Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 7 tháng đầu năm 2026 của TP. Hồ Chí Minh ghi nhận 7.483 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng hơn 158% so với cùng kỳ. Hơn 31.300 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, tăng gần 10,6%. Trong khi đó, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động chỉ gần 12.230, giảm 2,87%, hơn 38.800 doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường.

Con số này đáng chú ý trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Lãnh đạo Thành phố cũng nhìn nhận đây là dấu hiệu cần quan tâm, bởi sự rút lui của doanh nghiệp có thể tác động trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng.

Theo các chuyên gia, một trong những áp lực lớn đối với doanh nghiệp hiện nay đến từ sự bất định của kinh tế thế giới. Biến động giá năng lượng, xung đột địa chính trị, chi phí logistics cùng những thay đổi về chính sách thuế và thương mại từ các nền kinh tế lớn khiến doanh nghiệp khó dự báo đơn hàng, lãi suất, tỷ giá và hiệu quả đầu tư.

Những biến động bên ngoài, khi đi vào nền kinh tế trong nước, cuối cùng được phản ánh ở bài toán rất cụ thể của doanh nghiệp: đơn hàng, dòng tiền, chi phí và khả năng tiếp cận vốn. Đây cũng là điểm yếu rõ hơn ở nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ khi khả năng tích lũy vốn, tài sản thế chấp và sức chống chịu thường hạn chế hơn.

Theo ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, một số doanh nghiệp đã làm thủ tục từ năm 2025 nhưng đến 6 tháng đầu năm nay mới hoàn tất. Các cơ quan chức năng cũng đang làm sạch hồ sơ và thúc đẩy quá trình này, do đó số lượng doanh nghiệp hoàn tất thủ tục có thể tiếp tục tăng.

Bên cạnh đó, có những doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, hàng hóa, dịch vụ và thị trường xuất khẩu. Nhưng cũng có trường hợp doanh nghiệp chủ động tái cấu trúc, sau đó thành lập doanh nghiệp mới để hưởng các chính sách ưu đãi.

Điểm đáng chú ý là những doanh nghiệp này không bắt đầu lại hoàn toàn từ con số 0. Họ đã có khách hàng, kinh nghiệm và nền tảng hoạt động trước đó.

Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào số doanh nghiệp rời thị trường để kết luận rằng toàn bộ khu vực doanh nghiệp đang suy yếu. Điều cần thiết là bóc tách phía sau con số: doanh nghiệp nào thực sự rút lui vì không còn khả năng chống chịu, doanh nghiệp nào tạm ngừng để tái cơ cấu và doanh nghiệp nào đang chuyển sang một mô hình hoạt động mới.

Sự phân loại này có ý nghĩa trực tiếp đối với chính sách hỗ trợ. Bởi nếu nguyên nhân khác nhau nhưng giải pháp giống nhau, nguồn lực hỗ trợ sẽ khó đến đúng nơi cần thiết.

Không chỉ chịu tác động từ chi phí và vốn, doanh nghiệp còn phải đối mặt với một quá trình sàng lọc ngày càng rõ hơn. Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính và cải thiện điều kiện đầu tư kinh doanh. Cùng lúc đó, yêu cầu đối với doanh nghiệp cũng thay đổi nhanh chóng: chuyển đổi số, minh bạch tài chính, tuân thủ thuế, nâng cao năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh ngày càng trở thành những điều kiện thiết yếu.

Những doanh nghiệp không theo kịp tốc độ thay đổi sẽ gặp khó khăn hơn trong việc giữ thị trường. Tiến sĩ Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP. Hồ Chí Minh, cho rằng năng lực nội sinh chưa tốt, tình hình địa chính trị không thuận lợi, cải cách hành chính chưa như mong đợi và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng là những yếu tố có thể cản trở mục tiêu tăng trưởng.

Theo ông, nếu việc đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số đổi lại cảm giác "đuối sức" từ doanh nghiệp, thì bên cạnh mức tăng trưởng đó, tính bền vững cũng là vấn đề cần lưu ý.

Đây chính là nghịch lý cần được nhìn nhận thẳng thắn: một nền kinh tế có thể tăng trưởng về chỉ số, nhưng nếu sức khỏe của một bộ phận doanh nghiệp suy giảm, dư địa tăng trưởng trong những năm tiếp theo cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia cho rằng cần sự đồng hành từ nhiều phía, trước hết là tháo gỡ áp lực về vốn và tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tìm đầu ra thị trường, đồng thời tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Tuy nhiên, hỗ trợ doanh nghiệp không nên dừng ở việc giúp doanh nghiệp “sống sót”. Điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực nội sinh, thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.

Trong bối cảnh dòng tiền, đơn hàng và lợi thế cạnh tranh đang tập trung nhiều hơn vào những doanh nghiệp có nền tảng vốn, công nghệ và quản trị tốt, việc nâng cấp năng lực của doanh nghiệp trở thành yếu tố quyết định khả năng đứng vững trên thị trường đầy biến động.

Đặc biệt, với mục tiêu tăng trưởng cao của TP. Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng cấp thiết. Thành phố đặt mục tiêu Quý III phải đạt khoảng 11% và Quý IV khoảng 11,8 - 12%. Để đạt được những con số này, tăng trưởng phải được biểu hiện thành đơn hàng, doanh thu, dòng tiền và năng lực mở rộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Và khi hơn 38.800 doanh nghiệp đã rời thị trường chỉ trong 7 tháng, bài toán đặt ra không chỉ là làm thế nào để có thêm doanh nghiệp mới, mà còn là làm sao giữ được những doanh nghiệp đang hoạt động, giúp những doanh nghiệp có khả năng phục hồi quay trở lại và tạo điều kiện để những doanh nghiệp có nền tảng vươn lên.

Đó cũng là cách nhìn đầy đủ hơn về sức khỏe của nền kinh tế: không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng khả năng doanh nghiệp tồn tại, phục hồi và lớn lên trong chính quá trình tăng trưởng ấy.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9