Vũ khí siêu vượt âm: Cuộc đua công nghệ và bài toán an ninh châu Á

Theo kênh CNA, vụ thử ngày 8/10 diễn ra chỉ vài ngày sau khi Triều Tiên thử nghiệm loại vũ khí mà nước này tuyên bố là tên lửa siêu vượt âm tầm trung, trong bối cảnh căng thẳng trên Bán đảo Triều Tiên gia tăng.

Những diễn biến này thu hút sự chú ý trở lại đối với cuộc đua phát triển công nghệ vũ khí tiên tiến và những tác động tiềm tàng đối với an ninh khu vực.

Đặc điểm của vũ khí siêu vượt âm

Vũ khí siêu vượt âm là loại vũ khí có khả năng bay với tốc độ ít nhất gấp 5 lần tốc độ âm thanh, tương đương Mach 5.

Tên lửa đạn đạo cũng có thể đạt tốc độ này. Tuy nhiên, vũ khí siêu vượt âm hiện đại có điểm khác biệt quan trọng là khả năng cơ động, thay đổi quỹ đạo trong khi bay.

Có hai loại chính: phương tiện lướt siêu vượt âm và tên lửa hành trình siêu vượt âm.

Phương tiện lướt siêu vượt âm được tên lửa đẩy đưa lên cao, sau đó tách khỏi tầng đẩy và lướt về phía mục tiêu mà không cần duy trì lực đẩy của động cơ. Hàn Quốc đã thử nghiệm loại vũ khí này ngày 8/10.

Theo tài liệu của Trung tâm Kiểm soát vũ khí và Không phổ biến vũ khí hạt nhân, một tổ chức nghiên cứu của Mỹ, phương tiện lướt siêu vượt âm có thể đạt tầm bay hàng nghìn km, tương đương tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) về tầm hoạt động.

Trong khi đó, tên lửa hành trình siêu vượt âm sử dụng các động cơ chuyên dụng, thường là động cơ phản lực dòng thẳng siêu thanh (scramjet), để duy trì tốc độ cao trong suốt hành trình.

Các loại vũ khí này có thể mang đầu đạn thông thường hoặc đầu đạn hạt nhân.

Vì sao vũ khí siêu vượt âm khó bị đánh chặn?

Khả năng bay với tốc độ cực cao kết hợp với tính cơ động khiến vũ khí siêu vượt âm trở thành mục tiêu khó đánh chặn.

Tên lửa đạn đạo truyền thống thường bay theo quỹ đạo hình cung ở độ cao lớn. Đặc điểm này giúp các hệ thống phòng thủ tính toán đường bay và xác định vị trí có thể đánh chặn.

Ngược lại, phương tiện lướt siêu vượt âm và tên lửa hành trình siêu vượt âm có thể bay ở độ cao tương đối thấp, khiến radar mặt đất khó phát hiện sớm do ảnh hưởng của độ cong Trái Đất.

Quan trọng hơn, khả năng đổi hướng giữa hành trình khiến việc dự đoán điểm tấn công trở nên khó khăn, làm giảm hiệu quả của các phương án đánh chặn.

Theo Trung tâm Kiểm soát vũ khí và Không phổ biến vũ khí hạt nhân, thách thức lớn nhất mà vũ khí siêu vượt âm đặt ra không chỉ nằm ở tốc độ mà còn ở khả năng né tránh hệ thống phòng thủ trong giai đoạn giữa hành trình và vượt qua các lớp phòng thủ ở giai đoạn cuối.

Phòng thủ giữa hành trình nhằm đánh chặn tên lửa khi chúng đang bay trên đường tới mục tiêu. Trong khi đó, phòng thủ giai đoạn cuối tập trung ngăn chặn tên lửa khi chúng tiến đến khu vực mục tiêu.

Những quốc gia đang sở hữu vũ khí siêu vượt âm

Nhiều quốc gia đang phát triển vũ khí siêu vượt âm, nhưng số nước xác nhận đã đưa loại vũ khí này vào hoạt động vẫn còn hạn chế.

Nga là một trong những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này. Moskva đã triển khai phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard và tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon. Nga thông báo Avangard được đưa vào biên chế năm 2019, trong khi Zircon được cho là đã triển khai trên tàu chiến vào năm 2023.

Nga cũng đã sử dụng tên lửa đạn đạo Kinzhal và Oreshnik trong xung đột tại Ukraine. Cả hai đều đạt tốc độ siêu vượt âm, song giới chuyên gia vẫn đặt câu hỏi về khả năng cơ động tiên tiến của những tên lửa này – đặc điểm thường gắn với các hệ thống vũ khí siêu vượt âm hiện đại.

Mỹ đã thử nghiệm vũ khí siêu vượt âm và đưa hệ thống vũ khí siêu vượt âm tầm xa Dark Eagle vào các cuộc diễn tập quân sự, trong đó có cuộc diễn tập Valiant Shield hồi tháng 6.

Tuy nhiên, tạp chí quốc phòng National Defense của Mỹ dẫn báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) cho biết, tại thời điểm đánh giá chương trình hồi đầu năm nay, Lục quân Mỹ vẫn chưa hoàn tất trang bị cho đơn vị Dark Eagle đầu tiên, kể cả tên lửa.

Vụ thử mới nhất đánh dấu bước tiến đáng kể trong chương trình phát triển vũ khí siêu vượt âm của Hàn Quốc, dù hệ thống này chưa được đưa vào hoạt động.

Triều Tiên cũng nhiều lần thử nghiệm các tên lửa mà nước này gọi là vũ khí siêu vượt âm. Tuy nhiên, năng lực thực tế và mức độ sẵn sàng tác chiến của những hệ thống này vẫn chưa thể được kiểm chứng độc lập.

Nhật Bản thông báo triển khai phiên bản đầu tiên của đạn lướt siêu tốc do nước này tự phát triển hồi tháng 3. Trong khi đó, Ấn Độ cho biết đã thử nghiệm thành công tên lửa siêu vượt âm tầm xa do nước này phát triển vào tháng 11/2024.

Tại Trung Đông, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hồi tháng 6/2025 tuyên bố đã phóng tên lửa siêu vượt âm Fattah-1 về phía Israel. Tuy nhiên, các nhà phân tích đặt câu hỏi liệu loại tên lửa này có sở hữu những năng lực đặc trưng của vũ khí siêu vượt âm hiện đại hay không.

Vũ khí siêu vượt âm tác động thế nào đến an ninh khu vực?

Theo các nhà phân tích, sự phổ biến của vũ khí siêu vượt âm có thể tác động sâu rộng đến an ninh khu vực. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng còn tùy thuộc vào quốc gia sở hữu và bối cảnh chiến lược cụ thể.

Tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sự phát triển của các loại vũ khí siêu vượt âm đang đặt ra thách thức lớn với Mỹ cùng các đồng minh và đối tác, đặc biệt trong việc bảo đảm hiệu quả của hệ thống phòng thủ tên lửa và duy trì năng lực răn đe.

Khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ tên lửa của vũ khí siêu vượt âm có thể làm gia tăng rủi ro và chi phí tiềm tàng đối với các hoạt động can thiệp quân sự của Mỹ, qua đó ảnh hưởng đến độ tin cậy của cam kết răn đe mở rộng mà Washington dành cho các đồng minh và đối tác trong khu vực.

Răn đe mở rộng là cam kết của Mỹ bảo vệ các đồng minh và đối tác, trong đó có việc sử dụng năng lực hạt nhân khi cần thiết.

Sự phổ biến của các loại vũ khí tấn công tiên tiến này cũng có thể làm gia tăng nguy cơ bất ổn khi khủng hoảng xảy ra.

Trong bản tóm lược trực tuyến một chương thuộc báo cáo Đánh giá an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2026, Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) cảnh báo việc mở rộng năng lực tấn công thông thường tầm xa, trong đó có tên lửa siêu vượt âm, có thể “vô tình làm suy yếu khả năng răn đe và thế dễ bị tổn thương lẫn nhau”.

Trên Bán đảo Triều Tiên, các nhà phân tích cho rằng việc Hàn Quốc phát triển vũ khí siêu vượt âm khó có thể làm thay đổi căn bản cán cân quân sự.

Ông Ankit Panda, chuyên gia cao cấp Stanton thuộc Chương trình Chính sách Hạt nhân của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nói rằng năng lực siêu vượt âm cho thấy trình độ công nghệ của Seoul, nhưng là mức đầu tư vượt quá nhu cầu cần thiết để đối phó với Triều Tiên, quốc gia chưa có hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa tiên tiến tương xứng.

Tuy nhiên, theo bà Lami Kim, chuyên gia tại IISS, ý nghĩa chiến lược của vũ khí siêu vượt âm Hàn Quốc có thể gia tăng nếu Triều Tiên sở hữu các hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến hơn hoặc nếu Seoul phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai.

“Trong cả hai kịch bản, khả năng của phương tiện lướt siêu vượt âm trong việc xuyên thủng hệ thống phòng thủ tên lửa và thực hiện các đòn tấn công có khả năng sống sót cao sẽ trở nên quan trọng hơn đáng kể”, bà nói.

Nguồn: https://baotintuc.vn/vu-khi-sieu-vuot-am-cuoc-dua-cong-nghe-va-bai-toan-an-ninh-chau-a-post1393877.html