Thói quen chỉ tìm đến bệnh viện khi đã mang bệnh khiến nhiều người bỏ lỡ "thời điểm vàng" để phát hiện sớm và kiểm soát nguy cơ sức khỏe. Trong nhiều năm, hệ thống y tế tuyến cuối luôn phải gánh áp lực quá tải, trong khi mạng lưới y tế cơ sở vẫn chưa phát huy hết vai trò của mình trong công tác dự phòng.

Chiến dịch "150 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân" của TP. Hồ Chí Minh được triển khai với cách tiếp cận hoàn toàn khác. Thay vì chờ người dân tìm đến cơ sở y tế, các y, bác sĩ chủ động mang dịch vụ khám chữa bệnh đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là những người cao tuổi, người khuyết tật và các trường hợp gặp khó khăn trong việc đi lại.

Y tế đến tận nơi chăm sóc trẻ khuyết tật

Những ngày cuối tháng 7, Trung tâm Điều dưỡng, Phục hồi chức năng - Trợ giúp trẻ em và Hỗ trợ người khuyết tật trên đường Tú Xương trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ khi đội ngũ y tế cơ sở trực tiếp đến tổ chức khám sức khỏe cho hơn 200 trẻ em và thành viên đang được chăm sóc tại đây.

Quy trình khám được tổ chức bài bản với đầy đủ các bước từ tiếp nhận, đo sinh hiệu, khám lâm sàng, xét nghiệm đến hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử. Toàn bộ kết quả được đồng bộ lên ứng dụng Công dân số TP. Hồ Chí Minh, giúp người dân dễ dàng tra cứu mà không cần sử dụng hồ sơ giấy.

Đối với nhiều gia đình có con em khuyết tật, việc được khám ngay tại nơi sinh hoạt quen thuộc giúp giảm đáng kể áp lực di chuyển và tạo điều kiện để các em hợp tác tốt hơn trong quá trình thăm khám.

Theo các kỹ thuật viên đang trực tiếp chăm sóc trẻ khuyết tật, việc cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử thường xuyên cũng giúp quá trình theo dõi và phục hồi chức năng trở nên liên tục, chính xác hơn, tạo cơ sở để điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Không chỉ triển khai tại các cơ sở bảo trợ xã hội, mô hình khám sức khỏe lưu động còn được mở rộng đến từng khu dân cư.

"Đi từng ngõ, gõ từng nhà" khám cho người cao tuổi

Tại phường Chánh Hưng, các tổ công tác mang theo đầy đủ thiết bị y tế đến tận nhà thăm khám cho người cao tuổi, người khuyết tật và những trường hợp không thể tự di chuyển. Bên cạnh việc kiểm tra sức khỏe, đội ngũ y tế còn hướng dẫn người thân cách theo dõi các bệnh mạn tính, đồng thời cập nhật dữ liệu lên hồ sơ sức khỏe điện tử để phục vụ công tác quản lý lâu dài.

Không chỉ người dân nội đô được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, tại những địa bàn vùng ven như xã Bình Giã, các bệnh viện tuyến thành phố cũng trực tiếp phối hợp tổ chức khám, tầm soát các bệnh lý về gan ngay tại địa phương.

Đối với người dân làm nông, điều kiện kinh tế còn hạn chế và việc di chuyển đến các bệnh viện lớn gặp nhiều khó khăn, mô hình này mang ý nghĩa thiết thực khi giúp họ tiếp cận các dịch vụ chuyên sâu mà trước đây rất ít có cơ hội sử dụng.

Việc ưu tiên những nhóm yếu thế cho thấy chiến dịch không đơn thuần hướng đến mục tiêu tăng số lượng người được khám sức khỏe, mà còn đặt con người ở vị trí trung tâm. Khi hệ thống y tế chủ động bước đến với những người gặp nhiều rào cản nhất trong tiếp cận dịch vụ, giá trị nhân văn của chính sách được thể hiện bằng những hành động cụ thể, thiết thực và gần gũi với đời sống.

Nếu việc ưu tiên nhóm yếu thế thể hiện tính nhân văn của chiến dịch, thì chủ trương khám sức khỏe phi địa giới hành chính lại được xem là bước đột phá trong tư duy quản lý y tế của TP. Hồ Chí Minh.

Thay vì phải quay về nơi đăng ký thường trú để khám sức khỏe như trước đây, người dân giờ có thể lựa chọn bất kỳ cơ sở y tế đủ điều kiện nào trên địa bàn thành phố để được thăm khám. Sự thay đổi này không chỉ tạo thuận lợi trong đi lại mà còn phù hợp với thực tế một đô thị lớn, nơi hàng triệu người học tập, làm việc và sinh sống ngoài địa bàn cư trú.

Tại Bệnh viện Đa khoa Bình Tân, trung bình mỗi ngày có từ 150 đến 200 lượt người đến khám sức khỏe định kỳ. Đáng chú ý, khoảng một nửa số người đến khám không cư trú trên địa bàn nơi bệnh viện đặt trụ sở. Điều đó cho thấy nhu cầu được tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện đang ngày càng lớn.

Theo Bệnh viện Đa khoa Bình Tân, đơn vị không chỉ tiếp nhận người dân theo danh sách từ các địa phương mà còn sẵn sàng khám sức khỏe cho bất kỳ người dân nào có nhu cầu, góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và tạo thêm nhiều lựa chọn cho người dân.

Khám sức khỏe phi địa giới hành chính - Thuận lợi cho mọi người dân 

Hiệu quả của mô hình càng thể hiện rõ trong môi trường học đường.

Tại Trường Mầm non 19 Tháng 5 (phường Bình Đông), gần 600 học sinh có hộ khẩu ở nhiều địa phương khác nhau nhưng đều được khám sức khỏe ngay tại trường. Thay vì phải chia danh sách theo từng nơi cư trú và đưa trẻ đến các trạm y tế khác nhau, toàn bộ quy trình được thực hiện tập trung, giúp tiết kiệm thời gian cho phụ huynh và nhà trường.

Không chỉ ngành y tế, chính quyền địa phương cũng huy động cả hệ thống chính trị tham gia chiến dịch.

Tại phường Phước Thắng, 16 tổ công tác được thành lập để trực tiếp đến từng khu phố, phát thư mời, tuyên truyền và hướng dẫn người dân tham gia khám sức khỏe. Song song đó, nhiều điểm khám cố định và lưu động được tổ chức nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

Sau hơn hai tháng triển khai, địa phương đã khám sức khỏe cho hơn 4.000 người dân, đạt gần 8% dân số toàn phường, nằm trong nhóm địa phương có tiến độ triển khai cao của thành phố.

Đối với nhiều người dân, việc được khám sức khỏe miễn phí ngay tại nơi sinh sống là sự quan tâm thiết thực, nhất là với người cao tuổi, lao động phổ thông hoặc những trường hợp chưa có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế thường xuyên.

Việc xóa bỏ ranh giới hành chính trong khám sức khỏe không đơn thuần là thay đổi quy trình tiếp nhận người bệnh. Đó còn là sự thay đổi trong tư duy phục vụ, khi hệ thống y tế đặt sự thuận tiện của người dân lên hàng đầu.

Trong một đô thị đặc biệt với tốc độ dịch chuyển dân cư lớn như TP. Hồ Chí Minh, cách làm này góp phần đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế một cách bình đẳng, bất kể nơi cư trú hay nơi làm việc.

Một buổi khám sức khỏe chỉ kéo dài vài chục phút, nhưng hành trình chăm sóc sức khỏe của mỗi người lại không dừng ở đó. Với ngành y tế TP. Hồ Chí Minh, mục tiêu của chiến dịch "150 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân" không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu về số lượng, mà còn hình thành một quy trình theo dõi sức khỏe lâu dài, liên tục và chủ động.

Đó không đơn thuần là một cuộc gọi nhắc nhở, mà là mắt xích tiếp theo trong chuỗi chăm sóc sức khỏe sau tầm soát. Khi phát hiện các chỉ số bất thường, nhân viên y tế sẽ chủ động liên hệ, tư vấn, hướng dẫn chế độ sinh hoạt và theo dõi người dân thay vì chờ họ quay lại khi bệnh đã chuyển nặng.

Phía sau những cuộc gọi ấy là hoạt động của các Đội chăm sóc sức khỏe liên tục - mô hình đang được triển khai tại nhiều địa phương trên địa bàn thành phố.

Mỗi đội gồm nhiều thành viên, sẵn sàng đến tận nhà đối với người già yếu, người khuyết tật hoặc những trường hợp không còn khả năng tự di chuyển. Từ việc khám sức khỏe, lấy mẫu máu, theo dõi bệnh mạn tính đến cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử đều được thực hiện ngay tại nhà.

Mô hình này góp phần bảo đảm chuỗi chăm sóc sức khỏe không bị gián đoạn, nhất là đối với những người yếu thế - những đối tượng vốn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Tuy nhiên, trong khi ngành y tế nỗ lực chủ động tìm đến từng hộ dân thì một thách thức khác lại xuất hiện từ chính nhận thức của một bộ phận người dân.

Nhiều người vẫn giữ tâm lý "không bệnh thì không cần khám", chỉ đến cơ sở y tế khi cơ thể đã xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Điều này khiến việc phát hiện sớm các bệnh lý mạn tính hay những nguy cơ tiềm ẩn gặp không ít khó khăn.

Theo bác sĩ Phạm Đình Đức, thay đổi nhận thức cộng đồng đang là bài toán lớn nhất của y tế cơ sở hiện nay: "Khó khăn đầu tiên là nhận thức. Người dân vẫn quen với tư duy phải có bệnh mới đến trạm y tế, phải có bệnh mới đến bệnh viện. Vì vậy vẫn còn những trường hợp chưa hợp tác".

Thực tế cho thấy, nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay viêm gan B, viêm gan C... thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện biến chứng. Nếu được phát hiện từ sớm thông qua khám sức khỏe định kỳ, việc điều trị sẽ đơn giản hơn rất nhiều, đồng thời giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.

Bởi vậy, thách thức lớn nhất của chiến dịch không nằm ở việc tổ chức các điểm khám hay huy động nhân lực, mà là thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe của cộng đồng.

Khi người dân chủ động hợp tác với hệ thống y tế, những chuyến xe lưu động, những cuộc gọi sau khám hay những lần đến tận nhà của đội ngũ y, bác sĩ mới thực sự phát huy trọn vẹn giá trị. Đó cũng là nền tảng để y tế dự phòng từng bước trở thành "lá chắn" bảo vệ sức khỏe cộng đồng ngay từ tuyến cơ sở, thay vì chỉ can thiệp khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn điều trị.

Bên cạnh việc đưa dịch vụ y tế đến gần người dân hơn, chiến dịch "150 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân" còn hướng đến một mục tiêu dài hạn: xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân TP. Hồ Chí Minh.

Tại các điểm khám, mỗi người dân đều được hỗ trợ cập nhật thông tin lên hệ thống dữ liệu số. Toàn bộ kết quả khám, xét nghiệm, sàng lọc bệnh tật được lưu trữ trên hồ sơ sức khỏe điện tử và đồng bộ với ứng dụng Công dân số TP. Hồ Chí Minh.

Đối với nhiều người, đây đơn thuần là một tiện ích giúp tra cứu thông tin khám chữa bệnh. Nhưng với ngành y tế, đó là nền tảng để thay đổi phương thức quản lý sức khỏe cộng đồng.

Chuyển đổi số hồ sơ sức khỏe và mục tiêu khám sức khỏe miễn phí toàn dân 

Theo bà Vũ Ngọc Phương Thảo, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Chánh Hưng, cùng với việc khám sức khỏe cho người dân, địa phương đang từng bước hoàn thiện hệ thống dữ liệu y tế phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Từ những dữ liệu được cập nhật mỗi ngày, ngành y tế có thể theo dõi tình trạng sức khỏe của từng người dân, đồng thời hình thành bức tranh tổng thể về mô hình bệnh tật trên từng địa bàn.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu ấy, y tế cơ sở vẫn đang phải giải quyết nhiều bài toán không đơn giản.

Một trong những khó khăn lớn là đặc điểm dân cư biến động mạnh tại TP. Hồ Chí Minh. Nhiều người lao động từ các tỉnh đến sinh sống, làm việc nhưng chưa đăng ký tạm trú hoặc thường xuyên thay đổi nơi ở, khiến việc lập danh sách và tiếp cận người dân gặp không ít trở ngại.

Bên cạnh đó là áp lực về nguồn lực khi chủ trương khám sức khỏe không còn giới hạn theo địa giới hành chính. Các trạm y tế vừa phải bảo đảm hoạt động khám, chữa bệnh thường xuyên, vừa đáp ứng nhu cầu khám sức khỏe của người dân từ nhiều địa phương khác nhau.

Hiện nay, thông tin sức khỏe của người dân vẫn được lưu trữ trên nhiều nền tảng khác nhau như VNeID, VssID hay ứng dụng Công dân số. Việc các hệ thống này chưa đồng bộ hoàn toàn khiến quá trình khai thác dữ liệu còn nhiều hạn chế.

Theo các chuyên gia, khi những "điểm nghẽn" này từng bước được tháo gỡ, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ trở thành nền tảng quan trọng để chuyển đổi từ mô hình chữa bệnh sang quản lý sức khỏe chủ động.

Đó cũng là tầm nhìn mà ngành y tế TP. Hồ Chí Minh đang hướng tới.

Theo PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, thành phố quyết tâm huy động toàn bộ nguồn lực để hoàn thành mục tiêu khám sức khỏe cho toàn dân trong năm 2026, đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách để người dân được khám sức khỏe miễn phí trong thời gian tới.

Khối dữ liệu được hình thành từ chiến dịch hôm nay sẽ không chỉ phục vụ việc điều trị của từng cá nhân, mà còn trở thành nền tảng cho công tác dự báo, phòng chống dịch bệnh và hoạch định chính sách y tế trong tương lai.

"150 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân" không chỉ được đo bằng số lượt người đã khám hay số hồ sơ điện tử đã được tạo lập.

Giá trị lớn nhất của chương trình nằm ở sự chuyển dịch trong tư duy chăm sóc sức khỏe: từ bị động sang chủ động, từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ quản lý theo địa giới hành chính sang lấy người dân làm trung tâm.

Ở đó, y tế cơ sở không còn là "cánh tay nối dài" của bệnh viện tuyến trên, mà trở thành tuyến đầu trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Và khi những y, bác sĩ sẵn sàng gõ cửa từng gia đình, mang thiết bị y tế đến tận giường bệnh, hay kiên trì thực hiện những cuộc gọi theo dõi sau khám, giá trị nhân văn của chiến dịch không nằm ở khẩu hiệu, mà được thể hiện bằng những hành động cụ thể.

Một đô thị hiện đại không chỉ được đánh giá bằng quy mô phát triển kinh tế hay hạ tầng, mà còn ở khả năng chăm sóc sức khỏe cho từng người dân, đặc biệt là những người yếu thế.

Khi mỗi người chủ động tham gia khám sức khỏe định kỳ, chung tay xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử và tin tưởng vào mạng lưới y tế cơ sở, "150 ngày đêm" sẽ không chỉ là một chiến dịch có thời hạn, mà sẽ trở thành nền móng cho một hệ thống y tế dự phòng hiện đại, bền vững và nhân văn của TP. Hồ Chí Minh.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9