Có những cuộc trở về đã được chờ đợi suốt gần 60 năm. Có những người lính dù đã nằm lại giữa lòng Thành phố qua bao mùa mưa nắng, vẫn luôn được người thân, đồng đội và đất nước đau đáu kiếm tìm. Tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây, nay là Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 đã đưa những dấu tích của một thời chiến tranh dần trở về với hiện tại.
Sau hơn 3 tháng tìm kiếm, các lực lượng đã quy tập 731 bộ hài cốt liệt sĩ, gồm 698 bộ được phát hiện riêng lẻ và 33 bộ tại 8 vị trí mộ tập thể. Trong đó, 307 bộ có di vật. Đằng sau những con số ấy là nỗ lực bền bỉ của cán bộ, chiến sĩ cùng đông đảo tình nguyện viên, những người ngày đêm tìm kiếm giữa nắng mưa, cẩn trọng với từng dấu tích, nâng niu từng di vật để đưa các Anh trở về. Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là thêm một hy vọng được thắp lên cho những gia đình đã mòn mỏi chờ tin người thân suốt hàng chục năm.
Trước giờ diễn ra buổi lễ, tại các địa điểm đoàn xe đi qua, không khí trang nghiêm và xúc động bao trùm. Nhiều người dân có mặt từ sớm, trên tay cầm những đóa hoa, lặng lẽ chờ đón đoàn xe đưa hài cốt các liệt sĩ đi qua.
Là đảng viên có 40 năm tuổi Đảng, cô Nguyễn Thị Kim Anh (phường Vĩnh Hội) xúc động khi biết tin hài cốt các liệt sĩ được đưa về nơi an nghỉ. Cô bày tỏ lòng biết ơn trước sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ để giành độc lập cho đất nước, đồng thời cho rằng mỗi người hôm nay cần nỗ lực sống xứng đáng với những cống hiến ấy.
Thường xuyên đến Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, cô càng xúc động khi biết các liệt sĩ đã nằm lại nơi đây suốt nhiều năm mà chưa được tìm thấy. Nghĩ đến những thiếu thốn, gian khổ của người lính trong chiến tranh và sự bình yên mà các thế hệ hôm nay đang được hưởng, cô không khỏi xót xa.
Là người từng tham gia chiến đấu tại mặt trận Lộc An và Quảng Trị, ông Phạm Xuân Hoài xúc động khi được có mặt trong lễ tiễn đưa các liệt sĩ về Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh. Với ông, đây là dịp đặc biệt để đón những đồng đội đã hy sinh được an nghỉ tại nghĩa trang Thành phố.
Hôm nay ngày 14/10/2026, tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, nơi vốn gắn liền với nhịp sống thường ngày của người dân, đang chuẩn bị cho một sự kiện đặc biệt: Lễ viếng, lễ truy diệu hài cốt liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa do Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh - Bộ Tư lệnh Quân khu 7 trang trọng tổ chức.
Tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, Lễ viếng, lễ truy diệu hài cốt liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa diễn ra trong không khí trang nghiêm, thành kính. Mở đầu chương trình là 2 ca khúc "Linh thiêng Việt Nam" và "Bài ca không quên", do Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh thực hiện, như một lời tưởng nhớ gửi đến những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Dự lễ có các đồng chí: Lê Minh Hưng - Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ; Nguyễn Minh Triết - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước; Trương Tấn Sang - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước; Nguyễn Tấn Dũng - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thủ tướng Chính phủ; Nguyễn Thị Kim Ngân - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch Quốc hội; Lê Hồng Anh - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thường trực Ban Bí thư.
Cùng dự có các đồng chí: Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam; Phạm Thị Thanh Trà - Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; cùng các đồng chí nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương.
Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân khu 7 có các đồng chí: Trung tướng Lê Xuân Thế - Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tư lệnh Quân khu 7; Trung tướng Trần Vinh Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 7.
Lãnh đạo, nguyên lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh dự lễ có các đồng chí: Trần Lưu Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Thiện Nhân - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Văn Nên - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; Lê Quốc Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Văn Được - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh; Võ Văn Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Phước Lộc - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh.
Tham dự còn có Trung tướng Vũ Hồng Sơn - Ủy viên Trung ương Đảng, Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân; lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn 370, Lữ đoàn 918 thuộc Quân chủng Phòng không - Không quân; các cựu chiến binh; đại diện các gia đình thương binh, liệt sĩ, gia đình có công với đất nước.
8 giờ
Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn - Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh, thông báo chương trình, tuyên bố lý do và giới thiệu đại biểu. Các nghi thức lễ viếng, lễ truy điệu lần lượt được tiến hành, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo, các lực lượng vũ trang.
8 giờ 22 phút
Trong phần lễ truy điệu, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh, đọc lời điếu và tuyên bố phút mặc niệm.
Trong giây phút tưởng niệm, những người có mặt cùng hướng lòng về các liệt sĩ đã nằm lại qua gần 60 năm, dành phút lặng tưởng nhớ những người đã hy sinh cho ngày đất nước hòa bình.
8 giờ 40 phút
Phút mặc niệm khép lại, lời tiễn đưa cất lên bằng tiếng hát. Nắng sớm rọi xuống những chiếc quan tài phủ cờ, ánh lên sắc đỏ giữa khoảng sân nghi ngút hương khói. Tiếng hát ngân vang sâu lắng, khi từng người lính lần lượt tiến đến, nâng các Anh bằng đôi tay cẩn trọng, chậm rãi đưa ra xe di quan. Giai điệu tiếp tục vang giữa nắng, theo các Anh trên chặng đường cuối cùng của buổi lễ.
Là người trực tiếp cung cấp thông tin, góp phần kết nối những manh mối lịch sử với hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, ông Phan Văn Mưa (phường Hòa Hưng, TP. Hồ Chí Minh) không khỏi xúc động khi chứng kiến những người đã nằm lại gần 60 năm được tìm thấy. Với ông, mỗi dấu tích được phát hiện không chỉ giúp làm sáng tỏ một phần lịch sử, mà còn là dịp để những người đang sống bày tỏ lòng biết ơn đối với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.
Nhớ lại thời khắc những mẩu xương cốt và kỷ vật đầu tiên dần lộ ra dưới ánh mặt trời, ông Mưa cho biết đó là giây phút khiến ông không thể kìm nén cảm xúc. Sau gần 60 năm, những người lính cuối cùng cũng được tìm thấy, không còn nằm lại trong lòng đất sâu mà chưa được biết đến.
"Giây phút nhìn thấy những mẩu xương cốt, những kỷ vật đầu tiên của các anh, các chị thực sự lộ ra dưới ánh mặt trời, tim tôi thắt lại nhưng trong lòng tự nhủ: 'Cuối cùng thì các anh, các chị cũng được tìm thấy rồi!'. Đó là cảm giác nhẹ lòng vì biết rằng sau 58 năm lạnh lẽo, họ đã không còn bị lãng quên dưới lòng đất sâu", ông Phan Văn Mưa chia sẻ.
Từ những xúc động của người chứng kiến hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, câu chuyện ấy còn chạm đến nỗi mong mỏi của những gia đình suốt nhiều thập kỷ chưa thể đón người thân trở về. Có mặt tại buổi lễ, bà Trần Thị Lệ Thu, con gái ruột của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Trần Văn Kiểu (bí danh Chín K) - nguyên Khu Ủy viên, Phó Trưởng ban Công vận Đặc khu Sài Gòn - Gia Định, không giấu được xúc động khi chứng kiến hơn 700 bộ hài cốt liệt sĩ được quy tập và đón về nơi an nghỉ trang trọng. Với bà, buổi lễ không chỉ là dịp tưởng nhớ những người đã hy sinh, mà còn tiếp thêm niềm tin cho những gia đình vẫn đang mong mỏi tìm lại người thân sau hàng chục năm.
"Là một người con liệt sĩ, khi đứng trước vong linh của hơn 700 anh hùng liệt sĩ hôm nay được quy tập và đón về yên nghỉ trang trọng như thế này, tôi vô cùng xúc động và ấm lòng. Sự trang trọng của buổi lễ hôm nay cho thấy không ai bị lãng quên. Chính điều đó tiếp thêm cho tôi niềm tin tưởng rất lớn", bà Thu chia sẻ.
Cha bà Thu hy sinh vào mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968, khi bà còn là một cô bé ngây thơ chưa biết gì. Do cha hoạt động bí mật trong nội thành, ký ức tuổi thơ của bà về cha rất ít ỏi. Trong những lần gặp cha dưới hầm địa đạo, bà Thu chỉ có thể gọi ông là "bác Hai". Đến khi hiểu chuyện, bà chỉ còn có thể gặp cha trong ký ức.
Gần 60 năm qua, gia đình vẫn đau đáu tìm kiếm phần mộ liệt sĩ Trần Văn Kiểu. Chứng kiến những đồng đội của cha được tìm thấy và trở về với đất mẹ, bà Thu càng thêm hy vọng về ngày gia đình có thể đón cha trở về. Bà cho biết, gia đình từng phối hợp cung cấp thông tin và mẫu sinh phẩm để tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ bằng công nghệ ADN. Với bà, khoa học mở ra cơ hội, còn sự tận tâm, bền bỉ của các lực lượng tìm kiếm, quy tập là điểm tựa để gia đình tiếp tục nuôi hy vọng.
"Khoa học cho chúng tôi giải pháp, còn sự tận tâm của các chiến sĩ quy tập cho chúng tôi niềm tin. Tâm nguyện đau đáu của mẹ tôi trước khi qua đời là đón được cha về để ông bà mãi mãi bên nhau. Nhìn những nỗ lực không ngừng nghỉ của thành phố hôm nay, tôi tin hương linh của ba dưới lòng đất lạnh đang cảm nhận được và một phép màu từ công nghệ ADN sẽ sớm đưa ba về bên mẹ, khép lại nỗi mong mỏi đằng đẵng của hai thế hệ", bà Thu bày tỏ.
Với bà Thu, mong ước lớn nhất vẫn là ngày phần mộ gió của cha tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh được thay thế bằng nơi an nghỉ thực sự của ông. Đó không chỉ là tâm nguyện của riêng bà, mà còn là nỗi mong chờ dài dẵng của cả gia đình.
Hoa nở trên đường các Anh đi
Sau Lễ viếng, lễ Truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, các đoàn xe lần lượt đưa hài cốt hơn 700 liệt sĩ về Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh. Từ nơi những dấu tích chiến tranh được tìm thấy sau gần 60 năm nằm dưới lòng đất sâu, hành trình trở về của các Anh tiếp tục qua những tuyến đường của Thành phố, trong sự chờ đón và lòng tri ân của người dân.
Đoàn xe rời Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, di chuyển theo đường Trường Sơn, Cách mạng Tháng Tám, qua vòng xoay Dân Chủ, đường Điện Biên Phủ, cầu Sài Gòn, đường Võ Nguyên Giáp và Xa lộ Hà Nội, hướng về Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh. Tổng quãng đường dự kiến khoảng 26km. Trên hành trình ấy, từng đoàn xe nối tiếp nhau, đưa những người đã hy sinh trong chiến tranh về an nghỉ và đoàn tụ với những người đồng đội từng sinh ra tử.
Dọc các tuyến đường, nhiều người dân đã có mặt từ sớm để chờ đón đoàn xe, đón các Anh trở về. Giữa nhịp sống thường ngày của Thành phố, có người tạm gác công việc, có người lặng lẽ đứng bên đường, cũng có những cựu chiến binh chỉnh tề trong bộ trang phục quen thuộc của người lính. Họ đến đây với những câu chuyện, ký ức và nỗi niềm riêng, nhưng cùng hướng về những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Tại khu vực Hàng Xanh, ông Phan Thanh Minh (phường Thạnh Mỹ Tây) có mặt từ sáng sớm với mong muốn được tiễn đưa các liệt sĩ một đoạn đường về nơi an nghỉ. Với anh, đây không chỉ là dịp để bày tỏ lòng biết ơn, mà còn thắp lên niềm tin trong các gia đình vẫn ngày đêm ngóng trông các Anh sẽ trở về.
Ông Minh cho biết mình có bốn người anh trai từng đi chiến đấu, trong đó hai người mãi mãi không trở về. Người anh thứ hai lên đường khi mới 17 tuổi và hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Ngày ra đi, người anh ấy thậm chí không để lại một tấm ảnh.
"Bao nhiêu năm rồi, gia đình tôi vẫn không biết các anh đang ở đâu. Anh thứ hai của tôi đi chiến đấu từ năm 17 tuổi, hy sinh trong Tết Mậu Thân năm 1968. Thậm chí lúc ra đi anh còn không có một tấm hình. Nên tôi rất đồng cảm và thấu hiểu nỗi đau của các gia đình có người thân đi chiến đấu và hy sinh nhưng chưa được tìm thấy", ông Minh chia sẻ.
Những lời kể của anh gợi lên nỗi đau âm thầm mà nhiều gia đình liệt sĩ đã mang theo suốt hàng chục năm: không biết người thân nằm lại nơi nào, không có phần mộ để thăm viếng, cũng chưa thể thực hiện trọn vẹn ước nguyện đưa người đã khuất về với gia đình. Bởi vậy, với ông Minh, việc tìm thấy hài cốt và tổ chức an táng trang trọng cho các liệt sĩ hôm nay mang ý nghĩa sâu sắc.
"Nhìn những người đồng đội của các anh được trở về nơi an nghỉ sau hàng chục năm hy sinh, tôi càng hiểu rằng với một gia đình, tìm được hài cốt người thân có ý nghĩa lớn đến thế nào. Đó là được biết các anh đang ở đâu, được đưa các anh về quê hương, được thắp một nén nhang và nói rằng: gia đình vẫn nhớ, vẫn chờ", ông Minh bộc bạch.
