Phát triển công nghệ lượng tử: Đi sớm, đi chắc, đi đúng

Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, công nghệ lượng tử được đưa vào danh mục công nghệ chiến lược. Điều này cho thấy đây không còn là lĩnh vực nghiên cứu của một nhóm nhà khoa học riêng lẻ, mà là nhiệm vụ cần được chuẩn bị có tổ chức, có lộ trình và gắn với trách nhiệm quốc gia. Công nghệ lượng tử là lĩnh vực khó, nhưng không nằm ngoài khả năng của Việt Nam nếu lựa chọn đúng hướng đi.

Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đặt công nghệ lượng tử trong trục công nghệ chiến lược gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, lượng tử và an ninh mạng. Hoạt động nghiên cứu, đào tạo nhân lực trong lĩnh vực này đã được triển khai tại một số trường đại học thành viên, song vẫn còn nhiều khó khăn về hạ tầng và đội ngũ chuyên môn.

Tiến sĩ Trần Nguyên Lân - Trưởng nhóm QuantumLab, Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh bày tỏ: "Khó khăn lớn nhất hiện nay là cơ sở vật chất. Chúng ta có thể đào tạo về tính toán lượng tử, sử dụng hệ thống điện toán hiệu năng cao, nhưng để đào tạo và nghiên cứu sâu hơn thì cần hệ thống tính toán mạnh hơn, sử dụng các dịch vụ quốc tế và tiếp cận hệ thống máy tính lượng tử trên thế giới. Khi đó, sinh viên mới có điều kiện thực hành, tiếp xúc với máy tính lượng tử thực tế. Khó khăn thứ hai là đội ngũ giảng viên còn mỏng".

Công nghệ lượng tử không chỉ là một hướng nghiên cứu mới, mà có thể trở thành năng lực công nghệ chiến lược, tác động sâu rộng đến an ninh, kinh tế, khoa học và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đặc biệt, Việt Nam cần quan tâm đến lĩnh vực này ngay từ bây giờ khi những nguy cơ đối với an toàn thông tin đã hiện hữu.

Để phát triển công nghệ lượng tử, một trong những yêu cầu cốt lõi là xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực mới và khó này.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái - Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho hay: "Tôi cho rằng một trong những giải pháp tích cực và hiệu quả nhất trong đào tạo nhân lực lượng tử là đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Cần mời các chuyên gia quốc tế, đặc biệt là chuyên gia đến từ Mỹ và những quốc gia phát triển về công nghệ lượng tử, sang giảng dạy tại Việt Nam; đồng thời tạo điều kiện để sinh viên, nghiên cứu viên trẻ của Việt Nam được đào tạo tại các quốc gia này".

Bên cạnh nguồn nhân lực, Việt Nam cần đầu tư hạ tầng nghiên cứu đủ năng lực phục vụ thử nghiệm công nghệ, phát triển sản phẩm và kết nối với khu vực doanh nghiệp.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hưng - Viện trưởng Viện Công nghệ lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh: "Chúng ta phải xây dựng hạ tầng nghiên cứu phục vụ phát triển công nghệ, thử nghiệm sản phẩm và kết hợp với doanh nghiệp để từng bước thương mại hóa thành công các sản phẩm".

Theo các chuyên gia, phát triển công nghệ lượng tử đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp. Sự liên kết này sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ lượng tử.

Tiến sĩ Trần Nguyên Lân bộc bạch: "Chúng ta cần có chính sách phù hợp để kêu gọi doanh nghiệp, Thành phố và các trường đại học kết nối, cùng đầu tư vào công nghệ lượng tử. Khi hình thành được hệ sinh thái, hoạt động đào tạo và nghiên cứu sẽ hiệu quả, thiết thực hơn".

Các chuyên gia cũng đề xuất thành lập Trung tâm Quốc gia về công nghệ lượng tử, đóng vai trò điều phối, kết nối và phân bổ nguồn lực cho năm hạt nhân chuyên trách gồm Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Mô hình này được kỳ vọng khắc phục tình trạng nguồn lực phân tán, đầu tư dàn trải; thúc đẩy chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, tăng cường phối hợp liên ngành và kết nối chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu ứng dụng thực tiễn.

Qua đó, Việt Nam có thể từng bước hình thành năng lực cốt lõi về công nghệ lượng tử, rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9