Hành trình chạm nghề của những thanh thiếu niên tự kỷ tại tiệm Cafe Lá Lành

Tiếng máy pha cafe vang lên đều đặn giữa buổi chiều yên tĩnh. Phía sau quầy, một bạn trẻ cẩn thận lau từng chiếc cốc trước khi xếp ngay ngắn lên giá. Khi cánh cửa mở ra và có khách bước vào, bạn khẽ mỉm cười và cất tiếng nói: "Lá Lành xin chào".

"Lá Lành xin chào" - một lời chào tưởng như rất đỗi bình thường. Nhưng để cất lên được câu nói ấy đúng lúc, phù hợp hoàn cảnh giao tiếp, có bạn đã phải trải qua nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng luyện tập. Với các bạn trẻ tự kỷ, đó không chỉ là việc học nói một câu chào đúng lúc, mà còn là bước đầu tiên của hành trình mở lòng, học cách đáp lại người khác, bày tỏ mong muốn của mình và tìm thấy niềm vui trong những kết nối giản dị của cuộc sống thường ngày.

Đồng hành với những thanh thiếu niên tự kỷ là chị Đàm Thị Lan, cũng là người gắn bó với mô hình hướng nghiệp này ngay từ những buổi đầu thành lập.

Với vai trò là giáo viên hướng dẫn, chị đảm nhận nhiệm vụ chỉ dạy các kỹ năng nghề nghiệp cơ bản như lau dọn bàn ghế, giữ gìn không gian quán, thực hiện các thao tác mang nước chờ cho khách. Và đồng thời rèn luyện thêm các kỹ năng giao tiếp, ứng xử xã hội như dạy cách chào hỏi, lắng nghe ý kiến của khách hàng, tương tác với đồng nghiệp và những người xung quanh cho các bạn đặc biệt.

Chị Lan chia sẻ: "Điều khiến tôi gắn bó với công việc này là được nhìn thấy các bạn thay đổi từng ngày. Từ sự rụt rè, khó kiểm soát cảm xúc, các bạn dần tự tin hơn, biết làm việc và nhận ra giá trị của bản thân. Đó là điều khiến chúng tôi tự hào và càng thêm yêu công việc của mình"

Với chị Lan, thành công lớn nhất không nằm ở việc có thể hoàn thành bao nhiêu công việc, mà là khi các bạn dần học cách tin vào chính mình. Từ những bước tiến nhỏ trong giao tiếp, trong cách kiểm soát cảm xúc hay sự chủ động trong công việc, các em ấy hiểu rằng mình cũng có khả năng, có giá trị và xứng đáng có cơ hội được học tập, làm việc, hòa nhập như bất kỳ ai khác.

Tôn trọng sự khác biệt để đồng hành

Cái khó khi dạy những bạn trẻ đặc biệt đó là làm thế nào để các em ấy có thể hiểu được những gì mà người khác truyền đạt. "Các bạn thường gặp khó khăn khi phải tiếp nhận quá nhiều thông tin cùng lúc. Khi công việc được chia thành những bước nhỏ, rõ ràng, các bạn sẽ dễ ghi nhớ và thực hiện hơn", chị Lan cho biết.

Là người đồng hành trong hành trình hòa nhập và hướng nghiệp của các bạn trẻ, chị Lan cùng đội ngũ hướng dẫn của mình lựa chọn cách tiếp cận dựa trên sự kiên nhẫn, tôn trọng khác biệt và cá thể hóa theo năng lực của từng thiếu niên.

Tại Lá Lành, mỗi công việc đều được phân tích thành các bước cụ thể, hướng dẫn bằng hình ảnh trực quan và thao tác mẫu, kết hợp giải thích ngắn gọn, nhất quán để giảm tải thông tin và tăng khả năng ghi nhớ cho các em. Việc lặp lại có chủ đích cùng những hỗ trợ phù hợp giúp các bạn từng bước hình thành kỹ năng làm việc, xây dựng tính tự lập và sự tự tin khi tham gia vào môi trường lao động sau này.

Để tránh việc các bạn ấy nản chí, chị Lan thường sử dụng nhiều cách khích lệ khác nhau. "Ví dụ, khi một bạn rót nước thành công, tôi sẽ khen "Chính xác!", "Em rót nước tốt!" hoặc dành cho bạn một nụ cười, một ánh mắt động viên hay cái nắm tay nhẹ. Những sự ghi nhận đó giúp các bạn cảm thấy mình đã hoàn thành tốt nhiệm vụ và có thêm động lực cố gắng hơn nữa", chị chia sẻ.

Chính những cử chỉ, lời nói tưởng chừng như đơn giản đó lại có ý nghĩa rất lớn đối với những thanh thiếu niên tự kỷ. "Khi các bạn cảm nhận được rằng mình vừa hoàn thành tốt một nhiệm vụ, các bạn sẽ có thêm động lực để tiếp tục cố gắng. Từ những thành công nhỏ, các bạn dần mạnh dạn hơn và sẵn sàng thử sức với những việc khó hơn", chị chia sẻ

Có những ngày, niềm vui của chị chỉ đơn giản là nhìn thấy một bạn trẻ tự tin mang cốc nước đến bàn khách rồi quay trở lại với nụ cười rạng rỡ. Với chị, đó là dấu hiệu cho thấy các bạn đang từng bước vượt qua những giới hạn của chính mình để hòa nhập với xã hội.

Khi được hỏi về người có tiến bộ rõ rệt nhất, chị Lan vui mừng kể về hành trình của em Hoàng Minh Hiếu. Những ngày đầu đến quán, Hiếu khá hiếu động, thường làm theo ý mình và chưa tuân thủ các quy định chung.

Sau một thời gian được hướng dẫn, "Em biết lắng nghe hơn, biết hỏi ý kiến người hướng dẫn trước khi thực hiện công việc và có khả năng chờ đợi tốt hơn. Điều khiến chúng tôi vui nhất là em có thể kiểm soát cảm xúc của mình tốt hơn trước rất nhiều", chị Lan cho biết.

Theo chị, đây cũng là một trong những giá trị lớn nhất mà môi trường trải nghiệm nghề nghiệp mang lại.

Trao cơ hội để nhìn thấy tiềm năng

Qua nhiều năm đồng hành cùng thanh thiếu niên tự kỷ, chị Đàm Thị Lan nhận thấy một trong những rào cản lớn nhất trên hành trình hòa nhập và hướng tới việc làm không chỉ đến từ những khó khăn của chính các bạn, mà còn từ những định kiến vẫn tồn tại trong xã hội.

Nhiều người vẫn cho rằng người tự kỷ không có khả năng làm việc hoặc không mong muốn kết nối với người khác. Thế nhưng, trải nghiệm tại Lá Lành cho thấy một góc nhìn khác. Các bạn cũng mong muốn được trò chuyện, được tham gia vào những công việc phù hợp với khả năng của mình và được ghi nhận những nỗ lực, đóng góp như bất kỳ ai.

Điều các bạn cần không phải là sự thương hại, mà là sự thấu hiểu, kiên nhẫn và những cơ hội phù hợp để được học hỏi, trải nghiệm và phát huy tiềm năng của bản thân. Khi được hỗ trợ đúng cách và được đặt trong một môi trường tôn trọng sự khác biệt, nhiều bạn có thể từng bước hình thành kỹ năng làm việc, trở nên tự tin hơn và tìm thấy giá trị của chính mình trong cộng đồng.

"Đôi khi, điều thay đổi cuộc đời một bạn trẻ tự kỷ không phải là một phép màu lớn lao, mà chỉ đơn giản là có ai đó tin rằng: các bạn có thể làm được, và sẵn sàng trao cho các bạn một cơ hội để bắt đầu.", chị Lan nhắn nhủ

Có lẽ, quán cà phê Lá Lành không chỉ là một điểm hẹn quen thuộc của những người yêu cà phê. Đó còn là nơi trao cho những bạn trẻ đặc biệt cơ hội được trải nghiệm công việc, được học hỏi và từng bước trưởng thành. Từ sự bao dung và những điều bình dị mỗi ngày, Lá Lành đã trở thành điểm tựa nâng đỡ những bước đi đầu tiên của các em trên hành trình học cách sống tự lập và tự tin hòa nhập với cộng đồng, với xã hội.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV9