Từ phòng thí nghiệm đến công nghệ lõi Made in Vietnam

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực then chốt để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để tạo ra những đột phá thực sự về công nghệ, bên cạnh việc đầu tư cơ sở vật chất và hoàn thiện cơ chế chính sách, việc phát hiện, bồi dưỡng và hỗ trợ đội ngũ nhà khoa học trẻ được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng. Đây chính là lực lượng kế cận, mang trong mình tinh thần sáng tạo, khát vọng cống hiến và khả năng tạo nên những bước tiến mới cho nền khoa học nước nhà.

Với quan điểm “Khoa học chỉ thực sự có giá trị khi chạm đến cuộc sống”, Tiến sĩ Mai Ngọc Xuân Đạt - Nghiên cứu viên Viện Công nghệ Vật liệu Tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, đã dành nhiều năm nghiên cứu và phát triển vật liệu nano silica hữu cơ có khả năng phân hủy sinh học. Loại vật liệu này được kỳ vọng có thể dẫn truyền thuốc đến đúng vị trí tế bào ung thư, mở ra hướng đi mới trong điều trị trúng đích. Nếu được ứng dụng thành công, công nghệ này không chỉ giúp giảm tác dụng phụ của hóa trị mà còn nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân ung thư trong tương lai.

Theo Tiến sĩ Mai Ngọc Xuân Đạt, môi trường nghiên cứu tại Việt Nam đang có nhiều chuyển biến tích cực. Sự đầu tư của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cùng chính sách phòng thí nghiệm mở đã tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học trẻ tiếp cận trang thiết bị hiện đại, đồng thời kết nối với các chuyên gia trong và ngoài nước. Đây là nền tảng quan trọng giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và thúc đẩy các công trình khoa học có giá trị thực tiễn cao.

Không chỉ đầu tư về cơ sở vật chất, nhiều trường đại học cũng đang triển khai hàng loạt chính sách nhằm hỗ trợ các nhà khoa học trẻ phát triển sự nghiệp nghiên cứu. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Mẫn - Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, các giảng viên trẻ được ưu tiên tiếp cận các đề tài nghiên cứu cấp cơ sở, đồng thời được hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ, bằng sáng chế và bản quyền tác giả. Nhà trường cũng tích cực kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và thành phố để giúp các nhà khoa học trẻ có thêm cơ hội hiện thực hóa ý tưởng nghiên cứu.

Trong khi đó, Trường Đại học Công nghệ Thông tin thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tập trung hỗ trợ những nhà khoa học được đào tạo ở nước ngoài quay trở về làm việc. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, nhà trường khuyến khích các giảng viên trẻ duy trì hợp tác nghiên cứu quốc tế, hỗ trợ kinh phí công bố khoa học và tham gia các đề tài nghiên cứu quy mô lớn. Đặc biệt, các chương trình nghiên cứu theo cụm và chuỗi của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh hiện có mức đầu tư từ 3 đến 10 tỷ đồng, tạo nguồn lực đáng kể để các nhóm nghiên cứu trẻ theo đuổi những dự án có tính đột phá.

Ở cấp độ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang triển khai nhiều chính sách mới nhằm thu hút và phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ tài năng. Một trong những chương trình đáng chú ý là “Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026 - 2030”. Theo Tiến sĩ Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, các nghiên cứu sinh tham gia chương trình sẽ được cấp kinh phí trực tiếp để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học gắn với các công nghệ chiến lược và những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá cho tăng trưởng kinh tế. Mức hỗ trợ tối đa lên tới 1 tỷ đồng mỗi năm và kéo dài không quá 3 năm, được đánh giá là chính sách hấp dẫn nhằm thu hút các nhà khoa học trẻ và hình thành những nhóm nghiên cứu mạnh.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh về công nghệ và đổi mới sáng tạo diễn ra ngày càng quyết liệt trên phạm vi toàn cầu, việc đầu tư cho thế hệ nhà khoa học trẻ không chỉ là đầu tư cho hiện tại mà còn là đầu tư cho tương lai của đất nước. Những chính sách hỗ trợ nghiên cứu xuất sắc, những nguồn lực dành cho các ý tưởng sáng tạo và các chương trình kết nối quốc tế đang từng bước tạo dựng môi trường thuận lợi để các tài năng khoa học phát triển.

Với sự đồng hành của Nhà nước, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, kỳ vọng rằng Việt Nam sẽ xây dựng được một thế hệ nhà khoa học trẻ đủ năng lực làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ chiến lược và góp phần đưa đất nước vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9