Nghệ thuật Trúc Chỉ

Một nghệ nhân đang hướng dẫn cách làm Trúc Chỉ

Việt Nam có trên dưới 300 loài tre, nứa, trúc… Ngày nay, dù tốc độ đô thị hóa diễn ra khá nhanh, nhưng về miền quê, chúng ta vẫn dễ dàng nhìn thấy những lũy tre bao quanh làng. 

Vào năm 2000, một họa sĩ của miền đất cố đô Huế đã sử dụng nguyên liệu gần gũi này để cho ra đời một loại hình nghệ thuật độc đáo mang tên “Trúc Chỉ”. 

Phân tích theo ngữ nghĩa của từ, “chỉ” là giấy, còn “trúc” là tre, nhưng “trúc chỉ” không đơn thuần là một loại giấy làm từ tre mà là một mỹ thuật sáng tạo dựa trên vật liệu này. Họa sĩ Phan Hải Bằng, một giảng viên của Đại học Huế và các cộng sự đã tạo nên những bức tranh trong giấy tre dựa trên đặc điểm của vật liệu và sự vận dụng kỹ thuật ánh sáng. 

Một món hàng mỹ nghệ làm từ Trúc Chỉ

Những bức tranh được tạo hình trên giấy tre bằng cách sử dụng bút nước, về sau được phát triển thành kỹ thuật graphy, ngay trên tấm giấy tre còn ướt, sau đó đem phơi khô. Tùy vào hoa văn trên từng thớ tre, sự tác động của yếu tố phơi sáng, và mỹ thuật vẽ tay thủ công, nghệ thuật Trúc Chỉ tạo ra hàng ngàn bức tranh độc bản, tỉ mỉ và đầy ngẫu hứng. 

Điểm đặc biệt của nghệ thuật này là có tính ứng dụng khá cao. Bản thân trúc chỉ là một sản phẩm nghệ thuật nhưng còn được sử dụng như một nguyên liệu để tạo nên các sản phẩm ứng dụng khác như: túi xách, đèn lồng, nón… và nhiều món hàng mỹ nghệ qua bàn tay tài hoa của các nghệ nhân truyền thống ngành thêu, đan lát, mộc… 

Từ chiếc đèn phòng ngủ đến chiếc hộp đựng đồ trang điểm, từ chiếc quạt giấy nhỏ nhắn đến chiếc ô che nắng… tất cả đều được Trúc Chỉ thổi vào cái hồn phách cổ truyền nhưng đậm chất hiện đại.

Những chiếc đèn trang trí làm từ Trúc Chỉ

Vùng đất Kinh Kỳ cổ kính mang trong mình nhiều trầm tích lịch sử, văn hóa giàu bản sắc, nơi phát tích và lưu giữ nhiều loại hình nghệ thuật độc đáo. Nghệ thuật Trúc Chỉ là gì? Điều gì tạo nên cái hồn của một bức tranh trúc chỉ ? 

Đón xem tiết mục Nghệ thuật và cuộc sống, phát sóng trong Tạp chí văn nghệ lúc 8g20, chủ nhật (27/5) trên kênh HTV7.

(Ảnh: Trương Huỳnh Minh Đức)