Cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ không quyết định trực tiếp vị trí tổng thống, nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng điều hành của Nhà Trắng. Kết quả bỏ phiếu sẽ xác định đảng nào kiểm soát Hạ viện và Thượng viện trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Trước thềm bầu cử, tỷ lệ ủng hộ ông Trump suy giảm. Những lo ngại về chi phí sinh hoạt, chính sách thuế quan và cuộc xung đột với Iran cũng tạo thêm áp lực cho đảng Cộng hòa. Trong khi đó, đảng Dân chủ tìm cách tận dụng sự bất mãn của cử tri để giành lại lợi thế tại Quốc hội.

Bầu cử giữa kỳ Mỹ và sức ép từ cử tri

Ngày 24/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump đến điểm bỏ phiếu tại West Palm Beach, bang Florida, để tham gia bỏ phiếu sớm. Ông Trump cho biết đã bỏ phiếu cho toàn bộ ứng viên đảng Cộng hòa tại bang này.

Hoạt động bỏ phiếu sớm cũng diễn ra tại nhiều bang trên khắp nước Mỹ trước ngày bầu cử chính thức 3/11. Cuộc đua năm nay diễn ra khi chính quyền Tổng thống Trump chịu sức ép từ các vấn đề kinh tế và đối ngoại. Đây cũng là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến lựa chọn của cử tri.

Hiện tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm xuống khoảng 31%. Giá cả, chi phí sinh hoạt và tác động của cuộc xung đột với Iran đang trở thành những bất lợi đối với đảng Cộng hòa.

Trong khi đó, cử tri Hilton Hafford tại bang Maine cho rằng giá cả tăng cao ảnh hưởng đến tất cả mọi người, bất kể họ ủng hộ đảng nào. Từ giá xăng đến các mặt hàng thiết yếu, áp lực chi tiêu đang trở thành mối lo chung của nhiều hộ gia đình.

Những lo ngại này cũng xuất hiện ở nhóm cử tri trẻ. Anh Tyler Martin - cư dân bang Ohio nhận định chi phí sinh hoạt đang tạo thêm gánh nặng tài chính cho những người chuẩn bị vào đại học. Anh cũng bày tỏ hoài nghi về chất lượng giáo dục.

Bên cạnh kinh tế, chính sách nhập cư tiếp tục là vấn đề gây tranh luận. Bà Amelia Pisarik - một cư dân khác tại Ohio, mong muốn Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) rời đi. Bà đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm an toàn cho người dân trong một xã hội đa dạng về văn hóa.

Những ý kiến trên cho thấy cử tri không chỉ đánh giá chính quyền qua các cam kết chính sách, mà còn quan tâm đến tác động của những quyết định đó đối với đời sống hằng ngày.

Vì vậy, cuộc bầu cử ngày 3/11 không chỉ đơn thuần là lựa chọn các nghị sĩ. Kết quả còn phản ánh đánh giá của cử tri về hai năm đầu trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, từ những cam kết kinh tế đến cách chính quyền xử lý các vấn đề trong nước và quốc tế.

Cuộc bầu cử lần này sẽ quyết định toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện và 33 trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện. Hơn 100 triệu cử tri được dự báo sẽ tham gia bỏ phiếu. Trong khi đó, tổng chi tiêu quảng cáo chính trị ước tính đạt 11,6 tỷ USD, tăng khoảng 400 triệu USD so với cuộc bầu cử năm 2024.

Quy mô vận động tranh cử cho thấy mức độ cạnh tranh của cuộc đua. Trong đó, kết quả tại từng địa hạt và từng bang đều có thể ảnh hưởng đến cán cân quyền lực tại Washington.

Cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội

Hiện nay, tại Hạ viện, đảng Cộng hòa đang nắm 218 ghế tại Hạ viện, còn đảng Dân chủ nắm 214 ghế. Đồng thời, tại Thượng viện, đảng Cộng hòa đang chiếm ưu thế với tỷ lệ 53-47. Khoảng cách không lớn khiến kết quả tại những địa hạt và bang có tính cạnh tranh cao có thể quyết định khả năng duy trì thế đa số của mỗi đảng.

Các nhà phân tích nhận định đảng Dân chủ có cơ hội giành lại Hạ viện và cải thiện vị thế tại Thượng viện. Nếu kịch bản này xảy ra, đảng Cộng hòa có thể mất quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, trong khi vẫn nắm Nhà Trắng.

Bà Jennifer Lawless - Giáo sư Chính trị học và Chính sách công tại Đại học Virginia cho biết khoảng 11 đến 12 bang được xem là có khả năng cạnh tranh sát sao. Trong số đó, North Carolina, Texas, Maine, Michigan, Alaska và Ohio có thể mở ra cơ hội để đảng Dân chủ giành thêm ghế tại Thượng viện.

Nhận định này cho thấy cuộc đua không chỉ phụ thuộc vào xu hướng ủng hộ trên toàn quốc. Tương quan lực lượng tại từng bang, đặc điểm cử tri và khả năng vận động người dân đi bỏ phiếu đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Ông Larry Sabato cũng nhận định đảng Dân chủ có cơ hội đáng kể để giành Hạ viện. Theo ông, khả năng đảng này giành đa số tại Thượng viện cũng đáng chú ý, dù trước đó được xem là kịch bản khó xảy ra.

Những yếu tố này khiến đảng Cộng hòa gặp khó khi thuyết phục cử tri rằng các chính sách của chính quyền đang đi đúng hướng. Ngược lại, đảng Dân chủ có cơ hội biến sự bất mãn về giá cả, chăm sóc sức khỏe và chính sách đối ngoại thành lợi thế trong cuộc đua vào Quốc hội.

Tuy nhiên, lợi thế trong đánh giá của giới phân tích không đồng nghĩa với chiến thắng đã được bảo đảm. Đảng Cộng hòa vẫn có thể giữ thế đa số nếu duy trì được sự ủng hộ tại các bang và địa hạt then chốt. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách các vấn đề chính trị trên toàn quốc tác động đến lựa chọn của cử tri tại từng khu vực.

Quyền kiểm soát Quốc hội không chỉ quyết định khả năng thông qua các dự luật. Cán cân giữa hai đảng còn ảnh hưởng đến hoạt động giám sát chính quyền, phân bổ ngân sách và mức độ thuận lợi của Nhà Trắng khi triển khai các ưu tiên chính sách.

Nếu đảng Dân chủ giành lại một hoặc cả hai viện, Tổng thống Trump có thể phải đối mặt với một Quốc hội ít sẵn sàng ủng hộ các quyết sách của mình hơn. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì được đa số, chính quyền sẽ có thêm điều kiện thúc đẩy chương trình nghị sự hiện tại.

Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Các tác động đến chính sách đối ngoại

Ảnh hưởng của cuộc bầu cử giữa kỳ không chỉ giới hạn trong nội bộ nước Mỹ. Với vai trò của Washington trong các vấn đề an ninh, thương mại và khí hậu toàn cầu, sự thay đổi về cán cân quyền lực tại Quốc hội có thể tác động đến quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh và đối tác.

Đối với Ukraine, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, Quốc hội có thể thúc đẩy duy trì hoặc tăng cường viện trợ, đồng thời khôi phục, mở rộng hoạt động chia sẻ tình báo và hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.

Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa tiếp tục chiếm đa số, chính quyền Tổng thống Trump có thể duy trì chủ trương giảm gánh nặng tài chính của Mỹ ở nước ngoài. Washington cũng có thể tiếp tục gây sức ép để các đồng minh, trong đó có Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời thúc đẩy đàm phán chấm dứt xung đột Ukraine theo hướng có lợi cho Mỹ.

Tại Trung Đông, ngân sách và thẩm quyền sử dụng vũ lực có thể trở thành vấn đề gây tranh luận giữa Nhà Trắng và Quốc hội. Đến giữa tháng 9, cuộc chiến với Iran đã tiêu tốn khoảng 45 tỷ USD. Trong năm tới, chính quyền ông Trump có thể tiếp tục chịu sức ép về thẩm quyền tiến hành các chiến dịch quân sự và nguồn ngân sách dành cho hoạt động này.

Trong lĩnh vực thương mại, chính sách thuế quan và việc điều chỉnh các hiệp định kinh tế song phương, đa phương có thể làm gia tăng bất đồng giữa hai đảng. Nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, các ủy ban điều tra và quyền quyết định ngân sách có thể trở thành công cụ giám sát, gây sức ép hoặc hạn chế một số quyết định thương mại đơn phương của Nhà Trắng. Qua đó, quan hệ kinh tế của Mỹ với Trung Quốc, Liên minh châu Âu và các thị trường mới nổi cũng có thể chịu tác động.

Khác biệt giữa hai đảng còn thể hiện ở chính sách năng lượng và biến đổi khí hậu. Đảng Cộng hòa có xu hướng ủng hộ nới lỏng quy định đối với năng lượng hóa thạch, tăng sản xuất dầu khí trong nước. Trong khi đó, đảng Dân chủ ưu tiên năng lượng sạch, thực hiện các cam kết về khí hậu và duy trì tiêu chuẩn môi trường chặt chẽ hơn. Cán cân quyền lực tại Quốc hội vì vậy có thể định hướng chính sách của Mỹ trong các lĩnh vực này, cũng như cách Washington tham gia hợp tác quốc tế.

Phép thử với hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump

Tuy nhiên, giành quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa một đảng có thể thực hiện toàn bộ chương trình nghị sự của mình. Những thay đổi chính sách vẫn phụ thuộc vào quá trình lập pháp, phân bổ ngân sách và giới hạn thẩm quyền giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị Mỹ.

Với Tổng thống Trump, cuộc bầu cử giữa kỳ còn là phép thử đối với khả năng duy trì ảnh hưởng chính trị trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Nếu đảng Cộng hòa mất thế đa số tại một hoặc cả hai viện, Nhà Trắng có thể phải điều chỉnh cách làm việc với Quốc hội và đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả hai viện, ông Trump sẽ có thêm điều kiện thúc đẩy các ưu tiên trong nước và đối ngoại.

Trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ, chính sách đối ngoại cũng có thể là một lĩnh vực ông Trump tập trung nhằm định hình di sản chính trị. Tổng thống có thể sử dụng một số thẩm quyền hành pháp để theo đuổi các mục tiêu đối ngoại, nhưng mức độ thực hiện vẫn chịu sự chi phối của khuôn khổ pháp lý và các giới hạn quyền lực hiện hành.

Vì vậy, cuộc bầu cử ngày 3/11 không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa hai đảng để giành ghế tại Quốc hội. Đây còn là phép thử đối với sự ủng hộ của cử tri dành cho Tổng thống Donald Trump, đồng thời mở ra những khả năng khác nhau đối với chính sách của Mỹ trong hai năm tiếp theo. Kết quả cuối cùng sẽ định hình dư địa hành động của Nhà Trắng tại Washington và có thể tác động đến cách Mỹ xử lý các vấn đề quốc tế.