Mười ngày sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ vào ngày 17/6 nhằm chấm dứt xung đột thì giao tranh bùng phát trở lại. Trong khi hai nước phát đi tín hiệu nối lại đối thoại thông qua các cuộc gặp gián tiếp tại Qatar nhằm cứu vãn thỏa thuận ngừng leo thang xung đột thì tại Lebanon tiếng bom vẫn chưa ngừng vang lên. Thêm vào đó là lập trường cứng rắn mới nhất của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho thấy con đường hướng tới hòa bình ở Trung Đông vẫn còn rất nhiều chông gai.

Qatar tiếp tục là điểm trung chuyển ngoại giao trong nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng giữa Washington và Tehran. Các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã tới Doha để chuẩn bị các cuộc trao đổi nhằm cứu vãn bản ghi nhớ 14 điểm đạt được hôm 17/6. Văn kiện từng được kỳ vọng sẽ mở đường chấm dứt vòng xoáy xung đột tại Trung Đông. Theo một quan chức Mỹ, cả hai bên đã quyết định ngưng các cuộc tấn công vốn đã diễn ra bất chấp việc ký kết bản ghi nhớ vào giữa tháng sáu để chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Tehran gọi đây là các cuộc gặp kỹ thuật mà không có đàm phán trực tiếp với Mỹ, trong khi Washington nói về các cuộc gặp cấp cao.

Triển vọng mong manh về vấn đề giải ngân tài sản phong tỏa

Một nhà ngoại giao quen thuộc với các cuộc đàm phán đã xác nhận với AFP rằng các nhóm kỹ thuật sẽ gặp nhau trong những ngày tới, đồng thời cho biết thêm các kênh liên lạc để giải quyết các sự cố đang hoạt động. Dù vậy, sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trên vịnh Ba Tư và những màn đáp trả quân sự gần đây, triển vọng của tiến trình này vẫn còn rất mong manh. Đàm phán sẽ xoay quanh an ninh khu vực, tình hình Lebanon và tiến triển đàm phán với Iran. Phái đoàn Mỹ không tới đây để đàm phán trực tiếp với Iran nhưng các cuộc thảo luận kỹ thuật giữa các bên vẫn đang diễn ra. Về phần mình, Tehran tiếp tục bác bỏ khả năng gặp trực tiếp phía Mỹ. Thay vào đó, phái đoàn Iran sẽ làm việc với Qatar về việc triển khai bản ghi nhớ, trong đó có vấn đề giải ngân số tài sản trị giá 6 tỷ đô la Mỹ vẫn đang bị phong tỏa.

Trong lúc các kênh ngoại giao được duy trì, tình hình thực địa vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới, tiếp tục căng thẳng khi lưu lượng tàu qua khu vực giảm mạnh sau các vụ tấn công cuối tuần qua. Qatar và Oman đang phối hợp bảo đảm an toàn hàng hải trong khi Iran vẫn khẳng định sẽ tăng cường kiểm soát tuyến đường chiến lược này.

Căng thẳng đang leo thang tại eo biển chiến lược Hormuz khi lưu lượng tàu thuyền qua đây giảm mạnh vào cuối tuần qua sau hai vụ tấn công tàu chở hàng. Theo dữ liệu từ Kpler, chỉ có 29 tàu qua eo biển vào thứ bảy và 12 tàu vào chủ nhật, thấp hơn nhiều so với trước đó. Bất chấp sự phản đối của Mỹ, Iran cho biết vùng biển chiến lược này không bao giờ có thể trở lại trạng thái như trước khi chiến tranh nổ ra. Sau khi Mỹ ném bom trả đũa, cáo buộc Tehran tấn công hai tàu tuần trước, Iran đã đáp trả bằng cách nhắm vào Kuwait và Bahrain. Chuỗi xung đột này đã trực tiếp làm suy yếu bản ghi nhớ ký ngày 17 tháng 6 giữa hai nước.

Tranh chấp pháp lý quốc tế về quyền tự do hàng hải

Iran và Oman khẳng định chủ quyền của họ đối với việc quá cảnh qua eo biển và do đó đang xem xét các khoản phí dịch vụ. Tuy nhiên, theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, điều mà Tehran chưa phê chuẩn, đã đảm bảo quyền tự do hàng hải không bị cản trở cho các tàu thuyền trong các eo biển được sử dụng cho vận tải quốc tế. Bị Cộng hòa Hồi giáo phong tỏa trong cuộc chiến do Israel và Mỹ phát động ngày 28 tháng 2, tuyến đường hàng hải quan trọng này cho việc buôn bán hydrocarbon toàn cầu đã được mở lại ngay sau khi ký kết bản ghi nhớ. Tuy nhiên, Tehran chỉ cho phép một tuyến đường đi qua dọc theo bờ biển của mình. Về phần mình, Oman đang duy trì mơ hồ và tuyên bố mở một tuyến đường vận chuyển thay thế tạm thời được trình bày như một sáng kiến chung với Liên Hiệp Quốc để sơ tán các thủy thủ và tàu thuyền bị mắc kẹt.

Thế nhưng điểm nóng đáng lo ngại nhất hiện nay vẫn là Lebanon. Một trong những nút thắt lớn nhất nằm ở Lebanon, nơi tồn tại hai thỏa thuận ngừng bắn với các nội dung khác nhau. Tại miền Nam Lebanon, lực lượng cứu hộ vẫn tiếp tục tìm kiếm các nạn nhân dưới những đống đổ nát sau các đợt không kích mới của Israel.

Một ngày sau vụ tấn công vào khu vực Bourj al-Shamali gần thành phố Tyre, ngày 28 tháng 6, các nhân viên cứu hộ tiếp tục đưa thêm thi thể ra khỏi hiện trường. Theo Bộ Y tế Lebanon, riêng vụ không kích này đã khiến ít nhất 14 người thiệt mạng. Cũng theo cơ quan này, quân đội Israel đã mở rộng và tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào các thị trấn và làng mạc ở miền Nam Lebanon và các khu vực phía đông giáp biên giới phía Nam khiến ít nhất 31 người thiệt mạng.

Lebanon bị cuốn vào cuộc chiến Trung Đông khi Hezbollah mở lại mặt trận chống Israel vào ngày 2 tháng 3 để ủng hộ Iran sau cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào ngày 28 tháng 2. Theo số liệu thống kê mới nhất được Bộ Y tế công bố hôm thứ tư ngày 27 tháng 6, các cuộc không kích của Israel đã giết chết 3.269 người kể từ đó. Các cuộc tấn công diễn ra trên nhiều khu vực khác ở miền Nam và miền Đông Lebanon cũng khiến ít nhất 31 người tử vong chỉ trong một ngày. Nhiều thị trấn từng là nơi trú ẩn cho người dân sơ tán nay gần như bị bỏ hoang vì bom đạn kéo dài.

Trong bối cảnh quốc tế thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiếp tục phát đi thông điệp cứng rắn. Trong chuyến thị sát khu vực miền Nam Lebanon ngày 30 tháng 6 do quân đội Israel kiểm soát, ông tuyên bố Israel sẽ không rút quân cho tới khi Hezbollah không còn là mối đe dọa.

Lập trường giải giáp vũ khí và phản đối đàm phán của Hezbollah

Theo Thủ tướng Netanyahu, sự hiện diện của quân đội Israel tại miền Nam Lebanon sẽ còn kéo dài nếu Hezbollah vẫn duy trì lực lượng vũ trang tại khu vực. Trong khi đó, nhóm Hezbollah khẳng định chỉ có nghĩa vụ giải giáp vũ khí tại khu vực phía Nam sông Litani gần biên giới giữa Lebanon và Israel theo các thỏa thuận trước đây và các nghị quyết của Liên Hiệp Quốc. Nhóm này phản đối việc Lebanon tiến hành đàm phán trực tiếp với Israel và tuyên bố sẽ không từ bỏ vũ khí.

Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đang mở ra hy vọng giảm căng thẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, từ những diễn biến trên chiến trường Lebanon, lập trường cứng rắn của Israel cho đến những bất ổn quanh eo biển Hormuz, có thể thấy con đường hướng tới hòa bình vẫn còn rất dài. Khi các cuộc đàm phán mới chỉ dừng ở cấp độ kỹ thuật, mọi diễn biến quân sự trên thực địa đều có thể làm thay đổi cục diện khiến Trung Đông tiếp tục là một trong những điểm nóng khó lường nhất thế giới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9