Việc Mỹ siết tàu dầu Iran khiến thị trường năng lượng đối mặt rủi ro thiếu hụt ra sao?

Theo hãng tin Reuters, quân đội Mỹ cho biết sẽ phong tỏa hoạt động vận tải hàng hải ra vào các cảng của Iran, bắt đầu từ 10 giờ sáng theo giờ miền Đông (21h giờ Việt Nam) ngày 13/4. Động thái này sẽ ngăn chặn khoảng 2 triệu thùng dầu của Iran mỗi ngày vào thị trường thế giới, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu.

Sau khi các cuộc đàm phán hòa bình cuối tuần qua tại Islamabad giữa các nhà đàm phán Mỹ và Iran kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, Tổng thống Donald Trump cho biết Hải quân Mỹ “sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa bất kỳ và tất cả các tàu thuyền cố gắng vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”.

Bộ Chỉ huy Trung tâm của quân đội Mỹ (CENTCOM) sau đó cho biết lệnh phong tỏa chỉ áp dụng đối với các tàu đi đến hoặc đi từ Iran, bao gồm tất cả các cảng của Iran trên vịnh Ba Tư và vịnh Oman.

Tuyên bố cho biết lực lượng Mỹ sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran, đồng thời sẽ cung cấp thêm thông tin.

Việc chặn các tàu chở dầu của Iran sẽ cắt đứt một nguồn cung dầu quan trọng khỏi thị trường thế giới. Theo dữ liệu của Kpler, Iran xuất khẩu 1,84 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 3 và đạt 1,71 triệu thùng/ngày tính đến thời điểm hiện tại trong tháng 4, so với mức trung bình cả năm là 1,68 triệu thùng/ngày vào năm 2025.

Tuy nhiên, sự gia tăng sản lượng của Iran trước khi chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào nước này nổ ra ngày 28/2 đã khiến lượng dầu của Iran được chất lên tàu gần đạt mức kỷ lục, với hơn 180 triệu thùng đang lưu thông tính đến đầu tháng này, theo dữ liệu của Kpler.

Lưu lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz, vốn bị hạn chế nghiêm trọng do lệnh phong tỏa của Iran kể từ khi xung đột bắt đầu, vẫn gần như bị đình trệ, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn hai tuần giữa Washington và Tehran vào tuần trước.

Trong ngày 13/4, các tàu chở dầu vẫn tiếp tục tránh xa khu vực này. Ngày 12/4, hai tàu chở dầu mang cờ Pakistan là Shalamar và Khairpur đã tiến vào vịnh để bốc dỡ hàng hóa từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Kuwait. Một tàu thứ ba, tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) Mombasa B mang cờ Liberia, cũng đã đi qua eo biển này vào sáng 12/4 và đang neo đậu tại vịnh.

Một tàu chở dầu cỡ lớn khác, Agios Fanourios I mang cờ Malta, đã cố gắng đi qua eo biển Hormuz trong cùng ngày nhưng sau đó quay trở lại và neo đậu gần vịnh Oman.

Theo Kpler, tính đến ngày 7/4, có khoảng 187 tàu chở dầu đầy tải, chở 172 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm lọc dầu, đang ở trong Vịnh.

Trước khi xung đột nổ ra, phần lớn dầu xuất khẩu của Iran được vận chuyển đến Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu thô hàng đầu thế giới. Tháng trước, Mỹ đã công bố miễn trừ lệnh trừng phạt, cho phép các nước mua khác, bao gồm cả Ấn Độ, nhập khẩu dầu của Iran.

Dữ liệu theo dõi tàu từ LSEG và Kpler ngày 8/4 cho thấy Ấn Độ dự kiến sẽ nhận được lô hàng dầu thô đầu tiên từ Iran trong vòng bảy năm qua trong tuần này. Trước khi xung đột xảy ra, khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên xuất khẩu toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, với phần lớn hướng đến châu Á - khu vực nhập khẩu lớn nhất.