Nội địa hóa ngành ô-tô: Phép thử bản lĩnh công nghiệp Việt Nam

Nội địa hóa – chìa khóa nâng tầm công nghiệp ngành ô-tô

Tại nhiều quốc gia, tỷ lệ nội địa hóa được xem là thước đo sức mạnh công nghiệp. Thái Lan đã trở thành “Detroit của châu Á” nhờ đạt tỷ lệ nội địa hóa cao, sản xuất hơn 2 triệu xe ô-tô mỗi năm để xuất khẩu. Indonesia cũng vươn lên nhanh chóng nhờ kết hợp chính sách nội địa hóa với thu hút đầu tư có điều kiện, gắn với chuyển giao công nghệ.

Đối với Việt Nam, nếu chỉ dừng lại ở lắp ráp, ngành ô-tô sẽ mãi đứng ở “vùng đáy” chuỗi giá trị, hưởng lợi ít ỏi và dễ bị lệ thuộc. Ngược lại, nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 60–80% sẽ giúp giữ lại giá trị trong nước, tạo động lực cho công nghiệp hỗ trợ và bảo đảm an ninh kinh tế trước biến động toàn cầu.

Tác động lan tỏa tới nhiều ngành công nghiệp

Nội địa hóa ô-tô tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Ngành cơ khí buộc phải đạt trình độ chế tạo chính xác; ngành luyện kim – vật liệu cần phát triển thép cường độ cao, hợp kim nhẹ, composite; ngành công nghệ phần mềm – điện tử phải làm chủ phần mềm nhúng, hệ thống an toàn, bản đồ số, thậm chí công nghệ tự lái.

Đặc biệt, công nghệ ô tô còn có tác động lưỡng dụng cho quốc phòng, từ động cơ, khung gầm đến pin điện và cảm biến. Đây là “đòn bẩy tổng hợp” hiếm có, vừa phục vụ dân sinh, vừa củng cố tiềm lực quốc phòng.

Thực trạng còn nhiều khoảng cách

Hiện nay, tỷ lệ nội địa hóa ô-tô du lịch ở Việt Nam còn thấp. Những linh kiện giá trị cao như động cơ, hộp số, hệ thống điện tử chủ yếu nhập khẩu. Doanh nghiệp trong nước mới sản xuất được các chi tiết đơn giản như ghế, kính, lốp, nhựa nội thất.

Nguyên nhân xuất phát từ thiếu tầm nhìn dài hạn, quy mô thị trường nhỏ (400–500.000 xe/năm, thấp hơn nhiều so với Thái Lan hay Indonesia), chi phí sản xuất cao, công nghiệp hỗ trợ yếu và môi trường thể chế chưa khuyến khích đầu tư công nghệ lõi.

Điều kiện để bứt phá

Để đạt mục tiêu nội địa hóa 60–80%, Việt Nam cần chiến lược đồng bộ:

- Chính sách thuế và ưu đãi thông minh: Ưu đãi gắn với tỷ lệ nội địa hóa, xuất khẩu và chuyển giao công nghệ; thuế linh hoạt, ưu tiên xe điện, hybrid.

- Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Tập trung vào linh kiện tiềm năng, thành lập cụm công nghiệp ô tô, hình thành quỹ nâng cấp nhà cung ứng.

- Đầu tư khoa học – công nghệ và nhân lực: Phát triển động cơ, pin điện, phần mềm nhúng; xây dựng trung tâm nghiên cứu ô-tô thông minh; đào tạo kỹ sư tích hợp cơ khí – điện tử – phần mềm.

- Hội nhập khu vực: Ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia phù hợp quốc tế, tận dụng chuỗi cung ứng ASEAN để chia sẻ công nghệ và giảm chi phí.

- Vai trò dẫn dắt của Nhà nước: Mua sắm công (xe bus điện, xe công vụ) để tạo thị trường ban đầu; ràng buộc tập đoàn đa quốc gia bằng cam kết R&D và chuyển giao công nghệ.

Phép thử bản lĩnh công nghiệp Việt Nam

Mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa không chỉ là kỹ thuật, mà là phép thử bản lĩnh công nghiệp của cả dân tộc. Nó đòi hỏi đầu tư dài hạn, cải cách thể chế và khát vọng đổi mới.

Việt Nam có lợi thế về đội ngũ kỹ sư trẻ, thị trường hơn 100 triệu dân và khát vọng phát triển. Nếu đạt tỷ lệ nội địa hóa 60–80%, ngành ô-tô sẽ trở thành mũi nhọn, tạo nền tảng cho các lĩnh vực công nghệ cao như xe điện, pin, trí tuệ nhân tạo trong giao thông.

Con đường phía trước còn nhiều gian nan, nhưng nếu kiên định mục tiêu và huy động sức mạnh toàn dân, ngày chiếc ô-tô “Made in Vietnam” với tỷ lệ nội địa hóa 80% lăn bánh trên thế giới sẽ không còn xa.

Nguồn: Báo điện tử Chính phủ

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9