Xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt đã nhanh chóng tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng, tăng hơn 40% so với thời điểm trước khi căng thẳng bùng phát. Diễn biến này kéo theo chi phí sản xuất, vận tải tăng cao, gây áp lực trực tiếp lên nền kinh tế.

Không chỉ dừng lại ở mức tăng giá năng lượng, cú sốc lần này còn mang tính "đa tầng" khi đồng thời tác động đến chi phí vận tải, bảo hiểm và thời gian giao hàng. Điều này khiến hoạt động logistics toàn cầu bị xáo trộn, làm gia tăng tính bất định trong chuỗi cung ứng - yếu tố đặc biệt nhạy cảm với các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều doanh nghiệp logistics cho biết đang phải gánh mức phụ phí chiến tranh từ 2.000 đến 4.000 USD mỗi container. Đồng thời, thời gian vận chuyển cũng kéo dài khi tàu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì đi qua kênh đào Suez như trước đây.

Việc kéo dài thời gian vận chuyển từ 30–35 ngày lên 45–60 ngày không chỉ là vấn đề tiến độ, mà còn làm tăng chi phí tài chính, kéo dài vòng quay vốn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp.

Sự gián đoạn chuỗi cung ứng không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu mà còn làm gia tăng nguy cơ lạm phát. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí của hầu hết các mặt hàng đều bị đẩy lên, trong khi khả năng giảm giá khi nhiên liệu hạ nhiệt lại rất hạn chế. Điều này tác động rõ rệt đến đời sống người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.

Những tác động lan rộng từ chi phí đến đời sống cho thấy cú sốc năng lượng không còn là vấn đề riêng của thị trường, mà đã trở thành thách thức vĩ mô. Đáng chú ý, các ảnh hưởng này không diễn ra ngay lập tức mà có độ trễ nhất định, dự kiến sẽ lan tới các trung tâm kinh tế như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai trong những tuần tới.

Trong bối cảnh đó, nền kinh tế Việt Nam đang đối diện ba bài toán lớn: ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đảm bảo an sinh xã hội.

Trong bối cảnh cầu thế giới chưa phục hồi hoàn toàn, nhiều doanh nghiệp không thể chuyển toàn bộ chi phí tăng thêm sang giá bán. Biên lợi nhuận vì thế bị thu hẹp, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận "gánh" một phần chi phí để giữ đơn hàng và duy trì thị trường. Không dừng lại ở đó, việc thời gian vận chuyển kéo dài và lịch trình giao nhận thiếu ổn định cũng khiến nhiều doanh nghiệp phải tạm hoãn hoặc điều chỉnh đơn hàng.

Với hơn 90% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài còn hạn chế, khiến áp lực càng trở nên rõ nét.

Trước áp lực đó, nhiều đơn vị đã chủ động đa dạng hóa phương thức vận chuyển nhằm tối ưu chi phí và thời gian giao hàng. Đồng thời, việc đàm phán chia sẻ chi phí giữa các bên trong chuỗi cung ứng cũng trở thành giải pháp cần thiết trong ngắn hạn.

Tuy vậy, những biến động địa chính trị vẫn đang phủ bóng lên triển vọng xuất khẩu. Dù trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của TP. Hồ Chí Minh đạt 14,72 tỷ USD, tăng hơn 10% so với cùng kỳ, nhưng đà tăng này được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể nếu xung đột kéo dài.

Trước cú sốc năng lượng, nhiều quốc gia châu Á đã nhanh chóng triển khai các biện pháp nhằm ổn định thị trường trong nước. Trung Quốc tận dụng nguồn dự trữ dầu lớn để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời hạn chế xuất khẩu nhiên liệu nhằm đảm bảo nguồn cung nội địa.

Nhật Bản triển khai chương trình trợ giá để giữ ổn định giá xăng, kết hợp xả kho dự trữ chiến lược. Hàn Quốc áp giá trần đối với nhiên liệu bán buôn, trong khi Ấn Độ ưu tiên cung cấp khí hóa lỏng cho nhu cầu dân sinh.

Ở Đông Nam Á, Thái Lan tích cực tìm kiếm nguồn cung mới và khuyến khích tiết kiệm năng lượng. Một số quốc gia khác như Philippines hay Pakistan thậm chí điều chỉnh lịch làm việc để giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Những động thái này cho thấy xu hướng chung là kết hợp linh hoạt giữa đảm bảo nguồn cung, kiểm soát giá và điều chỉnh hành vi tiêu dùng năng lượng. Đây được xem là cách tiếp cận đa chiều nhằm hạn chế tác động lan tỏa của cú sốc năng lượng đến toàn bộ nền kinh tế.

Với độ mở kinh tế lên tới gần 200% GDP, Việt Nam đặc biệt nhạy cảm trước các cú sốc từ bên ngoài, trong đó nổi bật là rủi ro "lạm phát nhập khẩu" khi giá năng lượng và nguyên vật liệu đầu vào tăng mạnh. Thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời đảm bảo hỗ trợ doanh nghiệp. Mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức 4 - 4,5% đang chịu nhiều sức ép trong bối cảnh giá năng lượng biến động khó lường.

Các công cụ điều hành như chính sách tiền tệ và tài khóa được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt. Trong ngắn hạn, việc sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu, kết hợp điều chỉnh thuế phí, có thể giúp giảm áp lực lên giá cả. Song song đó, các gói hỗ trợ lãi suất, giãn - hoãn thuế và thúc đẩy đầu tư công đang được đẩy mạnh nhằm duy trì dòng tiền cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc điều hành chính sách trong giai đoạn này đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng – hai mục tiêu có thể đánh đổi lẫn nhau trong ngắn hạn.

Trong bối cảnh các cú sốc địa chính trị ngày càng xuất hiện với tần suất cao hơn, bài toán không chỉ dừng lại ở ứng phó ngắn hạn, mà còn là nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động khó lường từ bên ngoài.

Diễn biến mới nhất cho thấy giá xăng dầu trong nước đã tăng trở lại sau hai kỳ điều hành ổn định, với mức tăng từ 3.520 đến 9.000 đồng/lít. Để kìm đà tăng, cơ quan quản lý đã sử dụng quỹ bình ổn với mức chi từ 3.000 đến 4.000 đồng mỗi lít.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, sự chủ động và linh hoạt trong điều hành được xem là yếu tố then chốt giúp Việt Nam duy trì ổn định vĩ mô. Đồng thời, khả năng thích ứng của doanh nghiệp sẽ là nền tảng quan trọng để vượt qua giai đoạn khó khăn.

Xung đột Trung Đông có thể còn kéo dài, nhưng với các giải pháp đồng bộ và linh hoạt, nền kinh tế Việt Nam được kỳ vọng sẽ xây dựng được "lá chắn" đủ vững trước những cú sốc từ bên ngoài.