Tiếng Việt: Tiếng lòng của triệu trái tim đồng vọng

Là những người rung động trước vẻ đẹp của Tiếng Việt, hơn 100 con người thuộc nhóm hợp xướng Saigon Choir đã dành hơn 6 tháng luyện tập để trình diễn 2 đêm nhạc (ngày 9-10/10/2026) mang tên “Tiếng Việt” tại Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh.

Đêm nhạc Tiếng Việt: “Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh”

Saigon Choir đưa người nghe đến với một cách tiếp nhận ca khúc tiếng Việt quen thuộc một cách độc đáo - hợp xướng. Không nhạc đệm, không phối khí, chính giọng hát của những con người Việt Nam trên sân khấu trở thành kim chỉ nam, dẫn dắt cảm xúc của hàng trăm khán thính giả. Những giọng hát ở nhiều bè, nhiều quãng cao thấp đan xen, khi nâng đỡ, khi đối đáp, lúc hòa quyện thành một tiếng lòng chung, đồng vọng về một hướng.

Để có được 2 đêm diễn thành công, Saigon Choir đã trải qua hành trình 8 năm chuẩn bị, lựa chọn và chuyển soạn các ca khúc Việt cho loại hình hợp xướng. Riêng quá trình luyện tập cho chương trình kéo dài hơn 6 tháng, với hơn 50 buổi tập chính thức. Ở tiết mục đông nhất, có đến 102 hợp xướng viên cùng tham gia. Trong tổng số 24 tác phẩm, có 9 tác phẩm được chuyển soạn độc quyền cho Saigon Choir và lần đầu tiên được trình diễn trên thế giới ở phiên bản hợp xướng.

Bên cạnh các tiết mục hợp xướng, chương trình còn có sự góp mặt của ca sĩ Viết Thu, Nguyên Phương, nghệ sĩ cải lương Trọng Nhân cùng các nghệ sĩ, nhóm nhạc biểu diễn nhạc cụ truyền thống và phương Tây, gồm nhóm ngũ tấu đàn tranh Ngũ Sắc Tranh, nhóm nhạc cụ gõ truyền thống Nắng Phương Nam, nghệ sĩ đàn nhị Trường Sinh, nghệ sĩ vĩ cầm Nguyễn Hiếu Doanh, nghệ sĩ guitar Vương Quốc Anh và nghệ sĩ phong cầm Trần Trọng Tuyển.

Chương trình được chia thành bốn chương: “Ấu thơ”, “Quê hương”, “Tổ quốc” và “Tiếng nước tôi”. Các chương là một câu chuyện của mỗi con người, đi từ những tháng ngày còn bập bẹ theo mẹ, để rồi lớn lên với những ước mơ, cho đất nước và cả bản thân mình. Như nhà thơ Lưu Quang Vũ từng viết về tiếng Việt: “Tiếng tha thiết, nói thường nghe như hát/ Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh”. Saigon Choir đã kể “mọi điều” về đất nước, con người Việt bằng ngôn ngữ của âm nhạc - hợp xướng.

Tiếng Việt: Bốn chương - một cuộc đời

Tiếng Việt bên ta âm thanh đầu đời, từ tiếng khóc khi lọt lòng mẹ, tiếng bập bẹ ê a gọi mẹ thưa cha, tiếng thẹn thùng khi tim mình đã loạn nhịp bởi yêu đương. Tiếng Việt cho ta "cảm ơn" khi muốn tỏ lòng mình trước người ơn, cho ta "xin lỗi" trước những lỗi lầm mình gây ra. Và hành trình ấy đã được Saigon Choir kể chuyện bằng loại hình hợp xướng qua 4 chương cụ thể, mở đầu là chương "Ấu thơ".

Ở chương “Ấu thơ”, âm nhạc đưa khán thính giả quay về những ngày còn nằm trong nôi. Đôi mắt tròn xoe nhìn đấng sinh thành, rồi lim dim vì những khúc hát ru dịu dàng và chứa chan sự bao dung vô bờ bến. Sử dụng dân ca làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt, chương đầu tiên mang đến các tác phẩm đã âm ỉ trong lòng mỗi người suốt những ngày thơ bé như: “Người ở đừng về”, “Lý qua cầu”, “Mưa rơi”... khiến đứa trẻ bên trong người nghe bỗng thức dậy, những ký ức về quê nhà thân thương ùa về. Như lần đầu tập nói, cảm xúc lúc này cũng bập bẹ, khó diễn tả trọn vẹn thành lời. 

Dân ca vốn ra đời trong quá trình lao động của bà con đất Việt, là liều thuốc tinh thần để động viên khi gian khó, để cầu mong mùa màng tốt tươi. Từ cái chung trong lao động ấy dần thành cái riêng trong từng căn nhà người Việt, nơi những bà mẹ trở thành những tài tử, ngân nga tiếng Việt đong đưa theo từng nhịp võng, theo từng cái vỗ lưng cho con yên tâm an giấc. Tiếng Việt sống động và thay đổi không ngừng nhưng vẫn giữ nguyên sự nhân văn và lạc quan.

Đến chương “Quê hương”, lúc này đứa trẻ đã lớn hơn, đã có những suy tư về thế giới xung quanh và thế giới bên trong mình. Đứa trẻ bên trong mỗi khán thính giả được rong ruổi qua tác phẩm “Cò lả”, được xuôi dòng theo “Ngẫu hứng sông Hồng”.

Hơn thế nữa, đứa trẻ lúc này không còn nằm nghe bà ru, mẹ hát, mà dần nói ra những ước muốn của riêng mình. Đứa trẻ không chỉ đòi ăn cơm khi đói, mà còn bộc lộ tình cảm với người mình yêu. Lời yêu và cảm xúc của tuổi trẻ cuồng nhiệt như nhịp độ nhanh, nhiệt huyết trong “Ngựa ô thương nhớ”, hay là sự ngại ngùng, không lỡ lìa xa trong “Người ở đừng về” hay sự nhớ nhung da diết trong “Đêm nằm nghe phố”. Câu tỏ tình dẫu còn vụng dại, còn thơ ngây, nhưng đó là sự chân thành, hồn nhiên của một con người. Tiếng Việt được gìn giữ và phát triển không vì là những câu từ hoàn hảo như một tác phẩm không tì vết được đặt trong lồng kính, mà là một sự thể nghiệm và thay đổi không ngừng.

Lớn lên trong sự yêu thương của gia đình, sau khi dám nói ra những tâm tư thầm kín, đứa trẻ giờ đây đi theo tiếng gọi của lý tưởng, mà ở đây được Saigon Choir đặt tên là “Tổ quốc”, lấy bối cảnh một người lính ra trận. Đứa trẻ giờ đây thành người chiến sĩ, với mong muốn: “Là người, tôi xin chết cho quê hương” (Tự nguyện) vì nỗi lo: “Lửa chiến tranh còn bỏng đất quê mình” (Nổi lửa lên em). Và rồi khi bom đạn đã qua, anh em về chung một nhà, giai điệu “Sau bao năm nhiêu mới có ngày hòa bình/Dù hòa bình ấy cũng đã lấy đi bao máu xương dân mình” (Còn gì đẹp hơn) vang lên như một sự kính cẩn nghiêng mình, biết ơn vô ngần trước sự hy sinh của hàng hàng lớp lớp người Việt đã anh dũng hy sinh vì nền hòa bình của đất nước. 

Tiếng Việt không chỉ tiếng nói của thế hệ hiện tại, mà còn là tiếng vọng của những anh hùng trong quá khứ. Những hàng bè nữ, bè nam trong màu áo trắng tinh khôi, khăn đỏ đeo trên vai, tự do cất lên những ca khúc về một thời khói lửa. Lúc này, những thanh âm câu hát là sự hiện diện của cả 3 thế hệ: tiền bối, chúng ta và hậu bối. Tiếng Việt trở thành một ngôn ngữ gắn kết các thế hệ. Người thời nay cất lên mang cả những giá trị của thế hệ đi trước, và còn là sự nhắn nhủ của tầng lớp mai sau.

“Tiếng ta còn, nước ta còn”, câu nói của học giả, nhà văn hóa Phạm Quỳnh là một lời khẳng định về giá trị của ngôn ngữ dân tộc. Ở chương cuối, 3 từ “Tiếng nước tôi” là một lời khẳng định về căn tính của một dân tộc Việt - đoàn kết là sức mạnh. Trải dài trên mảnh đất hình chữ S, tiếng Việt cất lên từ đồng bằng, sông sâu, biển khơi, núi cao và tận nơi đảo xa. Tiếng Việt trường tồn vì sự bao dung văn hóa, giao thoa ngôn ngữ của 54 dân tộc anh em. Saigon Choir đã lồng ghép nhiều văn hóa của các dân tộc, nổi bật như “Đi tìm mặt trời” (dân tộc Ê-đê), “Tiếng trống Pa-ra-nưng” (dân tộc Chăm).

Dân tộc Việt Nam trong mọi hoàn cảnh đều đồng tâm, đồng lực, đồng lòng, đồng chí hướng. Sự dìu dắt, nâng đỡ nhau ấy càng được thể hiện qua loại hình hợp xướng - nhiều bè cao thấp, đan xen. Sự công phu và dụng tâm ở những chi tiết nhỏ được Saigon Choir gửi gắm rất nhẹ nhàng, tinh tế.

Bốn chương kể về một cuộc đời, một cuộc đời của hàng triệu người đã sống, đang sống và sẽ sống. Tiếng Việt trường tồn vì tính khu biệt hóa - mỗi vùng miền, dân tộc, cá nhân; nhưng đồng thời cũng đại chúng hóa trong tinh thần, niềm tin, ý chí trong mỗi con người Việt Nam. Lúc này, con người Việt trở thành Con người Việt.

Tiếng Việt: Tinh thần, niềm tin và lẽ sống

Tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ được phát ra thành tiếng, mà còn nằm trong cử chỉ và hơi thở. Loại hình hợp xướng với đặc tính không có nhạc cụ đệm, mà thay vào đó, chính hơi thở và ngôn ngữ hình thể của Giám đốc Âm nhạc, chỉ huy Huỳnh Quang Thái đã giúp các giọng nói vốn riêng lẻ trong đời sống, lại đồng xướng trong một không gian - nơi tiếng Việt được thể hiện một cách vừa gần gũi lại vừa độc đáo.

Từ đó, hàng trăm trái tim của khán giả hòa chung nhịp đập, trở thành cỗ máy đếm nhịp chuẩn chỉ, dẫn những câu hát từ trái tim chạm đến những trái tim. Từ những nhịp đập vô hình trong lồng ngực, không gian vốn chỉ gồm những lớp bè nam - nữ lại cộng hưởng thêm một lớp bè đặc biệt - tràng pháo tay của những “nghệ sĩ dưới sân khấu”. Từ đó, từng con người trong khán phòng đều trở thành một người nghệ sĩ theo cách của riêng mình.

Tiếng Việt không chỉ đẹp khi được trình diễn qua những ca khúc hay các loại hình nghệ thuật khác nhau, tiếng Việt đẹp vì chính bản thân ngôn ngữ này là sự ứng chuyển không ngừng theo thời thế, địa lý và phong cách cá nhân. Tiếng Việt không chối từ, ngược lại đồng thuận và du nhập những văn hóa khác nhau để tạo nên sự đa dạng.

Nền văn minh Văn Lang - Âu Lạc được khởi sinh, bắt nguồn từ những dòng sông. Đó là nơi dồi dào lương thực, thuận lợi trồng trọt, hỗ trợ thương mại và có hệ sinh thái phong phú; giúp người Việt xưa trong ấm ngoài êm. Theo lẽ đó, Tiếng Việt là một dòng sông của tinh thần, nơi tưới mát hàng triệu tâm hồn của người Việt qua vô vàn thế hệ. Ở đâu trên đất nước ta có kênh rạch, ở đó có con người, ở đâu có con người, ở đó có tiếng Việt. Kể cả những nơi thiếu đi nguồn nước, chính tiếng Việt sẽ trở thành nguồn nước để những con người ấy tiếp tục dấn thân, tìm nguồn nước sinh kế của riêng mình.

Tiếng Việt không chỉ là một phương tiện ngôn ngữ, mà là một giá trị, một tinh thần, một niềm tin, một lẽ sống luôn tuôn chảy mạnh mẽ trong huyết mạch của người dân Việt Nam. Mỗi lớp người Việt được sinh ra, lại một lần tiếng Việt được tái sinh, tiếp nối và phát triển. Có người chọn nghệ thuật để cất lên tiếng nói của mình, như Saigon Choir, và cũng sẽ có người chọn một cách thức khác. Dù là cách thức nào, đó đều là cách tiếng Việt đồng điệu với hơi thở đương đại. Chỉ cần người Việt còn biết yêu, biết nhớ, biết thổn thức về cội nguồn dân tộc, tiếng Việt sẽ mãi sống trong mọi khoảnh khắc, trong hôm nay và cả sau này.