Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XIV: Hợp nhất hai luật, tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý nguồn lực công

Các ý kiến cho rằng, việc hợp nhất phải thực sự khắc phục được những chồng chéo giữa hai luật, bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong quản lý, phân bổ, sử dụng nguồn lực công, góp phần khắc phục các tồn tại, bất cập trong lập, phân bổ, thực hiện quyết toán ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công. Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với xác định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành trong tổ chức thực hiện, nhất là cơ chế phân cấp, phân quyền trong tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; phát huy tính chủ động, linh hoạt, rút ngắn thời gian xử lý công việc nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý chặt chẽ, kiểm soát được rủi ro và công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn vốn nhà nước.

Giải quyết những vấn đề giao thoa, chồng lấn

Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, hai luật này mới được sửa đổi, bổ sung năm 2024, 2025 để thể chế hóa một số tư tưởng chỉ đạo trong các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và xử lý những vướng mắc khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Trên thực tế, khi thi hành vẫn còn phát sinh những vướng mắc bất cập, hạn chế và giao thoa. Trước đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư tham mưu cho Chính phủ trình Luật Đầu tư công, còn Bộ Tài chính tham mưu xây dựng Luật Ngân sách nhà nước. Trong khi thực tế tất cả đều sử dụng ngân sách nhà nước, vì vậy không cần thiết phải có hai luật, phải hợp nhất lại nhằm giải quyết những vấn đề giao thoa, chồng lấn và đơn giản hóa thủ tục.

"Những vấn đề liên quan chi ngân sách đầu tư công thực hiện theo quy định về đầu tư công, những vấn đề chi thường xuyên quy định trong chi thường xuyên. Việc hợp nhất hai luật này là hết sức phù hợp", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đã được đồng ý về chủ trương hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công 5 năm. Việc tích hợp các nội dung này là rất hợp lý.

Dự thảo cũng hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm vào chung một chương trình, kế hoạch để thống nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư. Quốc hội có thể giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động, linh hoạt trong điều hành, như: tiêu chí điều chỉnh và phân loại dự án; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư đối với các chương trình, dự án (trừ dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự lập quyết định đầu tư, bố trí vốn, theo dõi, kiểm tra.

Nhấn mạnh tinh thần chung là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ, Thủ tướng cho rằng, tất cả các khoản chi của ngân sách nhà nước, kể cả chi đầu tư công, chi thường xuyên phải được đánh giá hiệu quả tổng thể dựa trên kết quả đầu ra thực chất, thay vì chỉ đánh giá thuần túy về hiệu quả kinh tế đơn thuần, do nhiều dự án còn gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo.

Thủ tướng cho hay cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để kế thừa, sửa đổi, bổ sung đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, HĐND và UBND các cấp để rõ thẩm quyền.

Đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương

Cho biết Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công mới được sửa đổi, nhưng trước yêu cầu tăng trưởng hai con số và yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cần tiếp tục hoàn thiện, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tinh thần chung xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất phải có những đổi mới, bứt phá để đất nước phát triển.

Chủ tịch Quốc hội nêu ba yêu cầu đặt ra cho sửa đổi Luật lần này. Một là, khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc. Thực tế cho thấy, mô hình ngân sách lồng ghép đang khiến quy trình phê duyệt kéo dài, nhiều tầng nấc, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương.

Hai là, xóa rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư, khắc phục tình trạng không thể dùng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Ba là, bảo đảm sự tương thích với việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia. Cần có khung pháp lý ngân sách cho phép giao vốn trọn gói theo mục tiêu đầu ra thay vì giao chi tiết theo danh mục đầu vào. Quốc hội không quản lý danh mục, không quản lý dự án mà Chính phủ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Đối với các nhóm định hướng chính sách trọng tâm, theo Chủ tịch Quốc hội, cần phải đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương; hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ ràng giữa nguồn thu ngân sách Trung ương hưởng 100%, ngân sách địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm; tăng tính chủ động cho các đô thị động lực.

Cùng với đó, "linh hoạt hóa" ranh giới chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, có thể cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên cho các nhiệm vụ mang tính chất đầu tư quy mô nhỏ (như cải tạo, nâng cấp, mở rộng, sửa chữa tài sản công hiện có, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc…). Chuyển sang phân định dựa trên bản chất mục tiêu thay vì trên nguồn vốn; áp dụng nguyên tắc vốn đầu tư công tập trung cho các dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới; còn chi thường xuyên thì phục vụ duy trì, vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị chuyển đổi sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra; chuyển từ phân bổ theo chứng từ đầu vào sang giao vốn theo KPI, kết quả đầu ra. Trung ương chỉ kiểm soát trần ngân sách và chỉ tiêu kết quả; thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách là bộ, ngành, UBND các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi nguồn lực được giao.

“Hoàn thiện khuôn khổ chi tiêu trung hạn gắn kết giữa kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn với dự toán ngân sách hàng năm để hạn chế việc lập dự toán dàn trải, thiếu tính khả thi”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội nhất trí với ý kiến các đại biểu về việc áp dụng cơ chế giao vốn trọn gói, không phân bổ chi tiết đến từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương; giao tổng mức vốn cho cấp tỉnh theo danh mục chi tiêu bắt buộc, HĐND cấp tỉnh phân bổ chi tiết, điều hòa vốn giữa các hợp phần. Đồng thời bãi bỏ các điều kiện trói buộc thủ tục, cho phép kéo dài thời gian giải ngân các khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia mang tính chất đặc thù xã hội, vùng sâu, vùng xa năm kế tiếp mà không phải qua nhiều tầng nấc xin phép.

Góp ý vào định hướng xây dựng dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, năm 1996 là năm đầu tiên có Luật Ngân sách nhà nước, hình thành ngân sách thống nhất của cả nước, đồng thời phân chia ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Còn Luật Đầu tư công năm 2014 mới ra đời. Khi chưa có Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước điều chỉnh toàn bộ việc phân bổ, quản lý, sử dụng ngân sách. Hoạt động đầu tư công cũng thực hiện một phần theo Luật Ngân sách nhà nước, một phần theo nghị định của Chính phủ và các luật khác.

Lý giải về việc xây dựng Luật Đầu tư công, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho hay, trước Đại hội XI, tình trạng đầu tư công dàn trải, phân tán, hiệu quả thấp còn phổ biến. Các dự án manh mún, dở dang, nợ công, nợ xây dựng cơ bản tồn đọng rất nhiều. Trước thực tế này, Đại hội XI đã đặt ra mục tiêu tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển hài hòa, hợp lý giữa chiều rộng và chiều sâu, tập trung vào ba trọng tâm: tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, tái cơ cấu đầu tư (trọng tâm là đầu tư công) và tái cơ cấu hệ thống ngân hàng tài chính (trọng tâm là ngân hàng thương mại). Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 1792/CT-TTg về tăng cường quản lý đầu tư từ vốn ngân sách nhà nước và vốn trái phiếu chính phủ. Đây là tiền thân của Luật Đầu tư công sau này.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, Luật Đầu tư công là một trong những luật sửa nhiều lần nhất. “Có thể nói là năm nào cũng sửa, mỗi lần sửa một hai câu, một vài điều. Có lẽ từ năm 2014 đến giờ phải sửa gần chục lần”. Giờ đây, đã đến lúc phải nhập hai luật này để thể hiện một mô hình quản trị tài chính công hiện đại, “bởi vì xét cho cùng thì đầu tư công cũng là tài chính công, phải hợp nhất lại thành một đạo luật thống nhất”.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, không phải cứ gộp hai luật này lại thành luật mới, mà phải thiết kế một quy trình quản lý ngân sách và quản lý đầu tư mới hiệu quả hơn, có tính quản trị toàn diện hơn theo hướng thống nhất quy trình lập kế hoạch tài chính và quy trình lập kế hoạch đầu tư; đồng thời phải đồng bộ với các luật khác như Luật Quản lý nợ công, Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Luật Xây dựng và kế hoạch tài chính công.

Khẳng định việc tích hợp hai luật là cần thiết, đại biểu Nghiêm Xuân Thành (Khánh Hòa) dẫn chứng, quá trình triển khai hai luật này ở địa phương vừa qua rất vướng. Có những lúc liên quan đến hai bộ, bộ này đồng ý chủ trương nhưng bộ kia lại chưa đồng thuận.

“Có dự án vay vốn Ngân hàng Thế giới hơn 2 tỷ USD mà Thủ tướng, Phó Thủ tướng họp đến 5, 6 kỳ cùng với Đồng bằng sông Cửu Long mà tại cuộc họp vẫn chưa thông. Có lúc Thủ tướng thấy sốt ruột, bảo hôm nay quyết định theo đa số. Khi đó đa số đã quyết, nhưng về mãi vẫn không thấy thông báo”, ông Thành kể.

Nguồn: TTXVN

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9