Hình ảnh chip và khí heli. Ảnh: Nikkei Asia
Sản xuất chip gấp rút chuyển nguồn cung
Mỹ đang nhanh chóng trở thành nguồn cung heli lớn nhất cho các trung tâm sản xuất bán dẫn ở châu Á, trong bối cảnh xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu và Trung Quốc bất ngờ tạm dừng xuất khẩu loại khí chiến lược này. Diễn biến mới được dự báo sẽ tiếp tục đẩy giá heli tăng cao và làm gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng ngành bán dẫn.
Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đang đồng loạt giảm mạnh sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Qatar và Trung Quốc để chuyển sang nhập khẩu heli từ Mỹ. Xu hướng này diễn ra khi thị trường đối mặt với nguy cơ thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng.
Heli là loại khí không thể thiếu trong sản xuất chip bán dẫn, được sử dụng để làm mát thiết bị, phát hiện rò rỉ, hỗ trợ các quy trình lắng đọng vật liệu và đặc biệt đóng vai trò quan trọng trong công nghệ quang khắc - công đoạn in các mạch tích hợp lên tấm bán dẫn silicon. Ngoài ra, heli còn được sử dụng trong ngành y tế, nhất là để làm mát máy chụp cộng hưởng từ (MRI).
Theo các chuyên gia trong ngành, Qatar từ lâu là một trong những nhà sản xuất heli có chi phí thấp nhất thế giới do loại khí này được thu hồi như sản phẩm phụ của ngành khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Tuy nhiên, xung đột liên quan đến Iran đã làm gián đoạn hoạt động sản xuất và xuất khẩu LNG của Qatar, kéo theo sản lượng heli suy giảm đáng kể.
Trong khi đó, Bộ Thương mại Trung Quốc cùng Tổng cục Hải quan nước này hôm 10/7 thông báo tạm thời cấm xuất khẩu heli với hiệu lực ngay lập tức theo quy định của Luật Ngoại thương, nhưng không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào về nguyên nhân.
Mỹ hưởng lợi lớn khi cán cân nguồn cung thay đổi
Những biến động trên đã giúp Mỹ nổi lên là bên hưởng lợi lớn nhất trên thị trường heli toàn cầu.
Tại Đài Loan, tỷ trọng nhập khẩu heli và các khí hiếm khác từ Mỹ đã tăng từ dưới 4% trong năm 2025 lên gần 60% trong nửa đầu năm 2026. Ngược lại, tỷ trọng nhập khẩu từ Qatar giảm mạnh từ gần 88% xuống còn khoảng 30%, trong khi nguồn cung từ Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 5%.
Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại Hàn Quốc. Nếu như năm ngoái Qatar chiếm khoảng 55% lượng heli nhập khẩu của nước này thì trong 5 tháng đầu năm 2026 tỷ lệ đã giảm xuống còn khoảng 34%. Ngược lại, nguồn cung từ Mỹ tăng từ khoảng 28% lên gần 56%. Đáng chú ý, lượng khí hiếm nhập khẩu từ Trung Quốc, từng chiếm hơn một nửa tổng lượng nhập khẩu của Hàn Quốc vào năm 2022, hiện chỉ còn khoảng 3,3%.
Tại Nhật Bản, sự dịch chuyển còn rõ nét hơn. Trong 5 tháng đầu năm 2026, hơn 83% lượng khí hiếm, bao gồm heli, được nhập khẩu từ Mỹ, tăng mạnh so với khoảng 28% vào năm 2022. Trong khi đó, tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc giảm từ gần 28% xuống chỉ còn 3,6%, phản ánh căng thẳng thương mại và địa chính trị ngày càng gia tăng giữa hai nước.
Hiện Mỹ chiếm khoảng 40% sản lượng heli toàn cầu, trong khi Qatar đóng góp khoảng 33% và Nga gần 10%. Trung Quốc chỉ sản xuất dưới 2% lượng heli của thế giới, song nhiều nền kinh tế châu Á trước đây vẫn nhập khẩu khối lượng đáng kể từ nước này. Vì vậy, dù quy mô xuất khẩu của Trung Quốc không lớn, việc Bắc Kinh dừng xuất khẩu vẫn có thể góp phần đẩy giá heli trên thị trường quốc tế tăng thêm.
Trung Quốc ưu tiên nguồn cung trong nước
Các chuyên gia cho rằng quyết định của Bắc Kinh phản ánh áp lực thiếu hụt nguồn cung trong nước nhiều hơn là một động thái mang động cơ chính trị.
Theo ước tính được công ty tư vấn Trivium China dẫn lại, Trung Quốc chỉ tự đáp ứng được khoảng 15% nhu cầu heli nội địa và vẫn phải nhập khẩu phần lớn từ Qatar.
Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao của ngân hàng Natixis (Pháp), nhận định nguồn cung heli toàn cầu hiện đã trở nên "rất căng thẳng". Theo ông, việc áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu chủ yếu nhằm bảo đảm nguồn cung cho các ngành công nghiệp trong nước, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất chip đang được Bắc Kinh ưu tiên phát triển, hơn là phục vụ các mục tiêu chính trị.
Đồng quan điểm, ông Cameron Johnson, đối tác cấp cao của công ty tư vấn Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, cho rằng việc Trung Quốc phải cấm xuất khẩu cho thấy nước này nhận thấy nguồn heli hiện không còn đủ để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang tăng tốc xây dựng năng lực tự chủ về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo giữa cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt với Mỹ.
Giá heli tiếp tục đối mặt áp lực tăng
Bên cạnh việc làm gián đoạn sản xuất LNG tại Qatar, cuộc xung đột Iran còn ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển các bồn chứa heli thông qua eo biển Hormuz, khiến chuỗi cung ứng càng thêm căng thẳng và giá khí này tiếp tục leo thang.
Trước nguy cơ thiếu hụt kéo dài, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Đài Loan, do Tập đoàn sản xuất chất bán dẫn TSMC đứng đầu, đã kêu gọi chính quyền xây dựng kho dự trữ chiến lược đối với các loại khí công nghiệp quan trọng như heli cũng như các nguồn năng lượng thiết yếu như LNG nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất trong dài hạn.
Giới phân tích nhận định thị trường heli toàn cầu khó có thể sớm trở lại trạng thái bình thường khi cả rủi ro địa chính trị tại Trung Đông lẫn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc vẫn chưa có dấu hiệu được nới lỏng. Trong bối cảnh đó, Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục củng cố vị thế là nhà cung cấp heli quan trọng nhất cho ngành bán dẫn châu Á.
Email:
Mã xác nhận: