Tái chế nhựa: Làm sao cho hiệu quả?

Theo số liệu của Liên Hợp Quốc (2024), mỗi năm thế giới sản xuất ra gần 400 triệu tấn nhựa . Khối lượng khổng lồ này sản xuất ra nhằm phục vụ cho tiêu dùng, đóng gói và các ngành công nghiệp và một phần lớn nhanh chóng trở thành rác thải nhựa. Theo báo cáo của Chương trình môi trường liên hợp quốc UNEP chỉ có khoảng 36 triệu tấn rác thải nhựa được tái chế thực sự thành sản phẩm mới, 120 triệu tấn (chiếm 30%) rác thải nhựa sẽ được đem đốt, 240 triệu tấn (chiếm 60%) đem đi chôn lấp, còn lại ước tính khoảng 11 triệu tấn rác thải nhựa bị rò rỉ ra môi trường và đại dương mỗi năm.

Sự thật không phải loại nhựa nào cũng tái chế được, nhiều loại quá bẩn, lẫn tạp chất hoặc cấu tạo nhiều lớp khó tách rời. Hơn nữa nhựa tái chế thường kém chất lượng và sản xuất nhựa mới từ dầu mỏ lại rẻ hơn nên thực tế chỉ khoảng 9% rác thải nhựa được xử lý và quay lại vòng tuần hoàn. Hình dung đơn giản là cứ 10 túi nhựa bạn dùng thì chỉ 1 túi có cơ hội được tái chế thành sản phẩm mới. 

Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận rõ tái chế không thể là chiếc phao cứu sinh duy nhất trong cuộc chiến với ô nhiễm nhựa. Để đối phó với tình trạng rác thải nhựa hiện nay, chính phủ đã ban hành Chiến lươc quốc gia về quản lý rác thải nhựa (2019-2030), mục tiêu đến năm 2030, 100% túi nilon khó phân hủy bị loại bỏ tại siêu thị, trung tâm thương mại. Luật bảo vệ môi trường năm 2020 cũng lần đầu tiên áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất EPR buộc doanh nghiệp phải thu hồi hoặc đóng phí xử lý bao bì nhựa.

Không chỉ dừng ở chính sách, nhiều doanh nghiệp cũng đang nhập cuộc. Tại nhiều chuỗi siêu thị và bán lẻ ở TP HCM túi nilon đã được thay thế sang lá chuối, túi giấy, túi phân hủy sinh học.  Nhiều người dân và học sinh "nói không với nhựa dùng một lần", tham gia chiến dịch làm sạch bãi biển, lan tỏa xu hướng sống xanh. Nhiều nơi tổ chức mô hình đổi rác lấy quà, khuyến khích người dân gom nhựa để đổi lấy cây xanh, nhu yếu phẩm...

Người Việt Nam đang từng bước thay đổi thói quen để không bị nhấm chìm trong biển nhựa. Dù chặng đường phía trước vẫn còn dài nhưng nếu chúng ta không hành động quyết liệt, ô nhiễm nhựa sẽ không chỉ là thách thức môi trường mà còn trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng và an ninh sinh thái toàn cầu.