Hoạt động định hình lại lực lượng quân sự của Mỹ tại châu Âu bắt đầu có thông tin cụ thể vào ngày 1/5, khi Lầu Năm Góc thông báo kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức trong khoảng thời gian từ 6 đến 12 tháng tới. Quy mô của đợt rút quân này có thể không dừng lại ở những thông báo ban đầu. Theo Trung tâm Dữ liệu Nhân lực Quốc phòng Mỹ, tính đến cuối năm ngoái, Đức vẫn là nơi đồn trú của hơn 36.400 quân nhân Mỹ.

Tuy nhiên, quy mô điều chỉnh lực lượng được cho là sẽ không dừng lại ở con số ban đầu. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington có thể tiếp tục cắt giảm mạnh hiện diện quân sự tại châu Âu, đồng thời để ngỏ khả năng mở rộng kế hoạch này sang các quốc gia đồng minh khác.

Động thái từ Nhà Trắng lập tức tạo ra tranh luận ngay trong nội bộ nước Mỹ. Hai nghị sĩ đảng Cộng hòa Roger Wicker và Mike Rogers cảnh báo việc rút quân có nguy cơ làm suy yếu năng lực răn đe của NATO, đồng thời gửi tín hiệu không tích cực tới Nga. Theo hai ông, lực lượng Mỹ nên được điều chuyển sâu hơn về phía Đông châu Âu thay vì thu hẹp hiện diện.

Bên cạnh vấn đề quân sự, Washington cũng thể hiện sự không hài lòng với mức độ tham gia của các nước châu Âu trong những điểm nóng an ninh tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Iran và tuyến hàng hải chiến lược Hormuz.

Động thái từ Nhà Trắng lập tức tạo ra tranh luận ngay trong nội bộ nước Mỹ. Hai nghị sĩ đảng Cộng hòa Roger Wicker và Mike Rogers cảnh báo việc rút quân có nguy cơ làm suy yếu năng lực răn đe của NATO, đồng thời gửi tín hiệu không tích cực tới Nga. Theo hai ông, lực lượng Mỹ nên được điều chuyển sâu hơn về phía Đông châu Âu thay vì thu hẹp hiện diện.

Bên cạnh vấn đề quân sự, Washington cũng thể hiện sự không hài lòng với mức độ tham gia của các nước châu Âu trong những điểm nóng an ninh tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Iran và tuyến hàng hải chiến lược Hormuz.

Kế hoạch rút quân được đưa ra ngay sau những tranh luận công khai giữa Washington và Berlin về chiến lược tại Trung Đông. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng Mỹ vẫn chưa đưa ra được lối thoát chiến lược rõ ràng cho các cuộc xung đột trong khu vực.

Không chỉ dừng ở vấn đề an ninh, căng thẳng còn lan sang lĩnh vực kinh tế khi Washington công bố mức thuế 25% đối với xe hơi và xe tải nhập khẩu từ Liên minh châu Âu. Động thái này tiếp tục làm gia tăng khoảng cách trong quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Dù thừa nhận tồn tại những khác biệt quan điểm với Washington, Berlin vẫn nhấn mạnh vai trò then chốt của Mỹ trong cấu trúc an ninh NATO.

Thủ tướng Đức FRIEDRICH MER "Tôi phải chấp nhận Tổng thống Mỹ có quan điểm khác với chúng tôi về những vấn đề này. Nhưng điều đó không làm thay đổi thực tế tôi vẫn tin tưởng Mỹ là đối tác quan trọng nhất trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương".

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump phản ứng mạnh mẽ trước các chỉ trích từ Berlin, cho rằng chính phủ Đức nên tập trung xử lý các vấn đề nội bộ như di cư, năng lượng và chiến sự Nga - Ucraina, thay vì can thiệp vào chiến lược của Washington đối với Iran.

Những tranh luận qua lại cho thấy khoảng cách trong tư duy chiến lược giữa Mỹ và châu Âu đang ngày càng rõ nét, đặc biệt trong cách tiếp cận các cuộc xung đột quốc tế và vai trò của NATO trong giai đoạn mới.

Việc Mỹ điều chỉnh hiện diện quân sự nhanh chóng trở thành chủ đề trọng tâm tại Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu diễn ra ở Armenia. Khác với những phản ứng gay gắt trước đây, nhiều lãnh đạo châu Âu lần này giữ thái độ chừng mực hơn, xem đây là dấu hiệu cho thấy EU cần chủ động đảm nhận nhiều trách nhiệm an ninh hơn trong tương lai.

Theo giới quan sát, châu Âu đã quen với cách gây áp lực từ Tổng thống Donald Trump và hiểu rằng khối này cần đẩy nhanh quá trình tự cường quốc phòng nếu muốn duy trì năng lực răn đe của NATO.

Từ nhận thức về những thay đổi trong cục diện an ninh, Liên minh châu Âu đang thúc đẩy kế hoạch mở rộng năng lực quốc phòng, tăng tốc sản xuất quân sự và giảm dần sự phụ thuộc vào Washington.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định châu Âu đang bước vào “thời khắc của sự thật”, nơi các quốc gia thành viên buộc phải hành động như một khối thống nhất hơn về an ninh và quốc phòng.

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho rằng châu Âu hoàn toàn có khả năng bù đắp khoảng trống năng lực nếu Mỹ tiếp tục giảm hiện diện quân sự tại lục địa này. Trong khi đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte thừa nhận tồn tại sự thất vọng từ phía Washington nhưng khẳng định châu Âu đang điều chỉnh để đáp ứng các yêu cầu phối hợp mới từ Mỹ. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cũng cảnh báo mối đe dọa lớn nhất với NATO hiện nay không nằm ở các đối thủ bên ngoài, mà đến từ nguy cơ chia rẽ bên trong chính liên minh này.

Việc Mỹ rút bớt binh sĩ khỏi Đức không chỉ phản ánh những khác biệt chiến lược ngày càng sâu sắc giữa Washington và các đồng minh châu Âu, mà còn trở thành chất xúc tác thúc đẩy Liên minh châu Âu tăng tốc lộ trình tự chủ quốc phòng. Trong bối cảnh NATO đối mặt nguy cơ suy giảm gắn kết nội bộ, châu Âu đang đứng trước áp lực phải đảm nhận nhiều hơn vai trò bảo vệ an ninh của chính mình và định hình lại cấu trúc phòng thủ của khu vực trong tương lai. 

 >>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9