Pháp đang là tâm điểm của đợt nắng nóng tại Châu Âu khi liên tiếp ghi nhận các mức nhiệt trung bình cao kỷ lục. Ngày 23/6, nhiệt độ trung bình tại 30 trạm thời tiết đạt 29,8 độ C, tăng lên 30 độ C vào ngày 24/6. Đêm 24 rạng sáng 25/6 cũng là đêm nóng nhất từ trước đến nay với chỉ số nhiệt quốc gia đạt 22 độ C.

Trong ngày 22/6, 459 kỷ lục nhiệt độ bị phá vỡ hoặc san bằng, trong đó có 102 kỷ lục cao nhất. Đợt nắng nóng cũng khiến hàng chục người thiệt mạng tại Pháp do đuối nước; trong khi Tây Ban Nha ghi nhận 213 ca tử vong liên quan đến nhiệt độ cao từ ngày 21 đến 24/6, riêng ngày 24/6 có gần 100 trường hợp. Tây Ban Nha, Vương quốc Anh và Thụy Sĩ đều trải qua tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận.

Theo giới chuyên gia, dưới tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra, các đợt sóng nhiệt trên toàn cầu đang có xu hướng kéo dài hơn, gay gắt hơn và có cường độ mạnh hơn. Carbon dioxide và các khí nhà kính sinh ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch đang làm Trái Đất nóng lên, tác động đến các đợt sóng nhiệt.

Trong khoa học, sóng nhiệt được định nghĩa là chuỗi ngày có mức nhiệt cao hơn so với trung bình, đủ để gây ra những tác động tiêu cực. Các chuyên gia cho biết, dù không gây ra sự tàn phá rõ rệt như bão, lốc xoáy hay lũ quét, nắng nóng vẫn là hiện tượng thời tiết cực đoan đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người.

Nguyên nhân của đợt nắng nóng gay gắt và kéo dài tại Châu Âu được xác định là mô hình thời tiết mang tên "khối Omega".

Trong khi đó, thuật ngữ "vòm nhiệt" được dùng để chỉ khối không khí nóng khổng lồ, không chỉ bao trùm ngay trên mặt đất mà còn có thể mở rộng nhiều kilômét cả về chiều cao lẫn chiều ngang.

Các chuyên gia cũng cảnh báo, tình trạng oi bức vào ban đêm càng làm gia tăng mức độ nguy hiểm. Nếu không có điều hòa và nhiệt độ ban đêm tại Châu Âu vẫn ở trên mức 26,6 độ C, cơ thể con người sẽ không có đủ thời gian để hạ nhiệt và phục hồi.

Theo số liệu từ Cơ quan Giám sát Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh Châu Âu (EU), Châu Âu hiện là Châu lục có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới. Kể từ thập niên 1980, nền nhiệt tại đây đã tăng nhanh gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hạ tầng của Châu Âu vẫn chưa được chuẩn bị tương xứng với thực tế mới này.

Trong nhiều thập kỷ, Châu Âu được xem là khu vực có khí hậu tương đối ôn hòa. Vì vậy, những hạn chế về hạ tầng bắt đầu bộc lộ khi nhiệt độ vượt 40 độ C trong nhiều ngày liên tiếp.

Các nước như Pháp hay Bỉ phải cắt giảm số chuyến tàu điện do đường ray và dây điện trên cao giãn nở. Nắng nóng cực đoan còn gây áp lực lên hệ thống điện, khi gia tăng nhu cầu sử dụng năng lượng để làm mát, gây áp lực lớn lên lưới điện.

Tại Pháp, hàng nghìn người dân Paris đang sinh sống trong các căn hộ áp mái phải đối mặt với tình trạng nắng nóng đặc biệt nghiêm trọng. Những mái nhà màu xám mang tính biểu tượng của thành phố, dù có độ bền cao, lại hấp thụ và truyền nhiệt rất mạnh, khiến hơi nóng lan vào bên trong căn hộ và tỏa ra cả không gian xung quanh. Hiện loại vật liệu mạ kẽm này được ước tính bao phủ khoảng 3/4 trong tổng số 130.000 mái nhà tại thủ đô Paris.

Lượng phát thải không chỉ đến từ vật liệu hay quá trình thi công, mà phần lớn còn bắt nguồn từ nhu cầu tiêu thụ năng lượng để làm mát hoặc sưởi ấm do nhiều công trình chưa được cách nhiệt hiệu quả.

Bên cạnh đó, sự gia tăng các công trình bê-tông khiến khu vực đô thị nóng lên nhanh hơn vùng nông thôn. Các khu dân cư có thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do thiếu không gian xanh và bóng mát. Giới khí tượng học nhấn mạnh, việc tăng cường mảng xanh cho các đô thị là yêu cầu cấp thiết.

Hiện nhiều thành phố đã chủ động triển khai các biện pháp ứng phó như bố trí trung tâm tránh nóng, xe buýt làm mát và các trạm cung cấp nước uống. Tuy nhiên, giới khoa học nhận định con người sẽ phải tiếp tục nâng cao khả năng thích ứng, trong bối cảnh các đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt và mối đe dọa từ thời tiết cực đoan tiếp tục gia tăng.

Theo Tổng Thư ký điều hành Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu Simon Stiell, đợt nắng nóng gay gắt đang thiêu đốt Châu Âu là lời cảnh báo rõ ràng về tình trạng biến đổi khí hậu và cũng là cái giá mới nhất mà thế giới phải trả cho ô nhiễm do hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch.

Ông Simon Stiell cho rằng, nếu thế giới không ngừng đốt lượng lớn than đá, dầu mỏ và khí đốt, các đợt nắng nóng cực đoan sẽ tiếp tục trở nên gay gắt và nghiêm trọng hơn trong tương lai.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV