Những milimét im lặng: TP cần "đo huyết áp" đô thị

Hai tập phim tài liệu "Những milimét im lặng" (TFS) vừa lên sóng HTV9 kể câu chuyện về hiện tượng sụt lún mặt đất đang diễn ra âm thầm tại TP. Hồ Chí Minh, một biến đổi diễn ra rất chậm nhưng có thể tác động lâu dài đến tương lai đô thị.

Qua hành trình khảo sát nhiều khu vực của thành phố, bộ phim kết nối góc nhìn của người dân, các nhà khoa học, chuyên gia cùng dữ liệu vệ tinh để phác họa bức tranh về mối quan hệ giữa đất, nước và quá trình đô thị hóa.

Không sử dụng lời bình hay lạm dụng kỹ xảo, phim để hình ảnh và những tiếng nói thực tế tự kể câu chuyện, giúp khán giả nhận diện những thay đổi đang diễn ra dưới chân mình. 

"Những milimét im lặng" không nhằm tạo ra sự lo lắng, mà gợi mở một câu hỏi về khả năng nhận biết sớm và chủ động ứng phó trước những biến chuyển âm thầm của thành phố.

Từ câu chuyện được đặt ra trong "Những milimét im lặng", PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, cho rằng thành phố cần chuyển từ quản lý đô thị "tĩnh" sang quản trị và điều hành "động" dựa trên dữ liệu. 

Theo ông, TP. Hồ Chí Minh cần nắm được nơi nào đang sụt lún, diễn biến nước ngầm ra sao, khu vực nào chịu áp lực ngập và hạ tầng đang thay đổi thế nào để có cơ sở chủ động ứng phó.

Theo chuyên gia, hạ tầng dữ liệu không gian (SDI) có thể được xem là một loại hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, giúp thành phố có thêm cơ sở dữ liệu trước khi đưa ra các quyết định. PGS.TS Lê Trung Chơn cho rằng dữ liệu sụt lún cần được đưa vào quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành đô thị. 

Từ góc nhìn này, PGS.TS Lê Trung Chơn ví hiện tượng sụt lún giống như bệnh tăng huyết áp: diễn ra âm thầm, mỗi ngày chỉ vài milimét nhưng có thể tích tụ theo thời gian, làm biến dạng hạ tầng, gia tăng nguy cơ ngập lụt và bào mòn sức khỏe kinh tế của đô thị. Vì vậy, thành phố cần thường xuyên "đo huyết áp" bằng những chỉ số quan trọng như tốc độ sụt lún, mực nước ngầm, thủy văn, ngập lụt và cao độ nền.

Theo chuyên gia, giải pháp không chỉ nằm ở việc kiểm soát một yếu tố riêng lẻ mà còn đòi hỏi đô thị phải "đổi lối sống", trong đó có giảm khai thác nước ngầm, tăng không gian thấm nước, kiểm soát tải trọng xây dựng và quy hoạch cốt nền dựa trên dữ liệu.

Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện sụt lún cũng đặt ra yêu cầu tăng cường dữ liệu trong quản trị không gian đô thị. Những biến đổi diễn ra âm thầm dưới mặt đất đặt ra yêu cầu theo dõi và ứng phó chủ động đối với đô thị.

PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh

Với hai tập phim tài liệu "Những milimét im lặng", câu chuyện về sụt lún không chỉ dừng lại ở những con số hay cảnh báo về một nguy cơ môi trường – đô thị, mà còn mở ra một cách nhìn khác về thành phố và những biến đổi diễn ra âm thầm dưới chân mỗi người. 

Như biên kịch - đạo diễn Minh Diệu chia sẻ, điều chị mong muốn là khán giả sau khi xem phim có thể tự hỏi "bên dưới những bước chân mình đang đứng, điều gì đang diễn ra?", từ đó nhận biết sớm những thay đổi để chủ động hơn trong việc gìn giữ và phát triển thành phố trong tương lai.