"Cơm muối và áo dài Việt": Khi di sản được gìn giữ bởi bàn tay nghệ nhân

Khi "vị mặn" của muối trở thành di sản

Chọn đúng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương để ra mắt, sự kiện xác lập kỷ lục 100 món muối do nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh cùng con gái ThS, nghệ nhân Nguyễn Hồ Tiếu Anh thực hiện đã chạm đến trái tim của hàng trăm khách tham quan. Sự xuất hiện của 100 hũ muối rực rỡ sắc màu và hương vị như nhắc nhớ chúng ta rằng: Di sản không chỉ nằm trên trang giấy mà di sản còn nằm trong từng gian bếp Việt.

Để kết tinh nên 100 vị mặn kỷ lục hôm nay, hành trình ấy đã phải ngược dòng về những cánh đồng muối trắng xóa – nơi mỗi hạt trắng tinh khôi đều thấm đẫm giọt mồ hôi chát đắng của người diêm dân, những người đã âm thầm 'vắt' kiệt sức mình dưới cái nắng như nung để dâng tặng cho đời vị mặn nguyên bản nhất. 

Từ xa xưa, muối không chỉ để nêm nếm mà khi công nghệ bảo quản còn là khái niệm xa lạ, muối chính là "cứu tinh" giúp người Việt lưu trữ lương thực. Người Việt đã học cách "thuận thiên", dùng vị mặn của biển để chế ngự thời gian, tránh lãng phí và tạo nên những tầng hương vị độc bản.

100 món muối - 100 câu chuyện kể về vùng miền

Đi dọc không gian trưng bày, khách tham quan như được du hành qua dải đất hình chữ S: Từ phương Bắc, muối cam thảo mang vị thuốc thanh tao, ngọt hậu, đến muối gạo sen tinh khiết trong nghi lễ hiếu kính. Dọc Duyên hải Nam Trung Bộ, muối rong biển chắt lọc vị mặn của đại dương. Vào Tây Nguyên, muối lá thơm và muối kiến vàng Ayun Pa đậm hương rừng hoang dã. Xuôi về miền Nam, muối tôm Tây Ninh cùng hệ mắm sặc, mắm lóc, mắm thính… kết tinh bản sắc, giữ lửa nếp nhà Việt. Không chỉ là gia vị, 100 món muối tượng trưng 100 sắc thái văn hóa của từng vùng miền. Tất cả minh chứng cho sự sáng tạo vô biên của người Việt trong việc biến cái đơn giản thành điều phi thường.

Nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh chia sẻ, trong mỗi hạt muối bà cảm nhận được cả một dòng chảy ký ức của bao thế hệ đi trước. Mỗi món muối hôm nay được tạo ra với tâm thế của một người giữ lửa: ăn để nhớ, ăn để thương và để gìn giữ nếp nhà qua từng bữa cơm sum họp. 

Sợi dây kết nối quá khứ và tương lai

Trong không gian của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, mỗi hũ muối không còn là một món gia vị đơn thuần, mà đã trở thành những "chứng nhân" của thời gian. Hạt muối trắng trong ấy chính là sợi dây vô hình nhưng bền chặt, nối liền giữa một quá khứ gian khó, nhọc nhằn và một thực tại đủ đầy, hoa lệ.

Lùi lại vài thập kỷ trước, hạt muối đưa người Việt qua những năm tháng cơm độn rau rừng, là vị mặn chắt chiu nuôi lớn bao thế hệ trong khói lửa và nghèo khó. Để rồi hôm nay, cũng chính hạt muối ấy, qua bàn tay tài hoa của người nghệ nhân, đã "thay áo mới" với 100 sắc thái tinh tế, hiện diện kiêu hãnh trở thành một biểu tượng của sự thăng hoa văn hóa.

Những người nghệ nhân không chỉ đơn thuần là đang làm muối; nói đúng hơn, họ đang thực hiện một cuộc "viễn chinh" ngược dòng thời gian để lưu trữ linh hồn của bữa cơm Việt. Giữa cơn lốc của thức ăn nhanh và những gia vị công nghiệp, họ tỉ mẩn nhặt nhạnh từng mảnh ký ức của bà, của mẹ, rồi gói ghém chúng vào trong những hũ muối gạo sen, muối quế chi... để những giá trị truyền thống không bị bụi mờ thời gian khỏa lấp.

Sự kiện xác lập kỷ lục này, đã vượt xa khỏi ý nghĩa của một cuộc tôn vinh ẩm thực thông thường. Nó là một nốt lặng đầy chiêm nghiệm, nhắc nhở mỗi chúng ta về lòng biết ơn sâu sắc đối với đất mẹ và biển cả. Chính thiên nhiên khắc nghiệt nhưng bao dung đã ban tặng cho người Việt "vị mặn nghĩa tình" – một vị mặn không chỉ để nêm nếm cho món ăn thêm đậm đà, mà còn để nêm cho tình người thêm nồng hậu, cho lòng thủy chung với cội nguồn mãi mãi bền lâu. Mỗi hạt muối hôm nay chính là một thông điệp không lời, nhắc nhở thế hệ trẻ rằng: dù đi xa đến đâu, hãy luôn trân trọng cái gốc rễ mặn mòi đã nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc qua bao đời nay.

Muối có một đặc tính kỳ diệu: nó bảo tồn tất cả những gì nó chạm vào. Và hôm nay, muối đang bảo tồn văn hóa Việt, 100 món muối là 100 thông điệp gửi đến mai sau về một bản sắc Việt Nam không thể trộn lẫn: chân thành, thủy chung và luôn trân trọng cội nguồn.

Mãi một tâm huyết cùng ẩm thực Việt

Bà Hồ Đắc Thiếu Anh cùng con gái Nguyễn Hồ Tiếu Anh là cặp mẹ con vô cùng đặc biệt trong nền ẩm thực Việt, cả hai đều là những nghệ nhân, những người luôn hết lòng với ẩm thực nước nhà, và việc xác lập kỷ lục cho 100 món muối ngày hôm nay đã khẳng định rằng muối có thể giữ vị cho món ăn, nhưng để giữ được ký ức dân tộc, cần có những con người dám tin, dám nghĩ và biết làm.

Sự kiện lần này chắc chắn sẽ còn dư âm mãi, như vị mặn nồng của vị muối thấm sâu vào lòng đất mẹ, giữ cho hồn cốt quê hương mãi đậm đà theo năm tháng, đồng thời cũng ghi nhận những ngọn lửa tâm huyết trước việc giữ gìn và bảo tồn giá trị ẩm thực Việt.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9