệp xanh không chỉ là trào lưu mà là hành trình dài hạn đòi hỏi sự bền chí và dung hòa giữa lợi nhuận với trách nhiệm cộng đồng.