(HTV) - Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh sau hơn 3 tháng xung đột. Thỏa thuận bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran và khởi động đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết thỏa thuận với Iran đã hoàn tất, đồng thời tuyên bố dỡ bỏ lệnh phong tỏa do hải quân Mỹ thực hiện và mở cửa eo biển Hormuz mà không thu phí từ ngày 19/6. Phía Iran cũng lên tiếng xác nhận đã đạt được thỏa thuận chấm dứt hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận ngay lập tức và vĩnh viễn, kể cả ở Liban.

Các điều khoản trong thỏa thuận chưa được chính thức công bố. Tuy nhiên, hãng tin Reuters dẫn nguồn từ giới chức cấp cao Iran cho biết Tehran sẽ mở cửa ngay lập tức eo biển Hormuz để tàu thuyền di chuyển trong khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa với các cảng của Iran ngay sau khi bản ghi nhớ được kí kết và hoàn tất trong 30 ngày.

Về vấn đề tài chính, Mỹ đồng ý không áp đặt thêm lệnh trừng phạt mới đối với Iran và tạm thời bãi bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran. Sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng, tất cả các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hiệp Quốc đối với Iran sẽ được dỡ bỏ.

Washington cũng đồng ý giải phóng 25 tỷ USD bị đóng băng của Tehran, đồng thời phối hợp với các đồng minh trong khu vực để chuẩn bị kế hoạch tái thiết nước này.

Về vấn đề hạt nhân, cũng theo hãng tin Reuters, Iran chấp nhận không sản xuất và sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong vòng 60 ngày sau khi kí bản ghi nhớ, các bên sẽ đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran, hoạt động làm giàu urani và biện pháp xử lý kho dự trữ urani đã làm giàu ở mức cao.

Ngoài ra, từ nay đến khi đạt được thỏa thuận cuối cùng, Iran sẽ giữ nguyên tình trạng hiện tại của chương trình hạt nhân, hạn chế làm giàu urani và mở rộng các cơ sở hạt nhân.

Lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ.

Sau tuyên bố đạt thỏa thuận ngừng bắn của Mỹ - Iran, giá dầu thế giới giảm mạnh trong phiên giao dịch sáng ngày 15/6 tại thị trường Châu Á, khi tâm lý lo lắng đối với nguồn cung dầu và việc mở lại eo biển Hormuz được giải tỏa. Theo đó, giá dầu Brent giảm 4%, xuống còn 83,81 USD/thùng, trong khi giá dầu thô WTI giảm 4,7% xuống còn 80,89 USD/thùng.

Trước đó, cuộc xung đột tại Trung Đông đang xuất hiện những tín hiệu hạ nhiệt khi Mỹ, Iran và Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải đều bày tỏ sự lạc quan về khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình trong thời gian tới.

Nếu được ký kết, đây sẽ là bước tiến quan trọng nhất kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát trở lại vào cuối tháng 2. Cuộc khủng hoảng kéo dài những tháng qua đã làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đồng thời đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Ngày 13/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ sẽ ký kết thỏa thuận chấm dứt chiến sự tại Trung Đông với Iran trong ngày 14/6. Theo bài đăng trên mạng xã hội của ông Trump, eo biển Hormuz sẽ được mở lại ngay sau khi thỏa thuận được ký kết. Ông cũng khẳng định Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Đến thời điểm thích hợp, Mỹ sẽ thu gom lượng urani làm giàu nằm dưới lòng đất của Iran để tiêu hủy.

Tổng thống Mỹ cho rằng việc ký kết thỏa thuận sẽ giúp quan hệ giữa Washington và Tehran trở nên "khác biệt và tốt đẹp hơn". Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo nếu tiến trình này không diễn ra nhanh chóng, dễ dàng và suôn sẻ, Mỹ sẽ có giải pháp thay thế.

Về phía Iran, nước này cho biết chưa thể xác định chính xác thời điểm ký kết thỏa thuận. Tehran khẳng định sẽ không ký kết trong ngày 14/6 nhưng cũng không loại trừ khả năng ký kết trong những ngày tới.

Iran nhấn mạnh rằng bất kỳ bản ghi nhớ tiềm năng nào giữa Tehran và Washington chỉ đóng vai trò như một khuôn khổ để tiếp tục các cuộc đàm phán và không nên được xem là một thỏa thuận cuối cùng.

Theo ông Araghchi, văn bản ban đầu sẽ tuyên bố chấm dứt xung đột trên tất cả các mặt trận, trong đó có Liban. Các điều khoản chi tiết liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran dự kiến được hoàn thiện trong vòng 60 ngày sau khi văn bản đầu tiên được ký kết.

Trong khi đó, Pakistan cho biết các bên sẽ ký kết thỏa thuận trong ngày 14/6 và nhận định hòa bình đang ở gần hơn bao giờ hết. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết nước này đang chuẩn bị cho việc ký kết điện tử ngay sau khi các bên đạt được đồng thuận, trước khi các cuộc đàm phán kỹ thuật được tổ chức vào tuần tới.

Mặc dù cùng bày tỏ sự lạc quan, Mỹ và Iran vẫn mô tả những nội dung quan trọng của thỏa thuận theo những cách khác nhau.

Theo các nguồn tin, thỏa thuận dự kiến bao gồm việc Iran mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Tuy nhiên, bất đồng lớn nhất giữa hai bên vẫn nằm ở chương trình hạt nhân của Tehran.

Hiện Mỹ và Iran đều đang ở trong thế giằng co khi không bên nào giành được thắng lợi mang tính quyết định hoặc phải chịu thất bại rõ rệt. Vì vậy, cả hai đều mong muốn đạt được những điều khoản có lợi nhằm xoa dịu các lực lượng có quan điểm cứng rắn trong nước.

Dù vậy, trong suốt cuộc xung đột cũng như quá trình đàm phán, giới lãnh đạo Iran vẫn duy trì lập trường cứng rắn, không chấp nhận nhượng bộ trước Mỹ, ngay cả khi phải đối mặt với các cuộc tấn công trên diện rộng và áp lực kinh tế từ các biện pháp phong tỏa.

Trong tuần qua, xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang khi Tổng thống Donald Trump cáo buộc Tehran bắn rơi một trực thăng ngoài khơi Oman. Trong khi đó, Iran cho rằng đây là một sự cố ngoài ý muốn chứ không phải hành động tấn công có chủ đích.

Trong tuần qua, xung đột giữa Mỹ và Iran leo thang khi Tổng thống Trump cáo buộc Tehran bắn rơi một trực thăng ngoài khơi Oman, trong khi Iran cho rằng đây là sự cố ngoài ý muốn chứ không phải cố tình tấn công.

Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiếc trực thăng Apache gặp nạn vào rạng sáng ngày 9/6 khi đang thực hiện nhiệm vụ tuần tra nhưng 2 binh sĩ trên máy bay đã được giải cứu.

Trong hai ngày tiếp theo, hai bên liên tục tiến hành các đợt không kích nhằm vào nhau. Mỹ thông báo đã tấn công nhiều mục tiêu tại miền Trung và miền Nam Iran, trong đó có các đơn vị phòng không và hệ thống liên lạc dọc bờ biển. Ở chiều ngược lại, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phóng nhiều tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ của Mỹ tại Kuwait, Jordani và Bahrain, cũng như Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ đóng tại Bahrain.

Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi Tổng thống Trump tuyên bố vào tối 11/6 rằng Mỹ sẽ tiến hành một đợt tấn công mạnh nhằm vào Iran do Tehran cố tình trì hoãn tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, ông Trump bất ngờ thông báo hủy kế hoạch này và cho biết các bên đã đạt được thỏa thuận.

Theo trang tin Axios dẫn nguồn từ các quan chức an ninh Mỹ, Washington quyết định gia tăng các đợt tấn công nhằm tạo áp lực buộc Iran chấp nhận những điều kiện mà Tổng thống Trump đưa ra. Trong khi đó, Iran cũng sẵn sàng đáp trả nhằm thăm dò giới hạn chịu đựng của Mỹ, Israel và các quốc gia vùng Vịnh.

Theo giới phân tích, giới lãnh đạo Iran tỏ ra khá thoải mái trước khả năng đàm phán thất bại và chiến tranh tái diễn. Tehran cho rằng Tổng thống Donald Trump không muốn sa lầy tại Iran. Iran cũng đặt cược rằng thời gian đang đứng về phía mình. Theo tính toán của Tehran, kinh tế toàn cầu suy yếu, giá năng lượng tăng cao và áp lực lạm phát tại Mỹ có thể buộc Washington phải nhượng bộ.

Trong khi đó, các chuyên gia nhận định cả Mỹ và Iran đều đang phải đối mặt với những tác động kinh tế từ cuộc xung đột kéo dài, khiến nhu cầu đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến sự trở nên cấp thiết hơn.

Tuy nhiên, ngay cả khi đạt được một thỏa thuận khung trong thời gian tới, khả năng tiến tới một thỏa thuận toàn diện vẫn được đánh giá là không cao do các bên chưa tìm được tiếng nói chung về những nội dung cốt lõi, đặc biệt là chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9