Nhiều siêu thị tại Châu Âu vừa ghi nhận sự cố gián đoạn hệ thống làm lạnh do bị tin tặc can thiệp qua mạng Internet. Các vụ tấn công đang đặt ra thách thức mới đối với an ninh hạ tầng bán lẻ ở Châu Âu. Trước thiệt hại về hàng hóa, Ủy ban Châu Âu (EC) lên kế hoạch đánh giá khả năng chống chịu của các siêu thị trước những cuộc tấn công mạng, trong bối cảnh nhiều quốc gia thành viên liên tiếp ghi nhận hệ thống tủ lạnh và tủ đông bị vô hiệu hóa.

Theo đó, các vụ tấn công gần đây cùng sự cố liên quan đến thiết bị của nhà cung cấp Danfoss vào tháng 10, có dấu hiệu nhằm phá hoại chuỗi cung ứng thực phẩm và làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng.

Các vụ tấn công trong những ngày gần đây đã ảnh hưởng đến hệ thống làm lạnh tại siêu thị ở ít nhất 9 quốc gia, gồm: Bỉ, Estonia, Phần Lan, Ireland, Italia, Luxembourg, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Điển. Ước tính hơn 100 cửa hàng tại nhiều nước Châu Âu gặp sự cố trong ngày 2/11.

Tại Bỉ, một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất khi có khoảng 40 cửa hàng Delhaize, 15 cửa hàng Carrefour và 5 cửa hàng Spar do tập đoàn Colruyt vận hành theo hình thức nhượng quyền bị ảnh hưởng. Một cửa hàng IKEA tại thành phố Mons cũng ghi nhận sự cố.

Trong khi đó, tại Ireland, nhà bán buôn Musgrave ghi nhận sự cố tại 13 siêu thị SuperValu. Chuỗi Coop tại Thuỵ Điển cũng cho biết hệ thống làm lạnh tại 7 trên tổng số 800 cửa hàng bị ảnh hưởng.

Ngày 3/11, Đức, Hi Lạp và Italia tiếp tục báo cáo các vụ việc tương tự. Chính phủ Italia tổ chức cuộc họp khẩn với các cơ quan tình báo và Cơ quan An ninh mạng quốc gia; đồng thời ban hành khuyến nghị kỹ thuật nhằm giúp các nhà bán lẻ tăng cường bảo vệ hệ thống.

Đợt tấn công mới diễn ra khoảng 3 tuần sau sự cố làm gián đoạn hoạt động của hàng trăm siêu thị tại Pháp. Một số thiết bị bị ảnh hưởng sử dụng công nghệ điều khiển của Danfoss, doanh nghiệp Đan Mạch này cho biết đang phối hợp với khách hàng triển khai các bản vá bảo mật.

Trước diễn biến này, EC dự kiến đưa các vụ việc thảo luận tại Hội đồng An ninh, tập trung vào phương án dự phòng của các nhà bán lẻ và khả năng ứng phó khi hệ thống bị gián đoạn.

Ông Hansen nhấn mạnh chuỗi cung ứng thực phẩm Châu Âu cần sẵn sàng ứng phó trước các mối đe dọa mới và tình hình liên tục biến đổi. Mặc dù an ninh lương thực hiện chưa bị đe dọa, các vụ việc đã gây lãng phí thực phẩm, thiệt hại kinh tế cho nhà bán lẻ và ảnh hưởng đến nguồn hàng phục vụ người tiêu dùng.

Bà Ursula von der Leyen - Chủ tịch Ủy ban Châu Âu đã thành lập cơ chế quy tụ toàn bộ các ủy viên nhằm xử lí những mối đe dọa đối với an ninh Liên minh Châu Âu vào tháng 3/2025. Theo một quan chức EU, chánh văn phòng các ủy viên đã thống nhất cuộc họp cần diễn ra sớm, dù thời điểm cụ thể chưa được ấn định.

Hiện nay, hệ thống làm lạnh tại siêu thị được tích hợp công nghệ giám sát và điều khiển từ xa nhằm hỗ trợ quá trình vận hành, bảo trì. Cụ thể, hệ thống làm lạnh hiện đại thường cho phép kỹ thuật viên theo dõi nhiệt độ, thay đổi cài đặt, lập trình chu kỳ rã đông và can thiệp từ xa mà không cần trực tiếp đến cửa hàng.

Tuy nhiên, việc kết nối các thiết bị công nghiệp với Internet cũng mở rộng nguy cơ bị truy cập trái phép, đặc biệt khi các cơ chế bảo mật chưa được thiết lập đồng bộ.

Khi chiếm được quyền điều khiển, tin tặc có thể lợi dụng những chức năng vận hành của thiết bị trở thành vũ khí lợi hại. Tin tặc nắm rõ quy luật tủ đông phải thường xuyên tạm dừng hoạt động để loại bỏ lớp băng, nên khi chiếm quyền điều khiển, chúng có thể kéo dài chu kì này hoặc thay đổi nhiệt độ trong tủ cấp đông. Hệ thống sau đó có thể hiểu sự tăng nhiệt độ là một giai đoạn bảo trì bình thường, làm trì hoãn việc kích hoạt cảnh báo.

Nếu cơ chế cảnh báo được tích hợp chung với bộ điều khiển, việc can thiệp từ xa có thể khiến nhân viên phát hiện sự cố chậm hơn, từ đó dẫn đến thiệt hại lớn về hàng hóa và đe dọa an toàn thực phẩm đối với người tiêu dùng.

Cơ quan an ninh mạng Liên minh Châu Âu (ENISA) nhấn mạnh rằng quy mô rộng lớn của các đợt tấn công "nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác Châu Âu, việc chia sẻ thông tin nhanh chóng và các phản ứng phối hợp đối với các sự cố mạng".

Về động cơ, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Bỉ (CCB) Miguel De Bruycker thừa nhận, việc xác định động cơ của tin tặc luôn là bài toán khó, ông cảnh báo các lĩnh vực như giao thông hay viễn thông có thể trở thành mục tiêu tiếp theo.

Nguy cơ từ việc can thiệp hệ thống điều khiển từ xa không chỉ xuất hiện trong ngành bán lẻ. Tháng 8/2026, tại Mỹ, ít nhất 6 căn cứ quân sự cũng gặp sự cố tương tự khi các tủ đông đột ngột ngừng hoạt động và nhiệt độ tăng lên gần 50 độ C. Vụ việc bí ẩn này được Lầu Năm Góc xem xét như một "cuộc tấn công mạng có thể xảy ra".

Trước nguy cơ này, các chuyên gia an ninh hệ thống công nghiệp nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo vệ thiết bị kết nối mạng tương tự các hệ thống máy tính. Đối với chuỗi cung ứng lạnh, một trong những biện pháp được đề cập là không phụ thuộc hoàn toàn vào bộ điều khiển chính để giám sát nhiệt độ và phát cảnh báo.

Do đó, bài học rút ra từ vụ việc ở Châu Âu rất cụ thể: Thiết bị kết nối phải được bảo mật như một hệ thống máy tính và phải được giám sát chặt chẽ. Trong trường hợp cụ thể của chuỗi cung ứng lạnh, biện pháp đơn giản nhất là hệ thống báo động phải độc lập với bộ điều khiển. Một đầu dò hoặc thiết bị ghi nhiệt độ độc lập, được kết nối với hệ thống cảnh báo riêng biệt so với bộ điều khiển chính, có thể đóng vai trò là lớp phòng thủ thứ hai.

Ngay cả khi kẻ tấn công thay đổi lịch trình rã đông hoặc vô hiệu hóa báo động được tích hợp trong hệ thống quản lí từ xa, thiết bị riêng biệt này vẫn tiếp tục đo nhiệt độ thực tế và có thể cảnh báo nhân viên.

Mặc dù chưa có tổ chức hay nhóm tin tặc nào lên tiếng nhận trách nhiệm, các vụ tấn công này đã gióng lên hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về an ninh hạ tầng trong ngành bán lẻ thực phẩm trên toàn Châu Âu. Các cuộc tấn công mạng không còn giới hạn ở việc đánh cắp dữ liệu hoặc làm tê liệt máy tính, khi tất cả cơ sở hạ tầng đều có thể trở thành mục tiêu của vụ việc tương tự.

Theo một số chuyên gia, chiến thuật hăm dọa này sẽ không biến mất, và thậm chí có thể được khuếch đại bởi trí tuệ nhân tạo A.I., cho phép xác định nhanh chóng hơn lỗ hổng bảo mật và tự động hóa tấn công quy mô lớn.

Từ đó cho thấy việc nâng cấp bảo mật, duy trì phần mềm và thiết lập hệ thống cảnh báo độc lập sẽ góp phần hạn chế thiệt hại, bảo vệ hàng hóa cũng như giảm nguy cơ gián đoạn nguồn cung thực phẩm.