Thỏa thuận hạn ngạch hạ nhiệt nguy cơ bùng nổ cuộc chiến thương mại toàn diện giữa hai nền kinh tế lớn

Sau hai ngày đàm phán dồn dập tại Bắc Kinh - vốn được xem là nỗ lực cuối cùng nhằm tránh một cuộc xung đột thương mại toàn diện, đại diện Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đã đạt được những bước tiến quan trọng. Ngày 9/10, Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic chính thức thông báo việc Bắc Kinh chấp nhận yêu cầu bridges then chốt của Brussels, khẳng định kênh đối thoại song phương hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả thực chất.

Theo các thỏa thuận đạt được, Trung Quốc đã đồng ý hạn chế lượng xe hybrid xuất khẩu sang thị trường EU ở mức bằng hoặc thấp hơn một nửa so với dự báo hiện tại của khối trong vòng 4 năm tới. Cam kết này đóng vai trò như một "van hãm" giúp ngăn chặn làn sóng hàng triệu chiếc xe hybrid sản xuất tại Trung Quốc tràn ngập thị trường chung châu Âu, dù số lượng xe nhập khẩu thực tế trong giai đoạn này vẫn có dư địa tăng trưởng nhất định.

Động thái thỏa thuận về xe hybrid diễn ra trong bối cảnh lượng xe hybrid Trung Quốc nhập khẩu vào EU bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt sau khi khối này áp thuế cao đối với xe điện chạy pin (BEV). Dữ liệu cho thấy riêng trong tháng 7 năm nay, lượng xe hybrid xuất khẩu từ Trung Quốc sang EU đã đạt mốc 50.000 chiếc, tăng hơn gấp đôi so với con số 19.000 chiếc cùng kỳ năm ngoái. Tuyên bố chung xác nhận hai bên đã đạt được "sự hiểu biết về thương mại xe hybrid theo cách thức phù hợp với các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)".

Hàng loạt thỏa thuận trong 15 lĩnh vực giúp giảm bớt sức ép từ thâm hụt thương mại kỷ lục

Bên cạnh mảng xe hybrid, chuỗi làm việc giữa Ủy viên Maros Sefcovic với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong và Bộ trưởng Thương mại Vương Văn Đào còn ghi nhận đồng thuận ở 15 lĩnh vực kinh tế khác. Đáng chú ý, phía Trung Quốc đồng ý dỡ bỏ thuế quan đối với một số mặt hàng xuất khẩu từ tất cả các quốc gia thành viên EU, trong đó nổi bật là linh kiện, phụ tùng ô tô và dầu ô liu. Quyết định này giúp các doanh nghiệp châu Âu xóa bỏ được gánh nặng thuế quan trị giá 225 triệu euro mỗi năm áp lên lượng hàng hóa xuất khẩu trị giá khoảng 4 tỷ euro.

Ở chiều ngược lại, thỏa thuận cũng tạo điều kiện để các doanh nghiệp châu Âu tiếp cận dễ dàng hơn với nguồn cung đất hiếm của Trung Quốc – nhóm vật liệu chiến lược đóng vai trò xương sống cho các ngành sản xuất công nghệ cao. Tuyên bố chung nhấn mạnh hai bên nhất trí duy trì cơ chế cấp phép nguồn cung này theo quy trình rút gọn.

Các cam kết trên được kỳ vọng sẽ từng bước hạ nhiệt tình trạng mất cân bằng cán cân thương mại đang ngày càng gia tăng. Trong năm 2025, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục 370 tỷ euro với khối EU, tương đương mỗi ngày thặng dư vượt mốc 1 tỷ euro. Theo dữ liệu thống kê thương mại, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang EU đạt 560 tỷ USD (tăng hơn 8%), nhờ sức mua tăng mạnh từ Đức, Italia, Tây Ban Nha, Ba Lan (tăng khoảng 10%) và đặc biệt là Hungary (tăng 43%). Ở chiều ngược lại, EU chỉ xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 268,3 tỷ USD (giảm nhẹ so với 269,4 tỷ USD năm trước đó). Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (EACEA) đánh giá thỏa thuận đạt được là "một bước tiến tích cực nhằm xoa dịu căng thẳng thương mại".

Lo ngại mất hàng chục ngàn việc làm thúc đẩy EU xem xét các công cụ trừng phạt cứng rắn hơn

Dù thỏa thuận đã được ký kết, làn sóng lo ngại vẫn lan rộng tại các thủ đô châu Âu, dẫn đầu là Pháp và Đức. Hai nền kinh tế lớn nhất khối cho rằng hàng hóa giá rẻ tràn ngập từ Trung Quốc đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của ngành sản xuất nội địa, khiến khối có nguy cơ mất đi hàng chục ngàn việc làm. Paris và Berlin đã đề xuất áp dụng công cụ thương mại "biện pháp cuối cùng", cho phép chặn hoàn toàn quyền tiếp cận thị trường chung EU đối với hàng hóa Trung Quốc để đáp trả các hành vi cưỡng ép hoặc cắt giảm nguồn cung vật liệu. Trong thư gửi Ủy ban Châu Âu (EC), lãnh đạo Pháp và Đức đã cảnh báo gay gắt về tình trạng "vũ khí hóa thương mại, gây méo mó thị trường mang tính hệ thống và mất cân bằng kinh tế vĩ mô toàn cầu".

Song song với đàm phán thương mại, mặt trận tài chính cũng chứng kiến những tranh cãi nảy lửa. Ngay khi các cuộc làm việc tại Bắc Kinh bắt đầu, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã phát đi tuyên bố bảo vệ mức tỷ giá đồng Nhân dân tệ hiện tại. Động thái này nhằm phản bác cáo buộc từ phía châu Âu cho rằng Bắc Kinh cố tình định giá thấp đồng nội tệ để tạo lợi thế cạnh tranh bất bình đẳng cho hàng hóa xuất khẩu. PBOC khẳng định việc quy kết sự sụt giảm năng lực cạnh tranh công nghiệp hay kỷ luật tài khóa cho tỷ giá nước khác thực chất là hành động đùn đẩy và né tránh trách nhiệm.

Trước các đề xuất siết chặt quy định từ phía EU, Bộ Thương mại Trung Quốc lập tức đưa ra phản ứng kiên quyết, khẳng định sẽ có các biện pháp đáp trả mạnh mẽ để bảo vệ ngành công nghiệp trong nước nếu EU áp đặt các rào cản đơn phương. Bắc Kinh chỉ trích các đề xuất lập pháp mới do một số quốc gia EU soạn thảo là "biện pháp điển hình của chủ nghĩa bảo hộ và đơn phương", gây tổn hại trực tiếp đến sự ổn định của quan hệ kinh tế - thương mại song phương.

Chuyển từ đối đầu trừng phạt thuế sang cam kết hạn ngạch và quản lý giá bán

Thỏa thuận cắt giảm một nửa lượng xe hybrid xuất khẩu từ Trung Quốc sang EU không đơn thuần là một quyết định điều tiết thương mại ngắn hạn, mà được giới phân tích nhận định là bước ngoặt tái cấu trúc trật tự ngành ô tô toàn cầu trong kỷ nguyên điện hóa.

Bằng việc chủ động chuyển từ thế đối đầu trừng phạt thuế quan sang cơ chế cam kết hạn ngạch và quản lý giá bán, EU và Trung Quốc đang cùng nhau thiết lập một loại tiền lệ hoàn toàn mới trong việc giải quyết các tranh chấp công nghệ xanh. Việc kiên trì giải quyết bất đồng trong khuôn khổ các quy định của WTO không chỉ ngăn chặn nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến thương mại toàn diện, mà còn tạo bệ phóng vững chắc để ổn định và cân bằng mối quan hệ kinh tế song phương trong bối cảnh cục diện toàn cầu nhiều biến động.