TP. Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vị thế là đầu tàu kinh tế của cả nước, với sức lan tỏa và khả năng dẫn dắt tăng trưởng vùng và quốc gia. Đóng góp vào thành quả này không thể không nhắc đến hiệu quả của các cơ chế, chính sách đặc thù - những "đòn bẩy" quan trọng giúp tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Theo chuyên gia, mức đóng góp 2,42% trong tổng tăng trưởng GDP 7,83% của cả nước trong Quý I đã phần nào phản ánh rõ nét hiệu quả của các chính sách này.

Tận dụng 'đòn bẩy' thể chế từ Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98 về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh, Thành phố đã đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư (PPP) khi triển khai các dự án trọng điểm. Minh chứng là hàng loạt dự án đã được động thổ, khởi công ngay đầu năm nay.

Ông Đặng Minh Trường - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sun Group cho biết: "TP. Hồ Chí Minh đang ở một thời điểm rất quan trọng với dư địa phát triển lớn. Nghị quyết 98 cũng như Nghị quyết 260 đã mở ra cho thành phố một cơ chế và không gian thể chế rộng mở. Nhờ đó, Thành phố có thể chủ động phát triển các hạ tầng chiến lược, đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng cũng như nâng cao chất lượng sống của cư dân đô thị. Trên tinh thần của Nghị quyết 68 là minh chứng rõ nét cho việc doanh nghiệp tư nhân được tin tưởng giao trọng trách đồng hành cùng địa phương phát triển kinh tế".

Trong gần 1 thập kỷ qua, Trung ương đã "mở đường" TP. Hồ Chí Minh với các Nghị quyết thí điểm về các cơ chế, chính sách đặc thù. Qua đó đã ghi nhận được những kết quả trong việc tháo gỡ một số điểm nghẽn về đầu tư, tài chính, phân cấp quản lý. Tuy nhiên, sau một thời gian dài áp dụng, các nghị quyết đặc thù đã bộc lộ nhiều vướng mắc.

Theo PGS.TS Vũ Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu GTVT Việt Đức (Đại học Việt Đức), việc triển khai mô hình phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng làm trung tâm (TOD) đòi hỏi những thay đổi mang tính đột phá về cả tư duy quản lý lẫn khung khổ pháp lý. Và để hiện thực hóa mô hình TOD, cần xác định rõ cốt lõi là sự kết hợp song hành giữa phát triển hạ tầng đường sắt và hạ tầng đô thị. Ông nhấn mạnh: "Phải có cơ quan chủ trì cho sự kết hợp này; đồng thời phải có các tập đoàn đa năng, đủ mạnh để vừa phát triển đường sắt, vừa phát triển đô thị, tương tự như mô hình của Thâm Quyến, Hồng Kông hay Tokyo".

PGS.TS Vũ Anh Tuấn cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản thực tế: : “Bên cạnh đó, cần những cơ chế như giao đất trước khi hoàn thiện đường sắt và trao quyền quyết định phát triển các khu đất dọc tuyến để huy động nguồn lực. Những đặc thù này nếu triển khai trong bối cảnh hiện nay sẽ “va vấp” bởi Luật Xây dựng, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai. Chính vì vậy, cần một "chiếc áo pháp lý" mới để giúp Thành phố giải quyết các vấn đề cụ thể, các vấn đề mang tính chiến lược”.

Khi "chiếc áo" cơ chế cũ đã quá chật

Theo chuyên gia, việc "thể chế hóa thể chế" không dừng lại ở công tác quản lý hành chính thuần túy, mà phải trở thành đòn bẩy chiến lược. Điều này giúp địa phương không chỉ phát huy tối đa nội lực mà còn tạo ra lợi thế trong cuộc đua phát triển với các siêu đô thị trên bản đồ quốc tế.

Kể từ ngày 1/7/2025, TP. Hồ Chí Minh đã "khoác lên mình chiếc áo mới", với diện tích rộng hơn: 6.773 km²; dân số lên đến 14 triệu dân, lọt vào tốp 20 đô thị đông dân nhất thế giới.

Với vị trí địa chính trị, địa kinh tế rất quan trọng, là cửa ngõ giao lưu và hội nhập quốc tế. Trong nhiệm kỳ này, triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh, Thành phố sẽ là địa phương tiên phong đi đầu, tiếp tục là đầu tàu kinh tế của cả nước. Mục tiêu là phải sánh vai với các đô thị lớn trên thế giới. Chính vì lẽ đó, theo các chuyên gia, Thành phố rất cần một thể chế tương thích - một bộ luật để Thành phố có đủ thẩm quyền, giải quyết các vấn đề cốt lõi.

Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền hai cấp - vốn được coi là "xương sống" của chính quyền đô thị - kết hợp với việc mở rộng không gian phát triển, TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với sự phân hóa quy hoạch rất lớn: Từ đô thị đậm đặc, nông thôn đến các yếu tố hải đảo.

Từ Nghị quyết đến Luật: Bước ngoặt để TP. Hồ Chí Minh khơi thông nội lực

Trong 10 năm qua, tỉ trọng GDP của TP. Hồ Chí Minh đã giảm từ khoảng 27% xuống còn hơn 23% như hiện nay.

Dù vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước không bị suy giảm, tuy nhiên, điều này cũng phản ánh giới hạn khung thể chế hiện hành vốn chưa theo kịp quy mô và chức năng của một "đô thị đặc biệt".

"Thành phố chúng ta cũng đối diện với một khó khăn điểm nghẽn đó là quy mô kinh tế ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia và khu vực nhưng các điều kiện, các khung thể chế về quản trị lại chưa đáp ứng với yêu cầu cho sự phát triển của thành phố. Các cơ chế quản lý hiện hành được thiết kế và được hoạch định trên cơ sở quản lý thành chính tập trung áp dụng chung cho phần lớn các địa phương chưa phản ánh được những đặc thù, tính chất, tầm vóc của một siêu đô thị đặc biệt là sau khi chúng ta thực hiện việc hợp nhất thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu", đồng chí Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết.

Ông Troy Griffiths, Cố vấn cấp cao, Savills Việt Nam chia sẻ: “Điểm tích cực của sáng kiến xây dựng Luật đô thị đặc biệt là tạo điều kiện để TP. Hồ Chí Minh chủ động hơn trong định hướng phát triển và quản trị tương lai của mình. Đây có thể xem là một cơ chế “trao quyền”, giúp thành phố thúc đẩy các quyết sách và triển khai các định hướng phát triển một cách hiệu quả hơn”.

Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh. Điều này được đánh giá là "đòn bẩy" cực lớn để thành phố phát triển, "là một đại cú hích sau Nghị quyết 260 của Quốc Hội".

Theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra không chỉ hoàn thiện về thể chế, không phải theo cơ chế đặc thù mà là phải được luật hóa các nghị quyết, các nội dung các quy định ở mức độ cao nhất.

Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các luật, đồng thời được trao quyền tự chủ thật sự và toàn diện cho thành phố trong quản trị và phát triển bền vững, với phương châm: địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.

Tại sao TP. Hồ Chí Minh cần Luật Đô thị đặc biệt?

Liên quan đến việc hoàn thiện dự thảo Luật, Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ - Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho rằng, đạo luật mới không chỉ cần kế thừa những giá trị tích cực từ các Nghị quyết 54, 98 và 260 mà phải cập nhật kịp thời các yếu tố thực tiễn mới phát sinh.

"Tuy nhiên, nếu cứ đưa mọi chi tiết vào luật thì bộ luật sẽ rất dày, dày đến mức mà càng đưa thì càng thiếu tại vì lộ trình xây dựng các nghị quyết trước đã thấy là khi đưa vào mà đưa không đủ thì các nghị quyết sau lại bổ sung, mà vẫn không bao quát hết thực tiễn", Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ cho biết.

Do đó ông đề xuất trong dự thảo luật nên có một chương riêng về "Nguyên tắc xử lý những vấn đề phát sinh". Ví dụ, trong lĩnh vực quy hoạch hoặc quản lý đô thị, nếu phần nào sau này có thể phát sinh yếu tố mới, thì quy trình xử lý ra sao thì Thành phố tự chịu trách nhiệm.

Đặc biệt, các chuyên gia kiến nghị cần thống nhất cách nhìn nhận: Với sứ mệnh của đầu tàu dẫn dắt, Luật đô thị đặc biệt hướng đến lợi ích của cả nước theo tinh thần: "Cả nước vì Thành phố, Thành phố vì cả nước". 

Luật Đô thị đặc biệt không phải là sự ưu ái hay đặc quyền, mà là một yêu cầu khách quan để đầu tàu kinh tế phát triển bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

>>> Xin mời quý vị đón xem Thời sự HTV lúc 20 giờ và Chương trình Thế giới 24G lúc 20 giờ 30 phút mỗi ngày trên kênh HTV