Số người tử vong do đợt bùng dịch này hiện vẫn nhỏ so với khoảng 11.000 người tử vong trong đợt dịch lịch sử một thập kỷ trước. Tuy nhiên, tốc độ lây lan của virus đang khiến các chuyên gia y tế đặc biệt quan ngại. Thủ phạm lần này mang tên: Chủng Bundibugyo - một biến thể cực kỳ hiếm gặp và có độc lực cao. Giới chuyên gia đánh giá trận đại dịch này là "phi thường và chưa từng có tiền lệ" khi đây mới là lần thứ ba lịch sử ghi nhận chủng này, nhưng số ca mắc đã vượt qua tổng số ca của cả hai đợt bùng phát trước cộng lại.

Các loại vắc-xin chống Ebola mà thế giới hiện có đều đổ dồn vào chủng Zaire - vốn gây ra số lượng ca bệnh lớn nhất từ trước đến nay. Đối với chủng Bundibugyo, thế giới hiện tại hoàn toàn không có vũ khí để chống lại.

Ebola là bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng dẫn đến tử vong do virus họ filovirus gây ra. Triệu chứng điển hình gồm sốt, đau cơ, nôn mửa, tiêu chảy, giai đoạn muộn gây suy tạng và xuất huyết. Trong tự nhiên, loài dơi ăn quả là ổ chứa mầm bệnh rồi lây sang động vật linh trưởng như khỉ, vượn. Virus xâm nhập quần thể người và lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, vật liệu nhiễm virus hoặc thi thể người chết do bệnh.

Một đặc điểm gây khó khăn lớn là trong giai đoạn đầu, các triệu chứng rất phổ biến, dễ nhầm lẫn với sốt rét, khiến nhân viên y tế tuyến cơ sở dễ nhiễm bệnh và vô tình làm lây lan mầm bệnh. WHO đã nâng mức cảnh báo nguy cơ chủng virus này biến thành một đại dịch quốc gia tại Congo lên mức "rất cao". Virus đã di chuyển ra khỏi tâm dịch ban đầu, xuất hiện tại các trung tâm đô thị lớn như thủ đô Kinshasa (quy mô trên 10 triệu dân) và Goma. Tốc độ di chuyển này khiến Africa CDC phải đưa 10 quốc gia láng giềng vào nhóm nguy cơ cao. Tại Uganda, nhà chức trách đã xác nhận 5 trường hợp nhiễm bệnh, trong đó có 3 ca lây nhiễm nội địa đầu tiên.

Tâm chấn của đợt bùng phát nằm tại hai tỉnh Ituri và Bắc Kivu ở phía Đông CHDC Congo - những vùng đất bị tàn phá nặng nề bởi xung đột vũ trang kéo dài. Sự hiện diện của các nhóm phiến quân khiến các đội ngũ y tế không thể triển khai đầy đủ các biện pháp chuyên môn tại những địa bàn chưa được bảo đảm an ninh toàn diện. Thêm vào đó, người dân địa phương hoài nghi với sự trợ giúp từ bên ngoài, dẫn đến những vụ đốt phá các cơ sở y tế.

Ở các đợt dịch trước tại vùng biệt lập, virus thường tự dập tắt do người dân ít di chuyển. Nhưng lần này, dịch bệnh đang quét qua các vùng có mật độ dân cư dày đặc, nơi có tỷ lệ dịch chuyển và di tản cực cao do xung đột. Hệ thống giám sát dịch bệnh yếu kém kết hợp sự cơ động này đã biến việc truy vết và cách ly ca bệnh trở thành nhiệm vụ gần như không tưởng.

Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, sự kiện thể thao FIFA World Cup 2026 chuẩn bị diễn ra với dòng di chuyển xuyên quốc gia của hàng triệu người. Để giảm thiểu rủi ro mầm bệnh lây lan vào giải đấu, Mỹ đã đưa ra yêu cầu cứng rắn: phái đoàn bóng đá Congo phải tuân thủ quy trình kiểm soát khép kín dạng "bong bóng" và cách ly bắt buộc trong vòng 21 ngày trước khi vào nước chủ nhà. Đội tuyển Congo với phần lớn thành viên đang thi đấu tại châu Âu cũng quyết định hủy bỏ chuyến đi về nước nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm.

Khi không có công cụ vắc-xin để thực hiện chiến lược "tiêm vắc-xin bao vây", các cơ quan y tế phải phụ thuộc hoàn toàn vào các biện pháp kiểm soát dịch tễ truyền thống. Để thiết lập hàng rào ngăn chặn, WHO và Africa CDC đã điều phối một kế hoạch ứng phó chung có ngân sách 319 triệu đô la Mỹ trong 6 tháng, áp dụng cho tất cả 55 quốc gia thành viên của Liên minh Châu Phi, với 75% nguồn vốn tập trung tại Congo và Uganda. Tính đến cuối tháng 5 năm 2026, lượng ngân sách cam kết tài trợ quốc tế đã đạt hơn 200 triệu đô la, song tiến độ giải ngân cần được đẩy nhanh hơn nữa để đạt hiệu quả tối ưu ngoài thực địa.

 >>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9