Nhiều người biết đến ông Đạt Phi qua những danh xưng như “phù thủy phòng thu”, “ông vua lồng tiếng” hay “chiến binh vô hình”. Thế nhưng, khi được hỏi muốn khán giả nhớ đến mình như thế nào, ông chỉ mong được gọi bằng một cái tên giản dị: Đạt Phi. Bởi phía sau những vai diễn bằng giọng nói là một người làm nghề bình thường, luôn cố gắng hoàn thành trách nhiệm của diễn viên lồng tiếng, đạo diễn và nhà sáng lập Đạt Phi Media.

Ít ai biết rằng, ban đầu ông được đào tạo để trở thành diễn viên điện ảnh. Trong quá trình học tập, ông dần nhận ra bản thân có một niềm đam mê khác. Giữa nhiều hướng đi của điện ảnh, lồng tiếng trở thành một “ngách” khiến ông đặc biệt hứng thú, bởi công việc này cho phép ông kết hợp hai khả năng: giọng nói và diễn xuất.

Bước ngoặt đến trong một buổi tham quan phòng thu cùng lớp học, dưới sự hướng dẫn của cô giáo chủ nhiệm. Tại đây, ông lần đầu được chứng kiến các diễn viên lồng tiếng làm việc. Họ nhìn lên màn hình, diễn xuất bằng giọng nói, khi gào thét, lúc khóc lóc, khi lại thủ thỉ tâm tình. Những cung bậc cảm xúc ấy khiến ông Đạt Phi bị cuốn hút.

“Con người bên trong anh muốn nói, muốn nói giống như người ta, muốn được thể hiện như vậy”, ông nhớ lại. Khoảnh khắc ấy trở thành bước ngoặt quan trọng, khiến ông nhận ra mình không thể rời xa phòng thu. Sau khi hoàn thành bốn năm học tại trường điện ảnh, ông Đạt Phi bắt đầu tìm đến lĩnh vực lồng tiếng và từng bước xây dựng sự nghiệp.

Với ông, sức hấp dẫn của nghề nằm ở cơ hội được sống cùng nhiều số phận, tính cách khác nhau. Chỉ bằng giọng nói, ông có thể hóa thân thành nhân vật thiện, ác, vua chúa, hoàng tử hay những con người có tâm lý phức tạp. Mỗi vai diễn là một lần khám phá khả năng biểu đạt của bản thân. Nhìn lại hành trình ấy, điều đọng lại trong ông không chỉ là những vai diễn đáng nhớ mà còn là cảm giác hạnh phúc khi được sống với năng khiếu và đam mê của mình.

Một trong những dấu ấn gắn liền với tên tuổi của diễn viên lồng tiếng Đạt Phi là vai Triển Chiêu trong bộ phim Bao Thanh Thiên. Tuy nhiên, trước khi đảm nhận vai diễn này, ông đã tham gia lồng tiếng cho nhiều tác phẩm quen thuộc với khán giả như Ngày mai trời lại sáng, Tân dòng sông ly biệt,... Với vai Triển Chiêu, ông được giao thể hiện nhân vật chứ không phải tự lựa chọn. Người phụ trách khi ấy cần một chất giọng vừa cuốn hút, vừa thể hiện được khí chất chính trực, cương nghị của nhân vật.

Theo đạo diễn Đạt Phi, lồng tiếng không chỉ là đọc đúng lời thoại mà còn phải khớp khẩu hình, nhịp diễn và cảm xúc của nhân vật trên màn ảnh. Nếu chỉ chăm chăm theo dõi kỹ thuật, người diễn viên dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo đối phó với từng câu thoại mà quên mất việc diễn xuất. Khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm, kỹ thuật dần trở thành phản xạ tự nhiên, giúp người lồng tiếng tập trung hoàn toàn vào cảm xúc.

Sau nhiều năm làm nghề, ông Đạt Phi có cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế. Điều khiến ông tâm đắc không hẳn nằm ở sự khác biệt về máy móc hay thiết bị, bởi công nghệ lồng tiếng tại Việt Nam hiện đã tiệm cận với thế giới. Giá trị lớn hơn là cơ hội được tiếp cận quy trình làm việc chuyên nghiệp và học hỏi từ những chuyên gia giàu kinh nghiệm.

Ông kể, trước đây bản thân từng nghĩ chỉ cần cầm kịch bản và thể hiện lời thoại thật tốt là đã hoàn thành công việc. Nhưng khi làm việc với các đối tác lớn, ông mới nhận ra lồng tiếng còn đòi hỏi quy trình tuyển chọn giọng nói rất kỹ lưỡng. Đơn vị sản xuất sẽ gửi phim, phân tích nội dung và từng nhân vật, sau đó yêu cầu mỗi vai diễn phải có nhiều phương án giọng phù hợp với chất giọng gốc.

Chẳng hạn, nếu một nhân vật có giọng hơi khàn, người phụ trách phải tìm được những giọng có đặc điểm tương đương để thử vai. Nếu chưa chọn được ở lần đầu, quá trình tuyển chọn tiếp tục với những phương án khác cho đến khi tìm được người phù hợp. Cách làm này khác với việc lựa chọn giọng theo cảm tính trước đây, đồng thời giúp người làm nghề rèn luyện khả năng nghe và nhận diện đặc trưng giọng nói.

Với đạo diễn Đạt Phi, những trải nghiệm ấy mở ra một chân trời mới. Trong hơn mười năm làm việc với các đối tác quốc tế, anh không ngừng học hỏi và khám phá những yêu cầu chuyên môn sâu hơn của nghề. Một dấu mốc đáng nhớ là bộ phim Frozen (Nữ hoàng băng giá) năm 2012, tác phẩm đánh dấu bước đầu của Disney tại thị trường điện ảnh Việt Nam.

Ông nhớ lại niềm tự hào khi Đạt Phi Media được ghi nhận tại một hội nghị khách hàng của Disney ở Bangkok. Tại đây, Rick Dempsey đã nhắc đến đơn vị, ghi nhận chất lượng lồng tiếng và phần thể hiện của ê-kíp. Sau đó, ông được trao bằng vinh danh cho những đóng góp trong quá trình thực hiện tác phẩm. Với người làm nghề, sự ghi nhận ấy không chỉ là thành quả cá nhân mà còn là niềm vui khi năng lực của đội ngũ lồng tiếng Việt Nam được các đối tác quốc tế đánh giá cao.

Nếu giọng nói là công cụ để ông Đạt Phi hóa thân vào nhân vật, thì tiếng Việt chính là chất liệu ông luôn muốn gìn giữ. Trong quá trình lồng tiếng phim nước ngoài, ông đặc biệt chú ý đến cách diễn đạt lời thoại sao cho tự nhiên với người Việt. Bởi theo ông, ngôn ngữ trong bản dịch đôi khi thuộc về văn viết, chưa hẳn phù hợp với cách giao tiếp đời thường.

Một câu thoại có thể được chuyển đổi bằng những từ ngữ gần gũi hơn, giúp nhân vật nói năng tự nhiên, đúng với ngữ cảnh và thói quen giao tiếp của khán giả. Đạo diễn Đạt Phi gọi cách làm này là “Việt hóa” bộ phim, để người xem không có cảm giác đang theo dõi một tác phẩm nước ngoài được chuyển sang tiếng Việt, mà như đang nghe chính những nhân vật ấy giao tiếp bằng ngôn ngữ của mình.

Để làm được điều đó, người lồng tiếng phải quan sát cuộc sống, lắng nghe cách ông bà, cha mẹ và người dân ở từng vùng miền sử dụng ngôn ngữ. Ông đặc biệt yêu thích sự phong phú trong tiếng nói Nam Bộ, miền Tây hay miền Bắc. Mỗi vùng đất đều có cách phát âm, cách dùng từ và sắc thái riêng, tạo nên bản sắc không thể trộn lẫn.

Ông Đạt Phi cũng quan tâm đến việc sử dụng ngôn ngữ theo các trào lưu của giới trẻ. Ông cho rằng có thể vận dụng những cách nói đang thịnh hành nếu phù hợp với tình huống hài hước trong phim. Tuy nhiên, không nên lạm dụng, bởi trào lưu chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi bộ phim có thể được xem qua nhiều thế hệ. Một cách nói hợp thời ở hiện tại đôi khi trở nên khó hiểu hoặc mất đi sự tự nhiên khi khán giả xem lại sau nhiều năm.

Từ kinh nghiệm đó, ông lựa chọn những cách diễn đạt có tính bền vững hơn, khai thác nét hài hước và đặc trưng trong văn hóa Việt Nam thay vì phụ thuộc vào những xu hướng nhất thời. Đây cũng là một trong những điều ông muốn nhắn gửi đến người làm nghề: sự sáng tạo cần đi cùng ý thức gìn giữ giá trị ngôn ngữ.

Tình yêu dành cho tiếng Việt cũng được đạo diễn Đạt Phi mang vào dự án Hùng Ca Sử Việt, được ông bền bỉ thực hiện từ năm 2016. Với dự án này, ông chọn một cách tiếp cận khác để kể chuyện lịch sử, bởi nhận thấy nhiều người thường e ngại khi phải ghi nhớ các mốc thời gian, con số và sự kiện. Theo ông, điều đó không có nghĩa người trẻ không quan tâm đến lịch sử, mà đôi khi cách truyền tải chưa đủ hấp dẫn để khơi gợi sự tò mò.

Thay vì chỉ thuật lại các sự kiện, đạo diễn Đạt Phi dựa trên những nhân vật lịch sử có thật, sau đó phát triển thêm yếu tố giả tưởng để câu chuyện trở nên sinh động và kịch tính. Ông nhấn mạnh, đây là cách kể chuyện sáng tạo chứ không nhằm thay thế hay làm sai lệch lịch sử. Mục tiêu là tạo sự hào hứng ban đầu, từ đó khuyến khích người xem tìm đến thư viện, sách vở và những tài liệu đáng tin cậy để tìm hiểu sâu hơn về nhân vật.

Một trong những tác phẩm được khán giả đón nhận là câu chuyện về Lý Thường Kiệt. Bên cạnh nội dung, dự án còn sử dụng âm nhạc, âm thanh gươm giáo, tiếng ngựa hí và các yếu tố tạo không khí để tăng sức hấp dẫn. Cách kết hợp này giúp câu chuyện lịch sử có thêm màu sắc điện ảnh, khơi gợi trí tưởng tượng và đưa người xem đến gần hơn với bối cảnh của nhân vật.

Đến nay, Hùng Ca Sử Việt đã trở thành một hành trình dài mà đạo diễn Đạt Phi vẫn tiếp tục theo đuổi. Ông không nhận mình là người quá giỏi tiếng Việt, mà xem bản thân như một người đi góp nhặt, học hỏi từ những thế hệ đi trước. Với ông, ngôn ngữ luôn vận động và thay đổi, nhưng vẫn có những giá trị cần được trân trọng, gìn giữ.

Sau hơn ba thập niên làm nghề, đạo diễn Đạt Phi không chỉ tập trung vào hoạt động lồng tiếng mà còn xây dựng Đạt Phi Media theo hướng kết hợp đào tạo, sản xuất và phát triển thế hệ kế thừa. Điều khiến ông trăn trở hiện nay không chỉ là kỹ thuật lồng tiếng, mà còn là chất lượng giọng nói và cách sử dụng ngôn ngữ của người trẻ.

Theo ông, nhịp sống nhanh khiến nhiều người có xu hướng nói nhanh hơn, khó kiểm soát cách phát âm và chưa thể hiện rõ từng từ. Người nghe có thể nắm được nội dung chung nhưng đôi khi không cảm nhận trọn vẹn lời nói. Điều này khiến giọng nói trở nên nghèo nàn và giảm khả năng truyền tải cảm xúc.

Hiện nay, diễn viên lồng tiếng Đạt Phi không còn tập trung đào tạo chuyên sâu về lồng tiếng như trước mà chú trọng chia sẻ cách nói sao cho hay và hiệu quả. Ông quan niệm một giọng nói hay không nhất thiết phải sở hữu chất giọng đặc biệt; điều quan trọng là biết cách xử lý, phát âm và truyền đạt để người nghe cảm thấy dễ tiếp nhận.

Trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là công nghệ mô phỏng giọng nói, đạo diễn Đạt Phi nhìn nhận đây là một thay đổi cần được quan sát và thích ứng. Theo ông, giọng nói A.I. hiện có thể đáp ứng một số nội dung đơn giản như bản tin ngắn hay video trên nền tảng số, nhưng vẫn còn khoảng cách so với khả năng biểu đạt cảm xúc của con người.

Ông cũng cho rằng việc sử dụng giọng nói của một cá nhân để tạo ra sản phẩm A.I. cần đi cùng thỏa thuận và cơ chế bảo vệ quyền lợi. Khi đối tác muốn sử dụng chất giọng của một diễn viên để huấn luyện hệ thống, họ cần có sự đồng ý và trả thù lao tương xứng. Đây là vấn đề cần được đặt trong khuôn khổ pháp lý để bảo vệ công sức, bản sắc giọng nói và quyền lợi của người làm nghề.

Nhìn lại hành trình đã qua, đạo diễn Đạt Phi cho rằng mình may mắn khi những cơ hội quan trọng thường đến đúng thời điểm. Từ một sinh viên điện ảnh tình cờ tìm thấy niềm đam mê trong phòng thu đến người góp giọng cho hàng trăm nhân vật, rồi tiếp tục kể chuyện lịch sử và đào tạo thế hệ sau, ông vẫn giữ tinh thần học hỏi và khám phá.

Với đạo diễn Đạt Phi, hành trình ấy chưa dừng lại. Mỗi vai diễn, mỗi câu chuyện được kể và mỗi giọng nói được trao truyền đều là một cách để ông tiếp tục gắn bó với nghệ thuật, với tiếng Việt và với những giá trị văn hóa mà mình trân trọng.