Trung Đông đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới khi giá dầu thô thế giới chính thức vượt ngưỡng 100 USD/thùng, lần đầu tiên kể từ sau cuộc xung đột tại Ukraine năm 2022. Chỉ trong một ngày, thị trường năng lượng chứng kiến mức tăng gần 20%, khiến các nhà đầu tư và giới hoạch định chính sách toàn cầu lo ngại về nguy cơ một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.

Diễn biến này không chỉ phản ánh sự bất ổn của thị trường dầu mỏ, mà còn cho thấy mức độ nhạy cảm của nền kinh tế toàn cầu trước những biến động địa chính trị. Từ đầu năm 2026, giá dầu vẫn duy trì quanh mức 60 USD/thùng. Tuy nhiên, chỉ trong chưa đầy 70 ngày, giá trị của mặt hàng chiến lược này đã tăng gần hai phần ba.

Nguyên nhân trực tiếp bắt nguồn từ cuộc tấn công phủ đầu của liên quân Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Kể từ thời điểm đó, thị trường năng lượng bước vào trạng thái căng thẳng khi nguồn cung bị đe dọa gián đoạn. Giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu toàn cầu - đã chạm mức 108 USD/thùng vào ngày 9/3, trong khi tại Mỹ, hợp đồng dầu tương lai có thời điểm vượt ngưỡng 110 USD/thùng.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng hiện nay nằm tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiến lược của thị trường năng lượng thế giới. Khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu phải đi qua tuyến đường biển hẹp này trước khi đến các thị trường tiêu thụ lớn ở châu Á và châu Âu.

Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã đưa ra cảnh báo rằng bất kỳ tàu chở dầu nào đi qua khu vực này đều có thể trở thành mục tiêu quân sự. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẵn sàng tấn công các tàu chở dầu nếu chiến sự tiếp tục leo thang.

Trước nguy cơ mất an toàn, hàng trăm tàu chở dầu buộc phải neo đậu ngoài khơi thay vì tiếp tục hành trình. Điều này khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái đình trệ. Các quốc gia vùng Vịnh như Ả-rập Xê-út, UAE và Kuwait đang đối mặt với tình trạng kho chứa dầu đạt ngưỡng tối đa khi sản lượng khai thác vẫn duy trì nhưng không thể xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, Iraq và Kuwait đã bắt đầu cắt giảm sản lượng như một biện pháp phòng ngừa. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz không sớm được khơi thông, giá dầu có thể nhanh chóng leo lên mức 150 USD/thùng vào cuối tháng Ba.

Căng thẳng còn gia tăng khi các cuộc không kích của Israel nhằm vào Tehran và khu vực lân cận đã đánh trúng nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Bốn nhân viên ngành dầu khí thiệt mạng trong các vụ tấn công, trong khi những cột khói đen từ các kho nhiên liệu cháy dở bao trùm bầu trời thủ đô Iran.

Đáp trả các cuộc không kích, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã đưa ra lời cảnh báo cứng rắn: "Nếu các người có thể chịu được giá dầu ở mức hơn 200 USD/thùng, thì tiếp tục cuộc chơi này đi".

Theo ông Clayton Seigle - học giả cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), thị trường dầu mỏ hiện đang thiếu hụt khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày mà chưa có dấu hiệu cải thiện.

Trong khi Trung Đông leo thang căng thẳng, tại Washington, phản ứng của giới chính trị Mỹ đang chia rẽ sâu sắc.

Tổng thống Donald Trump cho rằng việc giá dầu tăng mạnh chỉ là hệ quả tạm thời của chiến lược an ninh nhằm đối phó với Iran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông khẳng định việc giá dầu tăng trong ngắn hạn là "một cái giá rất nhỏ" để đổi lấy việc loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Tehran.

Ông nhấn mạnh quan điểm của mình bằng tuyên bố: "Chỉ có những kẻ ngốc mới nghĩ khác".

Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ tại Quốc hội Mỹ không đồng tình với nhận định này. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, Chuck Schumer, đã kêu gọi chính phủ mở Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nhằm ổn định thị trường. Theo ông, cuộc chiến hiện nay đang tạo ra cú sốc giá cả quá lớn đối với các gia đình Mỹ.

Giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng lên mức 3,45 USD/gallon, cao hơn 16% chỉ trong vòng một tuần.

Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tìm cách trấn an thị trường khi nhấn mạnh rằng Washington không có kế hoạch trực tiếp tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Trong cuộc phỏng vấn với CNN, ông nhận định sự gián đoạn nguồn cung có thể chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, tệ nhất là "vài tuần".

Chính quyền Mỹ cũng đang xem xét các biện pháp hỗ trợ vận tải dầu mỏ, bao gồm kế hoạch cung cấp bảo hiểm nhà nước cho các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz và điều động lực lượng hải quân hộ tống. Tuy nhiên, nhiều công ty vận tải biển vẫn tỏ ra thận trọng trước nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.

Tình hình khu vực tiếp tục trở nên phức tạp khi Iran chính thức công bố người kế vị vị trí Lãnh đạo tối cao. Mojtaba Khamenei, con trai thứ của cố lãnh đạo Ali Khamenei, đã được lựa chọn cho vai trò này.

Quyết định này được nhiều nhà phân tích xem là dấu hiệu cho thấy phe cứng rắn tiếp tục duy trì quyền kiểm soát tại Tehran.

Israel lập tức phản ứng bằng những tuyên bố cứng rắn, cho rằng họ sẵn sàng truy sát bất kỳ ai kế nhiệm nếu Iran tiếp tục các hoạt động quân sự trong khu vực. Tổng thống Donald Trump cũng đưa ra cảnh báo rằng nhà lãnh đạo mới của Iran "sẽ không tồn tại được lâu" nếu không nhận được sự chấp thuận của Washington.

Trong khi đó, Iran tiếp tục triển khai các đợt tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Ả-rập Xê-út, UAE, Qatar, Kuwait và Bahrain. Một binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công, nâng tổng số quân nhân Mỹ tử vong trong cuộc xung đột này lên bảy người.

Các quốc gia vùng Vịnh hiện chủ yếu phản ứng theo hướng phòng thủ khi tuyên bố đã đánh chặn nhiều tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran. Tuy nhiên, nếu các cuộc tấn công tiếp tục và eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, khả năng hình thành một liên minh các nước Ả Rập chống Iran có thể sẽ xuất hiện.

Trong bối cảnh đó, cuộc xung đột tại Trung Đông không còn là vấn đề khu vực. Giá năng lượng tăng cao có thể kéo theo chi phí vận chuyển, sản xuất và tiêu dùng trên toàn cầu leo thang. Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, đặc biệt tại châu Á, sẽ chịu tác động mạnh nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn.

Khi những toan tính chiến lược và tham vọng địa chính trị va chạm, thị trường dầu mỏ trở thành công cụ gây sức ép và cũng là thước đo quyền lực. Và trong cuộc đối đầu này, "cái giá rất nhỏ" mà một số nhà lãnh đạo đề cập có thể lại trở thành gánh nặng lớn đối với hàng triệu người lao động trên toàn thế giới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9