Tọa đàm “Văn hóa trong kỷ nguyên số: từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” diễn ra tại Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã làm rõ hơn con đường chuyển hóa giá trị văn hóa thành động lực tăng trưởng và nâng tầm vị thế quốc gia trong thời đại số.

Sự kiện tổ chức chiều 20/4, thu hút sự tham gia của đông đảo lãnh đạo, nhà báo, chuyên gia và đại diện các đơn vị văn hóa – công nghệ. Đây là hoạt động ý nghĩa trong chuỗi kỷ niệm 76 năm Ngày thành lập Hội Nhà báo Việt Nam (21/4/1950 – 21/4/2026), đồng thời góp phần cụ thể hóa các định hướng chiến lược về phát triển văn hóa trong bối cảnh mới.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, văn hóa không chỉ là yếu tố kế thừa truyền thống mà đã được đặt vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển nhanh và bền vững. Các nghị quyết, chủ trương lớn của Đảng đã xác định rõ vai trò của văn hóa như một “hệ điều tiết”, góp phần định hướng xã hội, củng cố nội lực và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Trong tiến trình đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi vừa là kênh truyền tải thông tin, vừa là lực lượng kiến tạo không gian văn hóa, góp phần đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống.

Tọa đàm cũng tập trung làm rõ vai trò của báo chí trong bối cảnh mới, khi không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà cần chủ động sáng tạo nội dung, dẫn dắt thị hiếu và kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái văn hóa. Việc xây dựng môi trường văn hóa trong các cơ quan báo chí được xem là một nhiệm vụ quan trọng, hướng tới nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, đáp ứng yêu cầu của thời đại số.

Từ góc độ quản lý, NSND Thanh Thúy – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh – cho rằng thành phố đang đứng trước cơ hội lớn để định vị là đô thị văn hóa sáng tạo trong khu vực. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sức mạnh quốc gia không còn chỉ dựa vào tài nguyên hữu hình mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tạo dựng và lan tỏa giá trị văn hóa.

Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh xác định mục tiêu phát triển văn hóa theo hướng “thống nhất trong đa dạng”, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống song song với thúc đẩy sáng tạo đương đại. Thành phố đặt trọng tâm vào việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ đời sống thực đến không gian số, phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, đồng thời hình thành hệ sinh thái sáng tạo dựa trên nền tảng công nghệ.

Nhiều giải pháp cụ thể đã được đề ra, bao gồm hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường đầu tư cho văn hóa, đẩy mạnh số hóa di sản, phát triển hạ tầng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, sản xuất và phân phối sản phẩm văn hóa. Bên cạnh đó, việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, kết hợp giữa năng lực sáng tạo và công nghệ, được xem là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực này.

Một nội dung quan trọng khác được thảo luận là thực trạng và những “điểm nghẽn” trong phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Dù đã có định hướng rõ ràng và xác định các lĩnh vực trọng tâm như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo hay du lịch văn hóa, nhưng quá trình triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Các đại biểu cho rằng, hệ sinh thái văn hóa chưa hoàn chỉnh, thiếu sự kết nối giữa các khâu sản xuất – phân phối – tiêu thụ, trong khi doanh nghiệp dẫn dắt thị trường còn hạn chế về quy mô và nguồn lực.

Đáng chú ý, vai trò của báo chí trong công nghiệp văn hóa được nhìn nhận chưa tương xứng với tiềm năng. Trong bối cảnh các nền tảng xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ, nội dung ngoại lai dễ dàng tiếp cận công chúng, nguy cơ “đồng hóa” văn hóa ngày càng rõ rệt. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải làm chủ công nghệ, xây dựng nền tảng số nội địa và phát huy vai trò dẫn dắt của báo chí trong việc định hình thị hiếu, bảo vệ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Các ý kiến tại tọa đàm cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển, như hoàn thiện thể chế pháp lý, xây dựng chính sách ưu đãi, thành lập quỹ sáng tạo, phát triển thị trường bản quyền và đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm văn hóa. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo đội ngũ nhân lực sáng tạo thế hệ mới, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng các trung tâm truyền thông đa nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc nhìn truyền thông, ông Nguyễn Quốc Bình - Phó Tổng Giám đốc Đài phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh (HTV) cho biết HTV đang kiên trì xây dựng thương hiệu dựa trên bản sắc Nam Bộ – yếu tố được xem là “DNA” của nội dung. Những chương trình như Vầng trăng cổ nhạc, Mê Kông ký sự hay Chuông vàng vọng cổ không chỉ tạo dấu ấn truyền hình mà còn góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Việc số hóa nội dung, mở rộng lên các nền tảng số và đưa nghệ thuật ra không gian cộng đồng đã giúp các chương trình thu hút hàng triệu lượt tiếp cận, trong đó có sự gia tăng rõ rệt của khán giả trẻ. Đây được xem là hướng đi quan trọng để văn hóa truyền thống thích ứng với nhịp sống hiện đại.

Từ các góc nhìn quản lý, truyền thông đến công nghệ, tọa đàm đã chỉ ra một điểm chung: trong kỷ nguyên số, văn hóa không còn là lĩnh vực độc lập mà đã trở thành một phần của hệ sinh thái kinh tế sáng tạo. Khi bản sắc được chuyển hóa thành dữ liệu, nội dung và trải nghiệm số, giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn có thể lan tỏa mạnh mẽ, tạo ra lợi ích kinh tế cụ thể.

Khép lại chương trình, thông điệp được nhấn mạnh là: trong dòng chảy công nghệ ngày càng nhanh, văn hóa vẫn giữ vai trò cốt lõi, nhưng cần một cách tiếp cận mới. Không chỉ dừng lại ở gìn giữ, văn hóa phải được “kích hoạt” bằng sáng tạo và công nghệ để trở thành nguồn lực phát triển thực sự. Khi đó, bản sắc dân tộc không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn có thể chuyển hóa thành sức mạnh mềm, góp phần định vị hình ảnh Việt Nam trên không gian số toàn cầu.