Khi FIFA công bố biểu giá, làn sóng tranh luận quét qua các diễn đàn cổ động viên World Cup toàn cầu.

Đầu tháng 5, cơ quan quản lý bóng đá thế giới tăng giá vé hạng tốt nhất cho trận chung kết ngày 11 tháng 7 lên mức 32.970 đô la. Đó là mức tăng phi mã 417% so với giá gốc khi mở bán vào tháng 10 năm ngoái.

Nếu so với vé hạng tốt nhất của chung kết World Cup Qatar 2022, mức nhảy vọt này tăng gần 2.000%. Không chỉ trận chung kết, giá vé trung bình một trận vòng bảng cũng trên 1.000 đô la, bất chấp việc FIFA cam kết mức giá sàn chỉ khoảng 60 đô la.

Tại Mexico, để xem trận khai mạc, nhiều người phải chi từ 3.000 đến 5.000 đô la một vé, tương đương gần 10 tháng lương trung bình của người lao động Mexico.

Không chỉ vé vào sân, các chi phí liên quan cũng cao ngất ngưởng. Một chuyến tàu từ New York đến sân vận động Meadowlands của New Jersey bình thường tốn 12,90 đô la, nhưng trong ngày diễn ra trận đấu đã tăng gần 8 lần.

Ngay cả việc xem trận đấu tại nhà hay quán ăn cũng đắt đỏ hơn khi bản quyền truyền hình bị siết chặt bởi các gói thuê bao trả tiền. Các quán rượu, cơ sở giải trí công cộng tại Mexico bị cấm sử dụng từ ngữ “World Cup” hay hình ảnh giải đấu trên biển quảng cáo nếu không nộp tiền bản quyền thương mại từ hàng trăm đến hàng ngàn đô la cho ban tổ chức.

Tại sao giá vé World Cup bị đẩy lên mức phi lý như vậy? Hãy nhìn vào cách tổ chức. 

FIFA muốn nhiều trận đấu hơn, doanh thu truyền hình cao hơn, tiền bán vé khủng hơn cùng các hợp đồng tài trợ béo bở. Tổ chức này nâng số đội tham dự từ 32 lên 48 đội, kéo dài giải đấu và tăng lượng ghế bán ra.

Sự thay đổi cốt lõi là việc áp dụng hệ thống định giá gây nhiều tranh cãi mà Mỹ là nước hiếm hoi áp dụng, mang tên định giá động (dynamic pricing). Thay vì giữ mức giá cố định, hệ thống này cho phép giá vé tự động thay đổi liên tục. Giá vé thay đổi dựa trên nhu cầu thời gian thực, lượng vé tồn kho và độ nóng của từng trận đấu. Tại các quốc gia khác, chính phủ kiểm soát giá cả chặt chẽ. Nhưng thị trường Mỹ có rất ít quy định kiểm soát giá, cho phép các tổ chức tự do áp dụng mô hình này.

Kiểu quản lý này khiến thị trường chợ đen bùng nổ ngay trên các nền tảng chính thức. Có thời điểm, cụm bốn tấm vé xem trận chung kết được rao bán với giá 2,3 triệu đô la Mỹ, thậm chí có vé lên tới gần 12 triệu đô la.

Dù tuyên bố không kiểm soát giá bán lại của cá nhân, FIFA vẫn thu về 15% phí dịch vụ từ người mua và 15% từ người bán cho mỗi giao dịch. Vì vậy, nếu một tấm vé trị giá 2,3 triệu đô la được bán trót lọt, FIFA bỏ túi 690.000 đô la Mỹ tiền phí trung gian.

Để xoa dịu dư luận, ban tổ chức tung ra lượng nhỏ vé giá 60 đô la, nhưng lượng vé này chỉ chiếm chưa đầy 1,6% tổng số vé và nằm ở những góc khuất xa nhất trên đỉnh khán đài.

Hệ luỵ hiển hiện rõ trên khán đài. Dù FIFA tuyên bố nhận được hơn 500 triệu lượt yêu cầu mua vé, gấp 10 lần các kỳ trước, thực tế rất ít trận đấu bán sạch vé. Ngay cả trận khai mạc tại Mexico hay trận đấu quan trọng của chủ nhà Mỹ gặp Paraguay, hệ thống vẫn ghi nhận hàng chục ngàn vé tồn đọng do giá quá đắt, dao động từ 1.700 đô la Mỹ cho một cặp vé khán đài tầm trung.

Từ một bộ môn vốn mang tính biểu tượng của đại chúng, thuộc về tầng lớp lao động, bóng đá giờ đây bị biến thành món hàng xa xỉ dành riêng cho giới thượng lưu và các tập đoàn lớn, đẩy hàng triệu người hâm mộ đích thực ra rìa sân vận động.

Đối với cổ động viên quốc tế, rào cản còn lớn hơn. Bên cạnh tiền vé, họ phải gánh thêm chi phí máy bay khứ hồi, tiền phòng khách sạn và sinh hoạt phí đắt đỏ tại các thành phố lớn của Mỹ, khiến chuyến đi theo chân đội tuyển trở thành giấc mơ xa xỉ.

Cơn phẫn nộ của người hâm mộ đã châm ngòi cho các cuộc điều tra pháp lý từ chính phủ. Các công tố viên tại New York và New Jersey ở Mỹ đã chính thức vào cuộc, điều tra hệ thống giá vé của FIFA, gọi mức giá hiện tại là cao phi lý.

Giới phân tích nhận định rằng, khi giải đấu khép lại, FIFA cũng sẽ không quay trở lại mô hình định giá truyền thống. Nếu một cơ chế mang lại doanh thu khổng lồ, đã chứng minh được hiệu quả tài chính sẽ trở thành tiêu chuẩn mới cho các giải đấu tương lai.

Bên cạnh tranh cãi về giá vé, giải đấu có kinh phí gần 4 tỷ đô la này còn đối mặt với hàng loạt rắc rối địa chính trị. Đội tuyển Iran rơi vào cuộc khủng hoảng visa nghiêm trọng sau những xung đột quân sự căng thẳng hồi đầu năm.

Tranh cãi về visa buộc tuyển Iran dời đại bản doanh dự định ở Arizona sang Mexico, giáp biên giới Mỹ để thi đấu 3 trận tại Mỹ. Tuyển Iran chỉ được phép nhập cảnh Mỹ đúng một ngày trước trận đấu và phải rời đi vài giờ sau khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, tránh việc lưu trú qua đêm tại nước Mỹ.

Sự căng thẳng còn lan sang chính sách nhập cư cứng rắn của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Các công nhân tại sân vận động Los Angeles, trong đó phần lớn là người nhập cư, đã biểu tình phản đối việc lực lượng tuần tra di trú ICE được phép kiểm soát trong giải đấu.

Trong khi đó, tại Mexico, bóng ma bạo lực từ các băng đảng ma túy đe dọa trực tiếp đến an ninh giải đấu sau vụ quân đội triệt hạ trùm ma túy El Mencho. Nhằm bảo vệ bốn trận đấu diễn ra tại thủ phủ Guadalajara, chính phủ Mexico phải huy động lực lượng khổng lồ gồm 100.000 nhân viên an ninh trên toàn quốc để ứng phó với các tình huống đụng độ có thể bùng phát.

Việc phân bổ các trận đấu giữa 3 quốc gia đồng đăng cai Mỹ, Canada và Mexico cũng gây tranh cãi.

Có quá nhiều bất ổn đang bủa vây ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, từ những chiếc ghế trống vì giá vé cắt cổ cho đến những xung đột chính trị gay gắt. Câu hỏi về tương lai của môn thể thao vua, liệu nó sẽ tiếp tục thuộc về nhân dân hay hoàn toàn biến thành một đặc quyền của tầng lớp thượng lưu, vẫn còn bỏ ngỏ.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9