Nâng hạng thị trường: Dòng vốn ngoại và bài toán hấp thụ từ thị trường nội địa

Sau nhiều năm kiên trì nỗ lực cải thiện thể chế và hạ tầng kỹ thuật, thị trường chứng khoán Việt Nam vừa đón nhận một cột mốc mang tính bước ngoặt. Theo thông tin sáng nay (ngày 8/4) từ tổ chức xếp hạng FTSE Russell trong kỳ đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026, Việt Nam đã chính thức được xác nhận lộ trình nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market).

Kết quả này là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với những cải cách sâu rộng của Chính phủ và các cơ quan quản lý và định hình một chu kỳ phát triển mới cho dòng vốn đầu tư vào Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau những con số đầy hứa hẹn về dòng vốn tiềm năng là những bài toán thực tế về khả năng hấp thụ và sức khỏe nội tại của thị trường.

Bài toán hấp thụ vốn

Tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán của Việt Nam không diễn ra đột ngột mà được thực hiện theo lộ trình phân kỳ thận trọng. Cụ thể, thông tin mới nhất cho thấy FTSE Russell sẽ triển khai nâng hạng qua 4 kỳ, bắt đầu từ tháng 9/2026 và kéo dài đến tháng 3/2027.

Ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng kiêm Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư Công ty Chứng khoán SSI (SSI Research), đưa ra dự báo về tỷ trọng dòng vốn chảy vào Việt Nam với những điều chỉnh sát với thực tế hơn là khoảng 1,67 tỷ USD.

"Họ sẽ tiến hành nâng hạng Việt Nam từ từ. Điểm này hơi khác so với dự báo ban đầu của SSI, nhưng về mặt trọng số của Việt Nam trong rổ chỉ số sẽ không có nhiều thay đổi đáng kể," ông Hưng chia sẻ.

Dựa trên tính toán mới nhất vào cuối tháng Ba, ông Hưng cho rằng lượng vốn thực tế đổ vào thị trường trong giai đoạn đầu dự kiến đạt khoảng 1,52 đến 1,53 tỷ USD. Trong đó, đợt giải ngân đầu tiên vào ngày 21/9 có thể mang lại khoảng 150 triệu USD, một con số tuy không quá lớn so với quy mô thanh khoản hiện tại nhưng mang giá trị biểu tượng cực kỳ quan trọng.

Đồng quan điểm về tiềm năng dài hạn, bà Trần Thị Thanh Nhàn, chuyên viên Nghiên cứu Phân tích tại Công ty Chứng khoán Maybank, nhìn nhận đây là "điểm bùng phát thanh khoản" của thị trường. Theo phân tích của Maybank, tổng dòng vốn từ các quỹ thụ động và sự phân bổ từ các quỹ chủ động có thể đạt mức ấn tượng từ 6-8 tỷ USD theo thời gian.

Bà Nhàn cho hay việc chia nhỏ lộ trình nâng hạng thành bốn đợt được đánh giá là một chiến thuật thông minh, giúp thị trường nội địa có đủ thời gian để hấp thụ lượng vốn lớn mà không gây ra những cú sốc về giá hoặc biến động thanh khoản quá mức.

Một góc nhìn thận trọng đến từ ông Nguyễn Đức Khang, Trưởng phòng Phân tích Chứng khoán Pinetree. Cụ thể, ông Khang cảnh báo nhà đầu tư không nên coi việc nâng hạng như một "chiếc gậy phép màu" có thể thay đổi cục diện thị trường ngay lập tức.

Ông Khang đưa ra một phép so sánh thực tế về dòng vốn thụ động dự kiến khoảng 600-800 triệu USD (tương đương 15.000-20.000 tỷ đồng) là khá khiêm tốn nếu đặt lên bàn cân với áp lực bán ròng hơn 125.000 tỷ đồng của khối ngoại trong năm 2025 và 30.000 tỷ đồng tính từ đầu năm 2026.

"Dòng vốn từ nâng hạng chỉ chiếm một phần nhỏ so với lượng vốn đã bán ròng. Đừng quá kỳ vọng vào một cú lội ngược dòng ngoạn mục khi các quỹ chủ động vẫn đang ưu tiên sự an toàn tại các thị trường phát triển do chênh lệch lãi suất và biến động tỷ giá," ông Khang nhấn mạnh.

Thực tế này cho thấy trong khi các quỹ thụ động buộc phải mua theo quy tắc chỉ số, thì các quỹ chủ động vốn có quy mô lớn hơn nhiều, vẫn đang ở trạng thái quan sát. Ông Khang nhấn mạnh sự trở lại của họ phụ thuộc nhiều hơn vào các yếu tố vĩ mô, như triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp, sự ổn định của tỷ giá VND/USD và sự xuất hiện của những "hàng hóa" mới chất lượng trên sàn chứng khoán.

Lột xac về chất lượng hạ tầng và tư duy quản lý

Nâng hạng không chỉ là câu chuyện về dòng tiền, mà quan trọng hơn, đó là sự lột xác về chất lượng hạ tầng và tư duy quản lý.

Ông Hồ Hữu Tuấn Hiếu, chuyên gia chiến lược đầu tư tại Chứng khoán SSI, khẳng định nâng hạng không phải là mục đích đến mà là cả một hành trình. Bởi, hành trình này bắt buộc Việt Nam phải hoàn thiện các tiêu chuẩn khắt khe về vận hành để tiến tới mục tiêu xa hơn là chỉ số MSCI Emerging Markets, nơi có quy mô vốn theo dõi lớn gấp nhiều lần so với FTSE.

Điểm mấu chốt trong cải cách hạ tầng hiện nay là việc triển khai cơ chế Đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Đây là giải pháp căn cơ để giải quyết vấn đề ký quỹ trước giao dịch, vốn là rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư tổ chức quốc tế trong nhiều năm qua.

Ông Phạm Lưu Hưng phân tích nếu Việt Nam thực hiện đúng lộ trình CCP vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027, thị trường sẽ đạt thêm ít nhất 3 tiêu chí quan trọng của Tổ chức MSCI. Hiện tại, Việt Nam đã đạt khoảng 10 trên tổng số 18 tiêu chí của tổ chức này. Bên cạnh đó, việc nới lỏng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các ngành hàng không, ngân hàng và nâng cao tiêu chuẩn công bố thông tin bằng tiếng Anh cũng đang ghi nhận những bước tiến dài.

"Khi dòng tiền bắt đầu vào Việt Nam từ những quỹ lớn (như Vanguard hay các công ty chứng khoán toàn cầu), các nhà tạo lập chỉ số như MSCI sẽ buộc phải nhìn lại Việt Nam. Tôi kỳ vọng trong kỳ đánh giá tháng 6/2026 hoặc 2027, khả năng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi (watchlist) của MSCI là rất cao," ông Hưng chia sẻ thêm.

Theo các chuyên gia, việc đáp ứng các yêu cầu của FTSE Russell thực tế đã là một lời khẳng định về năng lực vận hành của hệ thống hạ tầng mới, giúp xóa tan những lo ngại về rủi ro hoạt động mà các tổ chức quốc tế từng quan ngại.

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán không tồn tại tách biệt với nền kinh tế vĩ mô. Những biến động từ thị trường tài chính quốc tế (như giá dầu Brent có thời điểm giảm mạnh gần 20% hay những xung đột tại Trung Đông) vẫn là những "biến số" cần theo dõi chặt chẽ. Áp lực tăng trưởng trong quý 2 là rất lớn khi mục tiêu GDP cần đạt mức gần 11% để hoàn thành kế hoạch nửa đầu năm. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia phân tích cho rằng các chính sách thúc đẩy tiêu dùng, giải ngân đầu tư công và sửa đổi luật thuế thu nhập cá nhân đang được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" cho sức khỏe nội tại của các doanh nghiệp niêm yết.

Sau khi nâng hạng, giới phân định nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam dự báo sẽ có sự phân hóa mạnh mẽ về tư duy đầu tư. Sự chuyên nghiệp hóa sẽ đẩy lùi phong cách giao dịch ngắn hạn (trading) dựa trên tin đồn.

"Dần dần chúng ta sẽ nhận ra thực tế là không ai có đủ năng lực để có thông tin sớm một cách bền vững. Trong một môi trường mà mặt bằng thông tin trở nên tương đồng giữa tổ chức và cá nhân, khả năng xử lý dữ liệu và chọn lọc thông tin chất lượng mới là yếu tố quyết định thành công," ông Hưng nhận định.

Việc khoác lên mình "chiếc áo mới" mang tên Thị trường Mới nổi là một vinh dự, nhưng cũng là trách nhiệm nặng nề. Để giữ chân được dòng vốn ngoại và biến nó thành nguồn lực phát triển kinh tế bền vững, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tiếp tục duy trì đà cải cách, không chỉ ở những con số kỹ thuật mà còn ở tính minh bạch và sự đa dạng của hàng hóa trên thị trường. Nâng hạng FTSE Russell tháng 9/2026 là một khởi đầu mới, một bước đệm vững chắc để thị trường chứng khoán Việt Nam khẳng định vị thế của một nền kinh tế năng động.

Bên cạnh đó, việc nâng hạng thị trường chứng khoán là minh chứng cho tinh thần chủ động hội nhập tài chính quốc tế theo Nghị quyết 59-NQ/TW, giúp nâng cao vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính toàn cầu. Đây cũng là đòn bẩy then chốt nhằm thực hiện các mục tiêu tăng trưởng đột phá tại Nghị quyết 69-NQ/TW, tạo nguồn cung vốn trung và dài hạn bền vững cho nền kinh tế năm 2026. Đặc biệt, một thị trường minh bạch, chuyên nghiệp sẽ mở ra kênh huy động vốn hiệu quả, thúc đẩy khối kinh tế tư nhân lớn mạnh và hội nhập sâu rộng theo đúng định hướng của Nghị quyết 68-NQ/TW./.