Thế giới đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch pháp lý mạnh mẽ nhằm bảo vệ thế hệ trẻ trước những tác động tyêu cực của mạng xã hội. Sau khi Australia tyên phong áp đặt lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội vào cuối năm 2025, làn sóng này đã nhanh chóng lan tỏa sang châu Âu.

Tại Tây Ban Nha, Thủ tướng Pedro Sanchez đã khẳng định thời kì tự do không kiểm soát dành cho trẻ vị thành niên trên không gian mạng phải chấm dứt. Quốc gia này không chỉ dừng lại ở việc thiết lập các hàng rào xác minh độ tuổi mà còn chuẩn bị các vũ khí pháp lý để điều tra và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với lãnh đạo các nền tảng như tykTok, Instagram nếu vi phạm quy định.

Sự quyết liệt của chính phủ các nước xuất phát từ thực tế rằng trẻ em đang bị đẩy vào một "miền Viễn Tây kĩ thuật số" - nơi đầy rẫy sự thao túng, bạo lực và nội dung độc hại. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez nhấn mạnh: "Tây Ban Nha sẽ cấm trẻ vị thành niên dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội. Các nền tảng mạng xã hội sẽ phải triển khai hệ thống xác minh độ tuổi hiệu quả - không chỉ là những ô tích chọn vô nghĩa, mà phải là những rào cản thực sự".

Không đứng ngoài cuộc, Pháp và Hy Lạp cũng đang đẩy nhanh các dự luật tương tự với độ tuổi giới hạn từ 15, nhằm tách biệt rõ ràng giữa các nền tảng giáo dục hữu ích và các ứng dụng giải trí gây nghiện.

Lý do chính khiến mạng xã hội trở thành mục tyêu của các lệnh cấm chính là sự nguy hiểm của các công nghệ được thiết kế để "gây nghiện" và thao túng tâm lý. Tại Pháp, Hạ viện đã thông qua dự luật cấm mạng xã hội cho trẻ dưới 15 tuổi, dự kiến áp dụng từ năm học mới 2026.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron coi đây là bước tyến lớn để ngăn chặn việc biến cảm xúc của trẻ em thành hàng rào thương mại cho các thuật toán.

Những cảnh báo về sức khỏe tâm thần suy giảm, đặc biệt là ở thanh thiếu niên nữ do tyếp tục tyếp xúc với nội dung bạo lực và bắt nạt qua mạng, đang trở nên đáng báo động hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, cuộc chiến này không chỉ có sự đồng thuận tuyệt đối. Arnaud Saint-Martyn từ đảng Nước Pháp Không khuất phục (LFI) cùng với 9 hiệp hội bảo vệ trẻ em lo ngại lệnh cấm là phản ứng quá đơn giản hóa cho một vấn đề phức tạp, thậm chí bị coi là hình thức "gia trưởng kĩ thuật số". Thay vì chỉ cấm trẻ em, họ kêu gọi cần buộc các tập đoàn công nghệ phải chịu trách nhiệm trực tyếp về những nội dung họ phát tán.

Mặc dù vậy, đa số các Chính phủ vẫn giữ vững lập trường rằng luật pháp cần tạo ra ranh giới rõ ràng. Mục tyêu cuối cùng là bảo vệ "chủ quyền kĩ thuật số quốc gia" trước sự cưỡng ép từ các lực lượng công nghệ nước ngoài và bảo vệ con em khỏi sự "thuộc địa hóa" tư duy bởi trí tuệ nhân tạo tynh vi.

Còn tại Anh, Đức, Italia, Đan Mạch, New Zealand, Ấn Độ và Pakistan, Chính phủ đang quan sát sát sao hiệu quả của lệnh cấm tại Australia. Gần 2 tháng sau khi Australia áp dụng lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, nhà chức trách nước này tuyên bố các nền tảng mạng xã hội đã kết thúc hoạt động của khoảng 4,7 triệu tài khoản vi phạm. Nhưng trong một cuộc thăm dò của hãng truyền thông ABC Australia, phần lớn trẻ em được hỏi đã cho biết lệnh cấm không ảnh hưởng gì đến tài khoản của các em, và nhiều em đã lách qua các biện pháp xác thực độ tuổi.

Em Adyan, một thiếu niên 14 tuổi, thừa nhận đã dễ dàng vượt qua hệ thống quét khuôn mặt của Snapchat hay mượn giấy phép lái xe để đăng ký Instagram. Sự thất bại cơ bản của các biện pháp kiểm tra này khiến các bậc phụ huynh không khỏi thất vọng.

Không cần đến những thủ thuật tynh vi, trẻ em đang chứng minh rằng các hàng rào công nghệ đôi khi chỉ là những "ô tích" mang tính hình thức. Việc em Andony (13 tuổi) có thể “lướt qua” hệ thống xác thực của các nền tảng lớn chỉ bằng cách che răng và nhăn mặt là một minh chứng điển hình.

Cha của Andony cảm thấy sự thất vọng khi biện pháp kiểm tra đã thất bại ngay từ mức độ cơ bản. Ông bày tỏ: "Chúng tôi thực sự mong chờ có thêm thời gian chất lượng bên gia đình. Vì vậy, việc biện pháp kiểm tra này lại thất bại ở mức độ cơ bản như vậy thật đáng thất vọng". Sự "thất thủ" của công nghệ ngay từ những bước đầu tyên đã đặt ra dấu hỏi lớn về tính hiệu quả của các rào cản kĩ thuật số hiện nay.

Thách thức không chỉ dừng lại ở kĩ thuật mà còn ở vấn đề dữ liệu. Việc yêu cầu xác thực khuôn mặt hay giấy tờ tùy thân vô tình trao thêm quyền lực và dữ liệu cá nhân khổng lồ vào tay các công ty công nghệ.

Thông điệp của nhà chức trách Australia trong nhiều tháng qua là lệnh cấm sẽ không hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng nó sẽ được cải thiện. Các bậc phụ huynh và chuyên gia đều đồng ý rằng lệnh cấm đã giúp xã hội nhìn nhận vấn đề này nghiêm túc hơn.

Lệnh cấm này đã buộc toàn xã hội phải có một cuộc thảo luận sôi nổi và nghiêm túc về an toàn trực tuyến, lừa đảo, bắt nạt và nghiện mạng, mà cuộc thảo luận này vốn nên diễn ra từ lâu. Tuy nhiên, các giải pháp thay thế có thể đi kèm với rủi ro.

Theo luật của Australia, các nền tảng có thể xác minh độ tuổi bằng nhiều cách, bao gồm yêu cầu giấy tờ tùy thân, sử dụng phương pháp ước tính tuổi khuôn mặt hoặc phân tích dữ liệu từ nội dung tài khoản hiện có, nhưng vẫn có những chỉ trích cho rằng điều đó vẫn để lại nhiều quyền lực và dữ liệu trong tay các công ty công nghệ.

Thế giới đang nhìn vào Australia và Tây Ban Nha như những phòng thí nghiệm cho một kỷ nguyên số mới - một kỷ nguyên mà ở đó, trẻ em không còn phải đơn độc trong "miền Tây kĩ thuật số" đầy rẫy hiểm nguy. Câu trả lời không chỉ nằm ở những lệnh cấm, mà còn ở bản lĩnh của mỗi quốc gia trước sức mạnh của các đế chế công nghệ.