Kỷ nguyên số: Rào cản bản quyền của nghệ sĩ năm 2026

Hàng loạt sản phẩm âm nhạc, hình ảnh, video được tạo ra chỉ bằng vài câu lệnh đang khiến thế giới sáng tạo vừa hào hứng trước những khả năng chưa từng có, vừa dấy lên nhiều tranh cãi gay gắt về bản quyền và giá trị nguyên bản của nghệ thuật. Giữa làn sóng công nghệ bùng nổ năm 2026, câu hỏi lớn nhất không còn là A.I. có thể sáng tạo được hay không, mà là ai sẽ chịu trách nhiệm cho những tác phẩm được tạo ra từ thuật toán.

Chỉ với vài câu lệnh, một bản demo ca khúc với giai điệu, hòa âm và giọng hát mô phỏng có thể được tạo ra trong vài phút để gửi cho nhạc sĩ nghe thử. Sự bùng nổ này không chỉ mở ra kỷ nguyên sáng tạo tốc độ cao mà còn kéo theo nhiều tranh cãi về tính nguyên bản và quyền sở hữu tác phẩm trong thời đại thuật toán.

Nhà sáng tạo nội dung Mei Mei nhận định A.I. hiện tại đã rất thông minh, có thể giúp phác thảo kịch bản hay hình ảnh trong vài giây, nên có thể coi nó như một "đồng tác giả" để khơi nguồn cảm hứng. Tuy nhiên, nút bấm quyết định vẫn ở tay mình. Nếu phó mặc hoàn toàn cho máy tính, sản phẩm làm ra sẽ rất đại trà và vô hồn. A.I. chỉ làm nhiệm vụ gợi ý, còn người làm nội dung phải là người chọn lọc và thổi cá tính của mình vào đó, thông qua các câu lệnh chẳng hạn.

Nhạc sĩ Trid Minh nêu quan điểm rằng khán giả chắc chắn vẫn sẽ chọn cảm xúc chân thật của con người. Theo Nhạc sĩ, sự hoàn hảo của thuật toán có thể làm người nghe thích thú lúc đầu, nhưng cái giữ chân khán giả lâu dài chính là câu chuyện, là những tổn thương hay niềm vui được người nghệ sĩ gửi gắm vào tác phẩm. Công nghệ chỉ là bệ phóng, còn cái cốt lõi của nghệ thuật thì máy móc không bao giờ thay thế được con người.

Ông Marc Woo - Tổng Giám đốc Google Việt Nam cho biết sự bùng nổ của A.I. trong sáng tạo nghệ thuật tại một đô thị năng động như TP. Hồ Chí Minh đang đặt ra những bài toán mới về bản sắc và đạo đức nghề nghiệp. A.I. có thể cung cấp dữ liệu, gợi ý cấu trúc, nhưng chính trải nghiệm thực tế và lăng kính cá nhân mới là thứ thổi hồn vào tác phẩm, nhất là trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật.

A.I. hiện nay có thể tạo ra giai điệu, hình ảnh hay kịch bản chỉ từ vài dòng lệnh, khiến công nghệ không còn chỉ đứng sau hỗ trợ mà đang trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo nghệ thuật.

Cùng với sự bùng nổ đó, các quy định pháp lý tại Việt Nam cũng bắt đầu siết chặt hơn khi yêu cầu người sáng tạo phải chứng minh dấu ấn trí tuệ của mình và chịu trách nhiệm về tính nguyên bản của mọi sản phẩm có sự can thiệp của A.I..

"Điều 4 của Nghị định 134/2026/NĐ-CP ban hành ngày 06/4/2026 quy định rõ một tác phẩm có sự cộng tác giữa nghệ sĩ và A.I. chỉ được pháp luật công nhận quyền tác giả khi con người có đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào quá trình sáng tạo. Nghệ sĩ phải là người trực tiếp cung cấp dữ liệu, thiết lập tham số, đồng thời đóng vai trò đánh giá, lựa chọn, sắp xếp và chỉnh sửa kết quả cuối cùng để đảm bảo sản phẩm phản ánh đúng ý đồ thẩm mỹ cá nhân, thay vì chỉ dựa vào sự sắp đặt ngẫu nhiên hay tự động của thuật toán. Ngoài ra, người sáng tạo phải chịu toàn bộ trách nhiệm về nội dung, tính hợp pháp của sản phẩm và tuyệt đối không được gây phương hại đến quyền tác giả của các dữ liệu đầu vào dùng để huấn luyện hệ thống A.I. đó", Luật sư Lê Thị Bích Hải, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cung cấp thông tin.

Chỉ với vài câu lệnh, A.I. đã có thể tạo ra những sản phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh, từ âm nhạc đến hình ảnh, làm mờ dần ranh giới giữa sáng tạo của con người và máy móc. Sự phát triển này đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xác lập rõ ràng quyền sở hữu và ranh giới pháp lý đối với các tác phẩm có sự tham gia của thuật toán.

Ông Lê Hồng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh cho biết ở góc độ quản lý, trung tâm luôn duy trì việc gắn kết thường xuyên với Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam nhằm có những tư vấn chuyên sâu, kỹ lưỡng trước khi phê duyệt biểu diễn hoặc phát hành nội dung lên các nền tảng số, bởi thực thi quyền tác giả hiện là yếu tố then chốt để các chương trình tồn tại.

Sáng tạo nghệ thuật thời đại mới không còn là sàn diễn tự do cho những hành vi sử dụng trái phép dữ liệu hay đạo nhái ẩn danh dưới danh nghĩa thuật toán.

Đó là nơi tôn vinh những bộ óc biết làm chủ công nghệ, xem A.I. là bệ phóng để hiện thực hóa những lý tưởng nhân văn của mình, đồng thời nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ minh bạch, gắn nhãn sản phẩm để bày tỏ sự tôn trọng đối với công chúng và các đồng nghiệp trong giới.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9